1. desember 2019

Motorpsycho. Into the Maelstrom (2019)

Dei av oss som gjerne ser og høyrer Motorpsycho så ofte som råd er ofte innom nettsida Motorpsycodelic clips. Der ligg det nokre hundre videoar frå Motorpsycho-konsertar. Lyden er sjølvsagt varierande, og nokre av filmane er filma med berre eitt kamera. Ei lang rekkje av filmane er langt meir profesjonelle i forma - lyden er uventa god, og konserten er filma med fleire kamera. Desse filmane er som regel filma av Bernard von Hecke, som styrer den nemnde nettsida, og som har laga denne filmen.

Into the Maelstrom fortel ikkje heile historia om bandet, langt frå. Filmen har mange konsertinnslag, men han er bygd opp rundt intervju med dei tre faste medlemmane i bandet i dag - Hans Magnus Ryan, Bent Sæther og Tomas Järmyr. Dei fortel om korleis dei vart dregne inn i musikken frå ung alder, dei to fyrste snakkar om kva dei vil med Motorpsycho, og alle tre snakkar om kva dei leitar etter i musikken. Det er finfine intervju, det er tydeleg at von Hecke har skapt ei stemning der dei er trygge på å uttrykkja seg, og der dei får sagt det dei vil.

Alle snakkar om korleis dei på scena går så langt inn i musikken at dei ikkje heilt veit kvar dei er, eller kor lang tid som går. Ryan jamfører det med ein rus, og det er mange psychonauts som ville brukt liknande ord. Det er tydeleg at dei framleis stortrivst med å vera i bandet, det er tydeleg at Järmyr er rett mann på plass, men der kjem òg hint om at det kjem ein slutt ein gong: Ryan seier at om ti år har han truleg mist all høyrselen sin.

Det er altså ikkje ein komplett historisk gjennomgang. Grovt sett handlar intervjua om tida fram til Demon Box (1992), og om dei to-tre siste åra. Her er likevel nokre filmklipp frå gamle dagar, og skulle det vera noko å trekkja for filmen er det at det vart klarare at bandet har hatt (i hovudsak) to trommeslagarar før Järmyr, og at han berre har vore med i bandet sidan 2016.

Guffen tilrår.

Meir Motorpsycho på kulturguffebloggen
USF, Bergen, 17.10.2009
Vossajazz, Voss, 26.3.2010

Øyafestivalen, Oslo, 14.8.2010
Byscenen, Trondheim, 18.3.2011

Johan Harstad: Motorpsycho. Blissard (2012)
Bergen Kjøtt, Bergen, 24.3.2012
Den norske Opera, Oslo, 11.11.2012
Røkeriet, Bergen, 13.4.2013

Ekstremsportveko, Voss, 27.6.2013
Røkeriet, Bergen, 27.3.2014
Slottsfjell, Tønsberg, 18.7.2015
Marius Lien (red.): Supersonic Scientists (2015)
Den store Motorpsychodagen, Trondheim 12.12.2015
Røkeriet, Bergen, 9.4.2016
Begynnelser, Trøndelag teater, 7.9.2016
Landmark, Bergen, 26. og 27.9.2016
Moldejazz, 21.7.2018
Lars Ramslie: A Boxful of Demons (2018)
Hulen, Bergen, 11. og 12.4.2019

27. november 2019

Sigurd Hoel: Møte ved milepelen (1947)

Ein roman om krigen, og om tida etterpå. Eg-personen i boka prøver å finna svar på eit stort spørsmål: Kvifor vart nokre nordmenn landssvikarar? Han tenkjer på dei han vaks opp saman med, dei han studerte saman med, dei som under krigen var gode nordmenn og dei som gjekk over til den andre sida. Han finn ikkje nokre gode svar på spørsmålet sitt, og konkluderer med at det ikkje finst noko mønster.

Romanen fortel om nokre år tidleg i 1920-åra, om hendingar under krigen, og vert avslutta med nokre tankar frå fredstida etter krigen. Eg-personen studerer i Oslo, og vert naturleg nok kjend med mange, både kvinner og menn. Han er ikkje av dei ivrigaste når det gjeld kvinner - han vert kalla "den plettfrie", og i alle fall i denne teksten prøver han å leva opp til det ryktet. Men han har forhold til fleire kvinner, og eitt av desse forholda spelar ei rolle under krigen.

Han vert teken av tyskarane i ein by utanfor Oslo, og lærer a) at ho kvinna er gift med ein han kjende tjue år tidlegare, og som no er ein leiande nazist i småbyen, og b) ho hadde slettes ikkje teke abort for tjue år sidan. Han ser at son hennar er prikklik seg sjølv, og skjønar at han er faren. Diverre er sonen like ivrig nazist som faren.

Etter ein innleiande del der me får høyra om korleis heimen til eg-personen er ein skjulestad for nordmenn på flukt, kjem det ein lang del om 1920-åra. Denne er den lengste, og det er òg den der det skjer minst. Så kjem hendingane frå 1943, med det som er av dramatikk i boka. Det er ei ujamn bok, men tidvis er det godkjent, det Hoel skriv.

Guffen er lunken.

25. november 2019

Tim Reiterman: Raven (1982)

Ei glimrande bok. Ho fortel historia om Jim Jones og trussamfunnet hans, Peoples Temple. Den historia endar tragisk, der Jones og hjelparane hans i 1978 tek livet av 909 personar i Jonestown i Guyana, der dei hadde budd ei tid.

Boka vert berre myrkare og myrkare. Reiterman, som har fått assistanse frå John Jacobs, går svært detaljert til verks. Han fortel om korleis Jones alt under oppveksten i Indiana viser teikn på at han ikkje er heilt stabil. Han formar trussamfunnet, og greier å byggja det opp til noko stort. Dei eig fleire eigedomar i California, og er jamleg på misjonsturar over heile USA. Dei vil skapa eit sosialistisk drøymesamfunn, og kjøper eit område i Guyana.

Jones var sjølvsagt ein bløffmakar, og som alltid er det rart at folk beit på. Han skapte inntrykk av at han kunne helbreda alt og alle, inkludert daude folk. Han straffa dei som gjekk mot han, og manipulerte alt og alle.

Frå Jonestown var det så godt som uråd å rømma. Her var han konge på haugen, og førebudde alle på at det kunne verta naudsynt med det han kalla eit kollektivt sjølvmord. Slektningar til dei som var der varsla Leo Ryan, ein kongress-representant frå California, og han vitja Jonestown. Det gjekk heilt gale, og då flyet hans skulle ta av vart Ryan og fire andre drepne av folk Jim Jones hadde sendt ut. Jones skjøna at det var slutt, og den kvelden/natta tvinga han alle i Jonestown til å ta gift. Nokre få greidde å rømma, men resten miste livet. Det mest skremmande med det er at det finst eit lydopptak frå den seansen, der Jones fortel kva som skal skje. Ei einaste kvinne tek til motmæle, men ho var hysja ned av dei andre. Mange av dei som var der gjekk altså friviljug i døden, men mange måtte tvingast - gifta vart sprøytt inn i dei.

Reiterman fortel altså dette glimrande. Han var journalist i San Francisco Examiner, hadde skrive om Peoples Temple tidlegare, og var med Ryan på turen til Jonestown. Han vart òg skoten ved flyet, men overlevde. Dei siste kapitla, der han går over til å skriva i fyrste person, er ekstremt klaustrofobiske og ekle, og han får godt fram kor absurd heile situasjonen er. Og kor sjuk Jones var.

Guffen tilrår.

24. november 2019

Farmageddon (2019)

Ein gong rundt midten av 1990-åra tipsa Geir meg om The Wrong Trousers, ein fabelaktig animasjonsfilm som gjekk på kino. Bergen kino hadde sett han opp saman med ein norsk kortfilm, ein ulideleg keisam og pedagogisk korrekt film. Men det var vel verdt å lida seg gjennom dei greiene der - The Wrong Trousers var (og er) suveren, med ei sluttscene eg lo så mykje av at eg hadde lyst til å sjå filmen ein gong til med ein gong.

Denne filmen er laga av det same selskapet, Aardwark. Sauen Shaun er ein helt frå mange kortfilmar. Det kom ein langfilm for fire år sidan, og den var meir enn godkjend. Gledeleg nok er denne endå betre.

Kort fortalt er historia slik: Eit romskip landar like ved garden der Shaun og dei andre bur. Det er ført av eit lite rombarn, som ved eit uhell hamna på jorda, og alle dyra på garden, medrekna hunden Bitser, gjer det dei kan for å få sendt rombarnet heimatt. Det går, på sett og vis, men det er ikkje det viktige her. I filmen står dei gode vitsane og gode detaljane i kø, og her er meir enn nok å le av. Sjølv lo eg mest av då Shauen og Bitzer prøver å trykkja på rett knapp i romskipet, og brått har dei transportert den galne oksen opp til seg.

Filmen er utan replikkar, men imponerande nok forstår alle, også dei minste, automatisk kva som skjer. Og det er sjøvlsagt midt i blinken at alt i filmen er laga av leire - på rombarnet ser ein godt fingeravtrykka til animatørane.

Guffen tilrår.

Relatert på kulturguffebloggen
Farmageddon (2019)

22. november 2019

Hallgeir Opedal: Heim (2019)

I fjor sa eg omsider opp Dag og Tid, etter å ha vore tingar i langt over tjue år. Det vart for mykje av det same, det vart for mange faste spalter, og eg brukte mindre og mindre tid på kvar utgåve. Nokre av seriane deira var framleis interessante, og då eg sa opp avisa var Opedal komen halvvegs på fotturen han skildrar i denne boka.

Han vaks opp i Odda, og etter tretti år i Oslo finn han ut at han vil gå frå Oslo til Odda. Ein av grunnane han gjev opp er at han vil fundera litt på kva heim er for noko, og kva det er for han. Men ein like viktig grunn er nok draumen om å gjennomføra ein slik tur, gjerne kombinert med at han har runda femti.

Det er ei heilt grei bok. Opedal skriv lett og lesverdig om turen. Han slit med for tung sekk, han slit med for lange dagsetappar, men han held stort sett humøret oppe likevel. Han vekslar mellom notid og fortid, og fortel om tidlegare ting som har skjedd langs vegen, ting som har skjedd i livet hans, og ting som har skjedd med forfedrane hans. Han kikar innom hjå folk han kjenner litt frå før, mellom anna den ivrige språkrettaren Konrad Ofte, og på Midtbø snakkar han litt med Olav Vesaas. Opedal siterer ofte diktarar og forfattarar, og eg trur langt dei fleste av desse er nynorskforfattarar.

Guffen tilrår.

21. november 2019

Mads Rage: Miklastaur (2019)

Mange fell utanfor samfunnet, av små og store grunnar. Grunnen til at Emmanuel Miklastaur fell utanfor er rimeleg stor. Han har, som faren, ein enorm termos, og dette hemmar han på alle måtar. Han fekk ein lei start på livet, då kroppsdelen som gjennom heile boka vert omtalt som "skavanken" alt under fødselen er så stor at mora misser livet.

Emmanuel trivst best saman med hesten til besteforeldra, der han bur. Når hesten døyr dreg han ut i skog og mark, der han med vekslande hell prøver å greia seg som einebuar. Det fører med seg både tragedie og komikk, slik for så vidt heile boka gjer.

Det er jo eigentleg eit trist tema. Lagnaden til Emmanuel kan sjølvsagt overførast til dei mange som ikkje finn seg til rette, anten det skuldast synlege skavankar eller indre problem. Boka er likevel langt frå trist, her er mengda av artige situasjonar. Det var svært mykje smiling, ein del humring, og under scena der Emmanuel og tre andre mindreårige skal kjøpa øl lo eg halvhøgt eit par gonger. Rage har òg eit aldeles eksemplarisk ordforråd, og det er gledeleg når (relativt) unge forfattarar bruker det nynorske språket på ein så flott måte.

Guffen tilrår.

18. november 2019

Fjols til fjells (1957)

Me har eit slags opplæringsprosjekt gåande. Omtrent kvar helg prøver me å finna ein film som passar for heile familien. For nokre år sidan kjøpte eg denne filmen for ein billig penge, og me fann ut at me ville prøva han. Det var ein fiasko - det tok ikkje mange minutt før dei fleste såg på mobilane sine i staden.

Det er ein film som av og til vert omtalt som ein norsk filmklassikar, som eit høgdepunkt i norsk humorfilm, osb. Det er så langt frå sanninga ein kan koma. Det er ufatteleg tynne saker, det er kjemisk fritt for humor, og det er nesten så ein vert flau over at ein så dårleg film er laga. (Og det er nesten utruleg at det visst vert spelt inn ein ny versjon av filmen, som skal ha premiere neste år.)

Handlinga er lagt til eit høgfjellshotell. Leif Juster jobbar i resepsjonen, er på nikk med alle gjestane. Han har full kontroll, heilt til to vidt ulike menn, begge spelt av Frank Robert, skriv seg inn som gjestar. Han blandar dei saman heile tida, snakkar til den eine som om han var den andre, og går meir og meir i hundane. Det er altså ein god, gamaldags forviklingskomedie - i alle fall viss me stryk ordet "god".

Guffen kan ikkje tilrå dette.

17. november 2019

Flannery O'Connor: Mystery and Manners (1972)

Planen er å lesa ein del Flannery O'Connor denne vinteren. Det er lenge sidan eg har lese novellesamlingane hennar, og eg ser fram til å henta dei fram att. Eg kjem òg til å lesa andre bøker om/av ho, mellom anna to samlingar brev. Eg opna med denne, som er ei samling med sakprosatekstar.

Det meste av det som står her er svært bra. Det heile opnar med eit essay om påfuglane hennar, boka sluttar med ei innleiing O'Connor skreiv til boka A Memoir of Mary Ann. Dei andre tekstane handlar alle om litteratur. Ho skriv om litteratur frå sørstatane, ho skriv om skjønnlitteratur generelt, ho skriv om å skriva noveller, ho skriv om sine eigne bøker, ho skriv om det å skriva om litteratur, og alt dette er engasjerande og fine artiklar. Den einaste mindre vellukka bolken handlar om religion - her skriv ho mellom anna om korleis det er å vera katolsk forfattar, og om å skriva for katolske lesarar. Her er ho ikkje like sprudlande, det er ein bolk som har ein langt meir alvorleg tone.

For O'Connor er jo best når ho sprudlar. Mange av artiklane var opphavleg foredrag eller forelesingar, og det er ikkje vanskeleg å sjå føre seg at tilhøyrarane både smilte og lo. Eitt døme: I artikkelen "Some Aspects of the Grotesque in the Southern Fiction" skriv ho om korleis andre amerikanarar ser på sørstatane: "I have found that anything that comes out of the South is going to be called grotesque by the Northern reader, unless it is grotesque, in which case it is going to be called realistic".

Guffen tilrår.

Meir O'Connor på guffekulturbloggen
Wise Blood (1952)
The Violent Bear It Away (1960)
Wise Blood (film, 1979)
Rosemary Magee (red.): Conversations with Flannery O'Connor (1987)
Brad Gooch: Flannery (biografi, 2009)

16. november 2019

Stevie Chick: Spray Paint the Walls (2011)

Black Flag var eitt av dei viktigaste amerikanske hardcorebanda. Dei heldt til i Los Angeles, og var aktive frå 1978 til 1984. Gitaristen Greg Ginn var den einaste som var medlem heile tida, men fleire av dei andre var innom andre meir eller mindre kjende band. Den fyrste vokalisten, Keith Morris, vart seinare med i Circle Jerks, Dez Cadena spelte (mykje seinare) i Misfits, medan Henry Rollins vart leiar i sitt eige band. Han var den best kjende av vokalistane, og det forklarar vel kvifor han er på framsida av boka.

Bandet var pionerar på fleire felt. Dei var svært tidleg ute med å turnera i småby-USA, ingen andre punk eller hardcoreband hadde gjort det før dei. I boka fortel mange om kor inspirerande det var at sjølvaste Black Flag kom til byen deira. Bandet var òg tidleg ute med å gje ut eigne plater, og plateselskapet til Ginn, SST, vart etter kvart eitt av dei mest respekterte undergrunn-selskapa.

Noko av det mest slåande med boka er kor mykje vald der var. Gjekk ein på ein Black Flag-konsert kunne ein risikera kva som helst, omtrent. Mange var slegne ned av andre som var på konserten, og utanfor konsertlokalet stod gjerne politiet klare for å slå ned nokon, dei òg. Akkurat her burde Chick vore meir kritisk, bandet kunne gjort langt meir for å stoppa eller redusera denne valden. I staden verkar det som om Chick synest det er stas med all slossinga.

Den store helten i historia er Greg Ginn, men han er òg den store skurken. Han var sjefen i bandet, og gjorde ei rekkje gode val. Samstundes var han som ein diktator, og sparkar den eine etter den andre ut av bandet. Ved nokre høve verkar sparkingane fornuftige, andre gonger er dei heilt irrasjonelle.

Chick skriv svært godt. Han tek seg god tid, og bruker plass på fleire sidespor. Han fortel mykje om andre band frå LA, om stadene der det var konsertar, om andre band frå andre delar av landet, og teiknar både eit detaljert bilete av Black Flag, og av den amerikanske hardcorescena.

Guffen tilrår.

10. november 2019

Team Ingebrigtsen, sesong 3 (2019)

Det vert litt mykje av det same som før, men ikkje berre. Det svingar framleis, og den viktigaste grunnen er at dei fire hovudpersonane i serien er rimeleg fargerike og fritalande. Eg såg nett eit lite innslag om langrennslandslaget for menn på fjernsynet, og ein serie om dei ville ikkje fenga i det heile.

Dei tre brørne Henrik, Filip og Jakob er i verdstoppen på mellomdistansespringing, og dei vert trena av faren Gjert. Jakob er framleis tenåring, er det største talentet av dei tre, og byrjar å verta litt for klar over akkurat det. Filip er om lag like god, og er mest nøktern av dei tre. Henrik er skada nesten heile tida, men er den som snakkar best og høgast av dei tre. Faren Gjert har hovudrolla i denne serien - han snakkar òg godt, men er svært sjeldan nøgd. Han kan ikkje slappa av, og scenene frå dei to timane han tok ferie på stranda i Nice er suverene.

Rundt alle desse sviv andre familiemedlemmar. Alle har koner eller sambuarar - desse får biroller, slik dei òg har biroller i det eigentlege livet. Alt handlar om å leggja til rette for at dei skal få ut springetalentet sitt (og litt handlar om å irritera faren).

Guffen tilrår.

Meir Team Ingebrigtsen på kulturguffebloggen
Sesong 1 (2016)
Sesong 2 (2018)

7. november 2019

Steve Stoliar: Raised Eyebrows (1996)

Det var på mange måtar ein drøymesituasjon. Steve Stoliar studerte i Los Angeles tidleg i 1970-åra, og var ein stor beundrar av Marx Brothers. Den einaste filmen deira han ikkje hadde sett var Animal Crackers, som ikkje kunne visast grunna noko krangling om pengar. I 1974 drog han i gang ein kampanje for at filmen igjen kunne visast, kom i kontakt med Groucho, og brått fekk han tilbod om å arbeida som arkivar/sekretær for Groucho, med kontor i heimen hans.

Han stortreivst. Han kom i kontakt med mange frå filmverda, både eldre folk som Groucho hadde kjent i mange tiår, og nyare stjerner som besøkte ei gamal legende. Han vart fotografert saman med desse, han fekk dei til å signera bøker og bilete, og han vart godt kjend med nokre få av dei.

Men det var òg eit stort hår i suppa. Erin Fleming, ei kvinne som hadde eit litt udefinert forhold til Groucho, vart meir og meir dominerande. Groucho vart eldre og veikare, ho fekk meir og meir makt. Marx-fanatikarar er i dag litt delte om ho gjorde godt eller gale, men dei fleste er samde med Stoliar: Ho var ein pest og plage, som brukte den etter kvart demente Groucho som eit middel for å gjera seg sjølv rik og kjend. Boka sluttar med at Groucho døyr, og kampen om å vera sjef dei siste månadene han levde og dei fyrste månadene etter at han døydde er trist lesnad.

Stoliar skriv godt, han fortel godt, og det er ei velskriven og god bok. Han var vitne til det meste som skjedde dei siste åra Groucho levde, og det er ingen grunn til å tru at han pyntar på forholdet mellom Erin og Groucho.

Guffen tilrår.

Mykje meir Marx på kulturguffebloggen

Filmar

Cocoanuts (1929)
Animal Crackers (1930)
Monkey Business (1931)
Horse Feathers (1932)
Duck Soup (1933)
A Night at the Opera (1935)
A Day at the Races (1937)
Room Service (1938)
At the Circus (1939)
The Big Store (1941)
The Incredible Jewel Robbery (1959)
The Unknown Marx Brothers (1993)

Bøker

Harpo Marx/Richard Barber: Harpo Speaks (1961)
Joe Adamsom: Groucho, Harpo, Chico and sometimes Zeppo (1973)
Sidney Sheldon: A Stranger in the Mirror (1976)
Hector Arce: Groucho (1979)
Maxine Marx: Growing Up with Chico (1980)
Wes D. Gehring: The Marx Brothers. A Bio-Bibliography (1987)
Robert Dwan: As Long as they're laughing (2000)
Paul Duncan (red.): Marx Bros (2007)
Andrew T. Smith: Marx and Re-Marx (2009)
Martin A. Gardner: The Marx Brothers as Social Critics (2009)
Roy Blount jr.: Hail, Hail, Euphoria! (2010)
Wayne Koestenbaum: The Anatomy of Harpo Marx (2012)
Devon Alexander: The Quotable Groucho Marx (2014)
Lee Siegel: Groucho Marx. The Comedy of Existence (2015)
Matthew Coniam: The Annotated Marx Brothers (2015)
Noah Diamond: Gimme a Thrill (2016)
Matthew Coniam: That's me, Groucho! (2016)
Robert S. Bader: Four of the Three Musketeers (2016)
Kevin Scott Collier: The Marx Brothers. Love Happy Confidential (2017)
Matthew Hahn: The Animated Marx Brothers (2018)
Frank, Heidecker og Pertega: Giraffes on Horseback Salad (2019)

5. november 2019

Arnhild Skre: Hulda Garborg. Nasjonal strateg (2011)

Hulda vert altfor omtala som "kona til". Ho var viktig på mange område - teater, kosthald, bunad, folkedans, aviser og bøker, og som støtte for han ho var gift med. Denne biografien er meir omfangsrik enn dei mange biografiane som er skrivne om mannen hennar, og det er prisverdig. Det kan verta litt vel detaljert av og til, medan det mot slutten av boka kan verta for lite detaljert. Det siste kapitlet handlar om dei ti åra ho levde som enkje, og her går åra fort forbi.

Skre får på ein elegant måte fram korleis Hulda gradvis vart ei eiga kvinne. I ungdommen er ho dotter til mora (og faren, sjølv om han relativt fort forsvann ut av livet hennar), og seinare er ho kona til mannen sin. Det heile vert fortalt gjennom skrivinga hans, og ho følgjer han dit han vil - til Kolbotn, til Tyskland, til hit og dit. Men gradvis skapar ho sitt eige rom, og vert etter kvart viktig i seg sjølv. Dei to har slettes ikkje noko vanleg samliv, men ho er den eine han har tolmod med, og ho er ein av dei få som er viktig i livet hans over mange tiår. Sjølv om han av og til fekk nok - ein gong sende han ho eit brev der han klaga over at son deira ikkje var norsk nok, der han vaks opp utanfor Oslo.

Skre skriv godt. Boka er lett å lesa, og sjølv om det altså er ei tjukk bok går det greitt å koma gjennom. Skre bruker enormt med kjelder - brev, aviser, både dei publiserte og upubliserte delane av dagboka hennar, osb.

Guffen tilrår.

Meir Garborg på kulturguffebloggen
Garborg, Hovden og Koht: Ivar Aasen. Granskaren, maalreisaren, diktaren (1913)
Johs A. Dale: Hulda Garborg (1961)
Hulda Garborg: Dagbok 1903-1914 (1962)
Alfred Fidjestøl: Trass alt. Det Norske Teatret 1913-2013 (2013)
Alfred Fidjestøl: Askerkretsen (2014)
Haugtussa (Voss kulturhus, 8.5.2015)
Jan Inge Sørbø: Arne Garborg. Frå bleike myr til alveland (2015)

4. november 2019

Sugarfoot (Landmark, Bergen, 1.11.19)

Sugarfoot vart forma for sju-åtte år sidan. Eg har høyrt litt på fleire av platene deira, men dette var fyrste gong eg såg dei live. Dei turnerer ikkje så ofte på desse kantane av landet. Noko av det fyrste Øyvind Holm sa frå scena var at det var tre år sidan sist dei var i Bergen - då var det selt 30 billettar, men berre 18 personar kom på konserten. No var talet rundt 30, så det går rette vegen.

Fleire av dei seks i bandet har vore innom andre band eg likar. Ein var sentral i Dipsomaniacs, to var med i The International Tussler Society, ein er med i Motorpsycho. Den siste plata deira, In the Clearing, er den beste så langt, og musikken ligg ikkje altfor langt unna den siste Tussler-plata.

Konserten var finfin. Holm og Hogne Galåen står sentralt på scena, begge spelar gitar, og begge syng det meste av tida. Holm har ei fabelaktig stemme. Frå der eg stod, midt framfor scena, såg eg heile tida trommeslagaren mellom dei to, og han var eit fascinerande skue: Han såg med korte mellomrom opp på bassisten - kanskje for å sjekka at alt var greitt, kanskje for å sjekka korleis dei låg an med songane.

Det var altså finfint. Flotte songar kom og gjekk - nokre var korte og knappe, andre hadde lengre parti der det truleg låg inne litt inprovisasjon. Og dei spelte lenge. Eg måtte gå før ekstranummera for å nå eit tog, og då hadde dei spelt bortimot ein time og tre kvarter. Eg kjem tilbake neste gong dei er i Bergen, og vonar det er mindre enn tre år til.

Guffen tilrår.

3. november 2019

T.M. McNally: Until Your Heart Stops (1994)

Ei bok eg las for lenge sidan, og som eg henta fram att no. Eg er som vanleg usikker på kvifor - kanskje grunnen var at eg ikkje hugsa noko av boka. Under lesinga slo det meg at eg kanskje hadde prøvd å viska ut minnet av boka, og hadde det ikkje vore at eg prøver å fullføra alle bøkene eg les, hadde eg lagt boka vekk for lenge sidan.

17 år gamle Walker Miller tek livet sitt. Det kjem uventa på alle rundt han, men burde nok ikkje ha gjort det. Han har fleire opphald på institusjonar bak seg, og han har signalisert at han ikkje taklar livet spesielt godt. Boka handlar om korleis dei andre lever vidare, og korleis dei prøver å fortrenga den skuldkjensla dei kjenner på. Me møter bestevenen til Miller, kjærasten til bestevenen, symjetrenaren hans, læraren som av og til er kjærasten til symjetrenaren, og nokre få andre. Livet stoppar opp for fleire av dei, men det vert òg slik at nokre av dei tek avgjerder som vert viktige vidare i livet.

McNally tek opp eit godt tema, men boka er likevel svært keisam. Det vert for omstendeleg, Miller vert ikkje tydeleg nok, dei mange personane vert heller ikkje tydelege nok for oss, og han verkar altfor oppteken av å pressa inn nokre setningar om puling overalt. Det verkar òg, utan at eg heilt kan forklara kvifor, som om han trur at både boka og språket hans er langt betre enn det er.

Guffen kan ikkje tilrå dette.


2. november 2019

Monty Python and the Holy Grail (1975)

Dette kan godt vera den beste av filmane til Monty Python. Filmen er høgst ujamn, men humoren treff langt oftare enn han bommar.

Handlinga er lagt til gamle dagar. Kong Arthur reiser rundt i England for å samla riddarar til det runde bordet ved slottet Camelot. Når han har fått med seg passeleg mange, får dei ei openbaring: Gud kikar ned frå skyene og bed dei finna den heilage gralen. Dei leitar og leitar, samla og kvar for seg. Ikkje alle overlever, men mot slutten er det von om at dei er like ved. Om gralen verkeleg var der dei trudde han var vert ikkje fortalt.

Det er den verbale humoren som fungerer best. I opningsscena vert det ein debatt om kor tungt lass ei svale kan frakta med seg, og det vert det referert til to gonger seinare, spesielt i den fine bru-scena. Høgdepunktet er scena med ho som kanskje er ei heks. Men det er òg scener eller episodar som er heilt utan humor, som den der ein av riddarane kjem til ei borg der det berre er kvinner.

Guffen tilrår.

Meir Monty Python på kulturguffebloggen
Life of Brian (1979)
The Meaning of Life (1983)
Monty Python Live (mostly) (2014)

27. oktober 2019

Ragnar Hovland: Litt betyr det no likevel (2019)

Eg les ikkje Klassekampen dagleg lenger, og veit ikkje om Hovland framleis skriv om bøker der. Men eg hadde stor glede av å lesa bok-essaya hans der for nokre år sidan, og det var òg stas å lesa dei 19 utvalde essaya han har teke med i denne boka. 14 av dei har vore trykt i Klassekampen.

Det er altså (stort sett) essay der Hovland skriv om bøker. Nokre av dei er favorittbøkene hans, andre er bøker han av ulike grunna har teke for seg. Fleire av bøkene er slike han las for lenge sidan, og som han har henta fram att. Han skriv om både kjende og mindre kjende forfattarar, og med nokre få unntak er det ikkje dei best kjende verka til forfattarane han skriv om. Tre av forfattarane han skriv om er norske, og to av dei kan godt vera døme på at det eg nett nemnde - han skriv om Garborgs Trætte mænd og Fløgstads Den hemmelege jubel.

Det er ei fin bok. Det er fint å lesa om bøker eg har lese sjølv, men det er like fint å verta introdusert for nye bøker. Etter å ha lese om indianarbøkene Hovland las då han var gut fekk eg lyst til å gå tilbake til dei same bøkene - eg las dei nokre år seinare. Og her står òg om bøker eg ikkje har merka meg med før, sjølv om eg må ha lese om dei, som Cold Comfort Farm av Stella Gibbons.

Guffen tilrår.

Meir Hovland på kulturguffebloggen
Alltid fleire dagar (1979)
Sjølvmord i skilpaddekafeen (1989)
Helleve, Hovland, Kaldestad: Langs kvar ein veg (1992)
Halve sanninga (1997)
Ei vinterreise (2001)
Norske gleder (2002)
Dr. Munks popleksikon (2008)
Kunsten å komme heim (2011)
Stille natt (2011)
Helleve, Hovland, Kaldestad: Hadde eg berre ei elv så lang skulle føtene fly (2011)
Ragnar Hovland - 60 år i svevet (Bergen, 22.3.12)
Folgerø/Tokvam: Ler dei no, så har eg vunne. Eit møte med Ragnar Hovland (2012)
Frå Ragnar til alle (2013)
Om noko skulle skje (2016)

20. oktober 2019

Stephen Morris: Record Play Pause (2019)

Eg funderte litt på om eg skulle kjøpa denne eller ikkje. Morris var trommeslagar i Joy Division og er trommeslagar i New Order. Eg har lese fleire bøker om historia deira, spesielt Joy Division, og Morris vert gjerne sett på som den mest anonyme i det bandet. Begge dei to andre attlevande har skrive om tida si i bandet, og då var det kanskje nok?

Det var det ikkje. Morris fortel same historia som dei andre, men han ser det sjølvsagt frå ein litt annan vinkel, og han fortel det på ein langt betre og meir underhaldande måte. Begge dei to andre har streka under at medlemmane i Joy Division var langt meir lystige og glade enn musikken deira tyder på. Dette er den fyrste boka der det kjem tydeleg fram. Morris skriv godt, kreativt og morosamt - ved eit par høve lo eg høgt.

Boka vert presentert som "Volume 1", og det heile sluttar i overgangen mellom Joy Division og New Order. Han skriv litt for mykje om tida før han tek til i bandet, men mykje av det han tek med derfrå er relevant. Han var oppteken av musikk, han såg seg om etter alternativ til kontorjobben han hadde, og han var litt for glad i å rusa seg. Om bandet skriv han mest om eiga rolle - han var lenge ansvarleg for bookinga deira, og han var ein av dei som var mest open for å bruka trommemaskiner og synthar.

Kapitlet om den dagen Ian Curtis tok livet sitt er finfint. Biletmaterialet er suverent, og heilt annleis enn i dei aller, aller fleste rockebøker eg har lese. Her er det ikkje dyrking av eige ego, her er det i staden ei rekkje bilete som verkar malplasserte, men som likevel gjev meining under lesinga. Eg vonar det kjem ein del to av denne forteljinga.

Guffen tilrår.

Meir Joy Division/New Order på kulturguffebloggen
Here are the Young Men (konsertfilm, 1982)
Control (film, 2007)
Peter Hook: The Hacienda. How Not to Run a Club (2009)
Kevin Cummins: Joy Division (2010)
Peter Hook: Unknown Pleasures. Inside Joy Division (2012)
Ian Curtis: So This Is Permanence (2014)
Bernhard Sumner: Chapter and Verse (2014)
Kevin Cummins: New Order (2015)
Peter Hook: Substance. Inside New Order (2016)
Jon Savage: This Searing Light, The Sun and Everything Else (2019)

19. oktober 2019

Falskmynterne i Sachsenhausen (2007)

Ei sann historie frå krigen. I konsentrasjonsleiren Sachsenhausen dreg tyskarane i gang ein massiv produksjon av falske setlar. Målet er å påverka økonomiane i Storbritannia og USA, og fangar med særskilte talent får oppdraget med å produsera setlane. Dei har høgare status enn andre fangar, og får betre sengar og betre mat enn dei andre. Å laga pund-setlar går glimrande, men når dei skal laga dollar er det ein av dei som saboterer heile tida. Dei får ein frist - får dei ikkje skikk på det i løpet av seks veker vert fem av falskmyntarane drepne. Hovudpersonen i filmen greier det (utan hjelp frå sabotøren), men før det vert storproduksjon av dollar tek krigen slutt.

Det finst mange rare historier frå andre verdskrigen, og dette er definitivt ein av dei. Filmen er heilt grei, der nokre av falskmyntnarane har ulike haldningar til jobben. Hovudpersonen er ein røynd banditt, ein falskmyntar, og for han er samarbeid med tyskarane ein ny måte å overleva på. Ein annan, sabotøren, er politisk fange, og meiner at dei bør kjempa mot nazistane også her, sjølv om det kan føra til at dei misser livet.

Guffen tilrår.

15. oktober 2019

Agnes Ravatn: Dei sju dørene (2019)

Denne romanen har vore omtalt som ein krim, og det var kanskje ei litt uventa vending i forfattarskapen til Ravatn. Det kan godt vera at det er rett å kalla boka for krim, men det er i tilfelle ei uvanleg velskriven og godt komponert krimbok.

Nina Wisløff er professor i litteratur, og snublar over eit mysterium ho prøver å løysa. Alle rundt ho er ikkje overtydde om at det faktisk er eit mysterium, men ho finn små spor og tenkjer seg fram til kva som kan ha skjedd, og brått ser ho tydeleg kven som har gjort kva. Det viser seg at det ikkje var rett, men så finn ho ei anna løysing. Og endå ei løysing. Desse stadige retningsskifta minner om noko Hitchcock kunne ha filma.

Utgangspunktet er at Wisløff og mannen må flytta frå barndomsheimen hennar i Bergen, av di bybanen skal gå akkurat der. Dotter deira er òg på leit etter hus, og dei kjem på at ho og familien kan overta eit anna hus Wisløff og mannen eig. Ho som bur i det huset vert heilt sett ut då mor og dotter Wisløff kjem på døra, og nokre dagar seinare vert ho meldt sakna. Og det er omtrent her privatdetektiven Wisløff vaknar.

Det er altså velskrive og godt, dette her. Her er som vanleg mange gode observasjonar og gode replikkar, og det er ei bok vel verdt å lesa.

Guffen tilrår.

Meir Ravatn på kulturguffebloggen
Veke 53 (2007)
Ikke til hjemlån (2008)
Stillstand (2009)
Folkelesnad (2011)
Fugletribunalet (2013)
Operasjon sjølvdisiplin (2014)
Verda er ein skandale (2017)
Stoisk uro (2018)

14. oktober 2019

El Camino (2019)

Litt skeptisk var eg, sjølvsagt. Breaking Bad er den beste fjernsynsserien eg har sett, og ein film som fortel om kva som skjedde etterpå kan fort verta eit antiklimaks. Slik var det ikkje her, men det var likevel ikkje heilt som i gamle dagar.

Veldig kort versjon: Breaking Bad handla om ein kjemilærar, Walter White, og ein slackar, Jesse Pinkman, som slo seg på på dealing. Serien slutta med at Pinkman var teken til fange av nokre lokale bandittar. White greidde å befri han, men døydde av skadene. Pinkman stal bilen til ein av bandittane, og køyrde vekk. Og det er akkurat der denne filmen tek til.

Det er stas å sjå Pinkman igjen. Det er stas å vera i BB-modus igjen, og det er stas med dei litt uventa vinklingane i historia. Det er ikkje mange av dei, det er i det heile ein kompakt historie. Grovt sett er det berre fem scener/episodar, med ein del tilbakeblikk innimellom. Som i serien går det ikkje alltid slik Pinkman vil, men som i serien finn han som regel ei løysing.

Det er ein heilt grei film, men truleg berre for dei som har sett heile serien. Det er noko som manglar. Noko av det som gjorde serien så glimrande var samspelet mellom Pinkman og White. White er med i eit tilbakeblikk her, men det går fort over. No må Pinkman bera alt åleine, og det er det berre så vidt han greier.

Guffen tilrår.

Meir Breaking Bad på kulturguffebloggen
Sesong 1, 2008
Sesong 2, 2009
Sesong 3, 2010
Sesong 4, 2011
Sesong 5, 2012-13

13. oktober 2019

Sara Marcus: Girls to the Front (2010)

Tidleg i 1990-åra vaks det fram ei rørsle i USA eg sympatiserte sterkt med. Musikken deira fenga ikkje så mykje, men utgangspunktet var greitt: Jenter og kvinner ville stå på scena, dei ville stå ved scena, dei ville skriva og snakka som dei ville, og dei ville gjera det utan å verta trakassert og sett ned på berre av di dei var kvinner.

Rørsla, som etter kvart fekk namnet Riot Grrl, eller Riot Grrl Revolution, var ikkje spesielt godt organisert, og ville heller ikkje vera det. Ho vaks fram i område og byar der det var ein aktiv musikalsk undergrunn - i hovudsak på den nordlege stillehavskysten og i hovudstaden Washington DC. Mange spelte i bandet, fleire gav ut fanziner, og alle stader etablerte dei eigne møte der berre jenter/kvinner fekk vera med.

Marcus viser korleis dette var eit viktig miljø for mange; for nokre var det livsviktig. Her kunne dei møta likesinna, anten for å ha nokon å snakka med eller for å ha nokon å skapa med. Dei hadde eigne mini-festivalar, og omtalen av den eine av desse viser òg kvifor rørsla raskt dabba av. Denne festivalen var i Omaha, Nebraska, altså langt frå austkyst og vestkyst. Dei to arrangørane hadde arbeidd hardt for å organisera alt - konsertar, seminar, workshops, osb, men dei som kom var stort sett berre interessert i å få seg ein god fest. Det var sikkert vel unnt, men samstundes tok det heilt piffen frå dei to arrangørane. Marcus har invitert ei rekkje av dei som var involverte, og historia til dei to frå Omaha er ikkje spesiell. I staden for å stå samla vart òg rørsla prega av mange interne stridar, der tilhøvet til media var eit gjennomgåande problem. Skulle ein snakka med dei største avisene og fjernsynskanalane? Og kven skulle i tilfelle gjera det?

Guffen tilrår.

12. oktober 2019

Astrup. Flammen over Jølster (2019)

Dei siste åra har det kome fleire norske biografi-filmar. Det er som regel noko å utsetja på dei - det kan handla om lengd, det kan handla om at dei fortel historiene veldig tradisjonelt, det kan handla om at det er dei same skodespelarane som dukkar opp overalt, det kan vera andre grunnar. Difor er det svært befriande og gledeleg at det dukkar opp ein film som er heilt annleis, og som er svært vellukka.

Det handlar om kunstnaren Nikolai Astrup. Han vaks opp i Jølster, og budde det meste av livet sitt der. Han var kunstnar, han såg ting naboane ikkje såg, og levde livet sitt heilt ulikt dei. Han var godt likt i bygda, og hadde (minst) ein nabo som forstod han godt.

Filmen fortel ikkje alt om livet til Astrup, men han fortel nok. Han bryt med slektsrekkja, og vert ikkje prest. Han er ein leikande og teiknande mann. Han giftar seg med ei kvinne som er langt yngre enn han, og som berre var femten år då dei gifta seg. Han er litt skrøpeleg, og døyr 48 år gamal.

Han måla fantastiske bilete, og denne filmen er òg særs vakker. Dei finfine bileta står i kø, mykje naturbilete frå Jølster, men òg andre bilete er flotte.

Guffen tilrår.

10. oktober 2019

Mean Streets (1973)

Denne filmen har ikkje den mest originale historia. Me er i New York, og i dei mest lugubre delane av Manhattan. Gatene er dominerte av små og store gangsterar, og det handlar mest om to av dei. Den eine har ein mektig mafiaonkel; den andre er ein fersking som tøyer dei interne grensene litt for mykje. Han skuldar pengar overalt, og han er ikkje spesielt interessert i å betala gjelda si. Han fyrste prøver å hjelpa han, men det går ikkje, og filmen endar med at begge vert drepne.

Om ikkje historia er så original, så er det likevel mykje bra med filmen. Det aller meste skjer om kvelden eller natta, slik at det er myrkt nesten heile tida. Det skapar ei stemning som står godt til filmen elles. Det beste med filmen er likevel skodespelarane. Dei to hovudrollene vert spela av Harvey Keitel og Robert DeNiro, som begge er svært tidleg i karriera si. Spesielt DeNiro ser svært ung ut, men han leverer likevel ei overtydande rolle. Filmen er regissert av Martin Scorsese, som òg var tidleg i karriera her.

Guffen tilrår.

9. oktober 2019

Gunnhild Øyehayg: Presens maskin (2018)

Ein av dei to hovudpersonane i denne boka les ei diktbok, og slumpar til å lesa ordet trädgård feil. Ho byter om to bokstavar, og før ho veit ordet av det vert ho flytta til ei anna verd, ei verd som finst side om side med verda ho høyrde til i før. Ho vert riven vekk frå dotter si, og utover i boka handlar kapitla anten om mora eller
dottera.

Dei er både like og ulike. Begge spelar piano, og begge vert med på ei framføring av Vexations av Erik Satie, eit stykke der dei same to linene vert spelt 840 gonger. Ei framføring av dette verket tek lang tid, gjerne over tjue timar, og på framføringa dei vert med på er mange pianistar med. Dei to ser ikkje kvarandre, dei er framleis i ulike verder, men i kvar si verd sit dei seg ned samstundes. Og spelar.

Det er ei fin bok, det er ei leikande bok. Me møter sjølvsagt langt fleire enn mor og dotter, mora er gift, dottera er sambuar, men me møter òg andre. Far til dottera dukkar opp i begge verdene. Det gjer òg forteljaren, som kikar innom med ein kommentar av og til, og som ringjer på dører av og til. Boka er velskriven, forteljinga er god og original, og det heile er nok eit prov på at Øyehaug er ein forfattar heilt i toppsjiktet.

Guffen tilrår.

Meir Øyehaug på kulturguffebloggen
Undis Brekke (2014)
Kvinner i for store herreskjorter (film, 2015)
Draumeskrivar (2016)

8. oktober 2019

Cormac McCarthy: The Orchard Keeper (1965)

Eg har vel lese rundt halvparten av romanane til McCarthy. Nokre er glimrande, medan andre er litt seigare å koma gjennom. Denne høyrer til i den siste kategorien.

Det er debutromanen til McCarthy. Språket er tidvis glimrande, og dei som berre leitar etter fine setningar må gjerne kasta seg over boka. Handlinga i boka er det verre å få tak på. Me er i dei amerikanske sørstatane, ein gong mellom dei to verdskrigane. Her er tre hovudpersonar, frå tre ulike generasjonar. Yngstemann, John Wesley Rattner, har mist far sin. Han i midten, Marion Sylder, drap far til Rattner. Den eldste, Uncle Arthur Ownby, lever langt inne i skogen, og han vert litt ufriviljug blanda inn i drapet, då Sylder dumpar liket på eigedomen til Ownby. Liva til dei tre viklar seg inn i kvarande, og dei to yngste får ei stund eit nært forhold, sjølvsagt utan at dei veit at han eine drap far til den andre.

Det går seint, og det er ofte vanskeleg å vita kva som skjer. McCarthy har skrive tydelegare romanar enn denne. Noko av det som fascinerte med boka var kor mykje det minna om den siste romanen eg las av William Gay. Det skjer i det same landskapet, og språket er mykje likt. Men alt i alt var altså dette ikkje så altfor mykje å skryta av.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Meir McCarthy på kulturguffebloggen
All the Pretty Horses (1992)
The Crossing (1994)
Cities of the Plain (1998)
The Road (2006)
No Country for Old Men (film, 2007)
The Road (film, 2009)

25. september 2019

Christian Borch: Kjøp Berlin! (2018)

Familien Troye i Bergen gjorde det stort på handel av sild. Dei var velståande alt før fyrste verdskrigen, men under krigen vart det verkeleg fart i sakene. Dei selde store mengder sild til Berlin - Noreg var nøytralt, slik at norske firma stod fritt til å selja varer til kven dei ville. Dei fekk rett nok ikkje ut pengar før salet under krigen, og det gjorde dei heller ikkje etter krigen: Pengane måtte i staden inviterast i Tyskland, og tittelen på boka er henta frå ein beskjed ein tilsett i firmaet fekk. Han investerte alle pengane Troye hadde på bok i Tyskland, og firmaet eigde dette til etter at Berlinmuren fall.

Det er ei god historie, men det hadde nok fungert betre som ein artikkel enn i bokform. Det skjer ikkje så mykje dramatisk i detaljane, slik at avsnittet over får fram det viktigaste i historia. Det kjem mange detaljar, både om firmaet i Bergen, om dei tilsette, og om ein stor eigedom dei kjøpte utanfor Bergen. Desse detaljane engasjerer lite, og boka vert etter kvart heller keisam. Det tek seg opp i etterordet, der Borch samlar trådane i soga. Borch er ikkje heilt inhabil, det høyrer med til historien at han er direkte etterkomar av Johan Troye, den mektigaste i familien under og etter fyrste verdskrigen.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

23. september 2019

Einar (2019)

Einar Gerhardsen hadde eit langt og innhaldsrikt liv. Han døydde i 1987, 90 år gamal. Han vaks opp i Oslo, slo seg saman med kommunistane, og reiste til Moskva for å høyra Lenin tala. Han vart med i Arbeidarpartiet, og vart ordførar i Oslo. I 1942 vart han send til konsentrasjonsleir i Tyskland. Etter krigen viste han seg som ein dyktig politikar, manøvrerte seg sjølv inn i leiinga i AP, og sat som statsminster i 17 år, fordelt på tre periodar. Siste gong han gjekk av var i 1965, og deretter var han så til dei grader ein grand old man i AP.

Det skulle altså vera nok av å ta av for å laga ein god serie om livet hans. Her er då òg mykje godt, og for ein som meg, som ikkje har altfor god kjennskap til livet til Gerhardsen, var her mykje nytt. Erling Borgen har brukt gamle opptak, han bruker sjølvbiografien til Gerhardsen flittig, og har òg snakka med både familie og andre. Me får eit greitt bilete av livet hans, men eg skulle gjerne hatt meir. Mot slutten vert til dømes oppgjeret mellom Gerhardsen og Haakon Lie nemnt, der anten Lie skulle knusa Gerhardsen som ei lus, eller Gerhardsen spurte om Lie ville knusa han som ei lus. Det vert ikkje følgt opp i det heile - Borgen burde ha teke med noko om korleis tilhøvet mellom dei to var i etterkant. Og eg har ei kjensle av at Gerhardsen var sentral i oppbygginga av velferdsstaten - det burde vel òg Borgen fått betre fram.

Så serien er bra, men han hadde nok vorte betre om dei hadde laga ein episode eller to til.

Guffen tilrår.

22. september 2019

Oppdrag Mottro (Gamlekinoen, Voss, 18.9.2019)

Linda Eide har lenge brukt samtalane med mor si, Mottro, i artiklar og bøker og andre ting. I 2018 laga ho ei framsyning med utgangspunkt i desse tekstane, og i haust turnerer ho med denne. Ho hadde to framsyningar på Voss, heimbygda hennar, denne veka.

Ho står heilt åleine på scena. Av og til snakkar ho med Mottro på telefon - Mottro vert spela av Liv Bernhoft Osa. Med utgangspunkt i desse samtalane prøver Eide å finna ut meir om det livet Mottro hadde før ho vart mor. Korleis var familien då ho voks opp? Korleis var livet då ho arbeidde på skip som gjekk verda rundt? Korleis var det då ho møtte han ho seinare skulle gifta seg med? Korleis var det å i praksis vera åleinemor - mannen hennar heldt fram som sjømann.

Det er mykje å le av, sjølvsagt. Eide har eit stort humoristisk talent, når ho går gjennom gamle fotoalbum ser ho kva bilete som kan få folk til le. Ho har òg full kontroll over språket. Eg har sett andre framsyningar med Eide, og her verkar ho litt meir strukturert i rørslene - eg mistenkjer at her har ein regissør fortalt ho kvar og korleis ho skal stå og gå.

Det er òg mykje alvor i framsyninga, og det er eigentleg her ho er best. Om lag midt i kjem det ei forteljing om då syster til Mottro døydde i svært ung alder, og måten den historia vert fortalt, og måten Eide får folk på låtten etterpå er meisterleg gjort. Under den historia er det heilt stille i salen.

Guffen tilrår.

Meir Eide på kulturguffebloggen
Oppdrag Mottro (bok, 2012)

19. september 2019

Edvard Hoem: Heimlandet. Barndom (1985)

Edvard Hoem har dei siste åra gjeve ut ei rekkje romanar baserte på liva til tidlegare hendingar i slekta si. Her hentar han stoffet frå sin eigen barndom. Tittelen har ei form som gjer at ein tenkjer at ein seinare oppfølgjar ville heitt XXX. Ungdom, men så langt har ikkje Hoem skrive den boka.

Hoem er fødd i 1949, i Fræna i Romsdal. Det er ikkje lenge sidan, men lenge nok til at han fekk med seg overgangen til den moderne tida. Han hugsar då dei fekk straum, han hugsar korleis slektene var bundne til jorda dei dyrka, han hugsar korleis det var i små og kalde skulehus, han hugsar korleis det var før traktoren tok over for hesten, han hugsar korleis det var då alle i Molde kalla heimbygda hans for Karviland.

Og dette lagar han ein fin roman av. Av og til dukkar forfattaren opp med ei eg-røyst, som regel vert det heile sett gjennom "han" sine auge. Han er ein oppvakt gut, som ikkje berre likar å lesa, men likar det betre enn alt anna. Han ligg langt over jamaldringane sine, og han syg til seg det han kan av kunnskap. Det går gradvis opp for han at sjølv om han er odelsgut kan han ikkje ta over garden, slik han burde, og slik spesielt bestefaren forventar. Faren er omreisande emissær, og forstår betre at verda utanfor kan vera interessant.

Guffen tilrår.

16. september 2019

Bjørn Jarle Sørheim-Queseth: Ensom som Elvis (2017)

I 1997 vart ein dokumentar om Kjell Henning Bjørnestad, ein Elvis-imitator frå Sørlandet, vist på NRK. Det var ein litt rar dokumentar, det var både trist og morosamt å sjå korleis han tok plastiske operasjonar for å verta mest mogeleg lik Elvis. Han likna meir og meir, og hadde òg ei akseptabel songrøyst.

Denne boka fortel historia om Bjørnestad, som gjerne går under namnet Kjell Elvis. Det er ein autorisert biografi, med alt det det fører med seg. Bjørnestad ser ein Elvis-film på fjernsyn, og vert gradvis meir og meir oppteken av Elvis. Han kjem frå ein musikalsk og musikkglad familie, og er scenevan då han i militæret for fyrste gong opptrer som Elvis. Han gjer det etter kvart til eit levebrød, og tek del i fleire tevlingar for Elvis-imitatorar, både i Europa og USA. Han vinn fleire i Europa, men kjem aldri heilt til topps i USA.

Boka er litt for grundig og omstendeleg. Det kuriøse med Kjell Elvis vert tona ned, og Sørheim-Queseth presenterer ein seriøs kunstnar. Alt han tek i vert ikkje til gull, og boka er veikast når ho presenterer nedturane. Bjørnestad tapte store summar på å arrangera Elvis-festivalar, og her er det opplagt at forfattaren burde køyrd Bjørnestad hardare. Kva i alle dagar tenkte han på? Og kvifor snakka han om artistar som ikkje skulle koma, når han marknadsførte festivalane? Og kvifor skriv ikkje Sørheim-Queseth rett ut kor idiotisk det er at Bjørnestad, ti dagar før ein av festivalane, reiser til USA for å overtala Priscilla Presley til å ta turen til festivalen? Han får ikkje ein gong snakka med ho der borte.

Så det var ikkje altfor mykje å skryta av, dette. Boka har diverre òg ein litt amatørmessig framtoning, med svake gråtonar på alle sider med tekst, og med altfor mange skrivefeil.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

15. september 2019

Jann S. Wenner og Joe Levy (red.): The Rolling Stone Interviews (2007)

Av dei amerikanske musikkblada var Rolling Stone eitt av dei viktigaste. Det er det kanskje framleis, sjølv om trykte blad ikkje er så viktige lenger. Spesielt i 1970-åra var dei viktige og gode. Eitt av kjennemerka var grundige og gode intervju. I denne boka er førti slike samla. Dei fleste intervjua er med musikarar, men her er òg intervju med forfattarar, skodespelarar, regissørar og poltikarar.

Innvendingane fyrst: Nokre av intervjua er rart oppbygde. Eg veit ikkje om dei er redigerte, men det verkar merkeleg å intervjua Bono, og omtrent berre snakka om oppvekst og religion. Det verkar merkeleg å intervjua Courtney Love og snakka om Kurt Cobain i meir enn halve samtalen. Her er òg intervju med folk som er så uinteressante at eg hoppar over halve intervjuet.

Men det er òg mange godbitar. Her er til dømes eit fint intervju med Cobain, trykt tre månader før han tok livet sitt. Dei fleste av dei beste intervjua kjem tidleg i boka, intervjua står kronologisk, og intervjua med Jim Morrison, John Lennon, Pete Townshend og Neil Young er alle flotte. Alle intervjua er bygde opp på same måte - det er utelukkande spørsmål og svar, og det er eit godt format.

Guffen tilrår.

13. september 2019

Wilco (USF, Bergen, 7.9.19)

Det er diverre altfor lenge mellom kvar gong dette skjer: Eg er på konsert med eit band eg ikkje kjenner altfor godt. Eg har nokre plater med Wilco, men ingen spesielt ferske. Eg las nyleg sjølvbiografien til sjefen i bandet, Jeff Tweedy, og fann ut at eg ville ha med meg denne konserten.

Det var vel verdt det, konserten var over middels, og det kan godt henda at eg hadde angra om eg ikkje hadde teke turen. Nokre songar var fabelaktige, mange var svært bra, medan andre igjen var meir midt på treet.

Tweedy er ein sjarmerande forteljar, men me merka ikkje altfor mykje av det her, i alle fall ikkje mellom songane. Rundt halve konserten gjekk før han sa noko - han nytta høvet til å orsaka for at han ikkje hadde sagt noko så langt. Derfrå og ut var han meir snakkesalig.

Musikken? Det ligg vel framleis nokre americana-røter i det dei presenterer, men ikkje alltid. Høgdepunkta var nok eit par av dei songane eg kjende frå før ("War on War", "California Stars" frå Melrose Avenue, og ein cover av Bill Fay-songen "Jesus, etc."), men der var altså òg mykje anna bra. Av dei fem andre på scena var gitaristen Nels Cline glimrande.

Guffen tilrår.

11. september 2019

Arnfinn Kolerud: Langt frå bambus (1999)

Dette var den fyrste romanen til Kolerud. Her er nok av ting som peikar framover mot dei seinare bøkene hans, men her er òg ting som ikkje gjer det. Hovudpersonen (eller hovudtreet) i boka er ei gran, og alt som skjer vert fortalt gjennom det treet.

Me følgjer treet frå barndom til alderdom. Det stiller spørsmål ved alt, og veit ingenting sikkert om det det ikkje kan sjå. Det undrar seg over dyr som går forbi, både tamme og ville. Det undrar seg over folk som går forbi, både gamle og unge. Det undrar seg over korleis dei andre plantane har si eiga rangering, der store tre er kloke og små soppar ikkje er det.

Eit gjennomgåande trekk er leiken med ord. Plantane drøftar kva ord tyder. Eitt av tre verserer, det snakkar altså på rim heile tida. Alle trea har namn, og det er òg det store målet for ein sopp som veks langt der nede, og han gler seg stort over at han endeleg får eit.

Det er ikkje alt i boka som er like bra. Eg likar meg best når Kolerud let trea leika med ord. Her stiller nokre av trea spørsmål som like gjerne kunne vore stilt av små ungar. Eit høgdepunkt i så måte er når dei prøver å finna ut kvifor hankjønnsord vert hankjønn, osb. Eller når hovudtreet prøver å finna ut samanhengen mellom orda menneske og eske. Kanskje ordet menneske opphavleg tydde menneske med eske? Treet kjem fram til at det ikkje treng å vera nokon samanheng - plommer har jo ikkje lommer, og pinner heitte jo ikkje pinner av di dei var mykje inne. Dei er jo stort sett ute, så då burde dei heitt pute i staden.

Guffen tilrår.

Meir Kolerud på kulturguffebloggen
Den som ikkje har gøymt seg no (2004)
Zommarferien (2007)
Når ein først skal skyte nokon (2010)
Kom ikkje inn i mitt hus (2012)
Snillionen (2017)

10. september 2019

Apollo 11 (2019)

Dette vart litt repetisjon, men det var stas lell. Eg såg nyleg ein fjernsynsserie om kappløpet mot Månen; denne filmen handlar om den fyrste måneferda. Det er altså ein film der eg veit om lag alt som skal skje, men likevel: Det var full konsentrasjon heile vegen.

Alt i filmen er samtidig. Alle bileta, all dialogen. Me ser dei tre astronautane førebu seg, me ser dei gå inn i raketten, me ser dei på veg til månen, me ser dei på månen, me ser dei på heimvegen, me ser dei på jorda att. Me ser publikum ved Cape Kennedy, me ser dei mange i kontrollromma. Kamera er der heile tida, tett på, av og til for tett på. Det er flotte bilete heile vegen.

Og det er eigentleg det. Filmen gjer exactly what it says on the tin, og det er meir enn nok.

Guffen tilrår.


8. september 2019

Danny Goldberg: Serving the Servant (2019)

Det kan godt henda at verda ikkje treng fleire biografiar om Kurt Cobain. Eg har lese to frå før. Begge er gode, og historia om det korte livet til Cobain er òg kjend frå artiklar og filmar. Så det kan henda at behovet for fleire biografiar ikkje er så stort.

Denne boka var likevel heilt grei, kanskje mest av di det er like mykje ei minnebok som ein biografi. Dei viktigaste hendingane i det vaksne livet til Cobain er med, men det som gjer boka annleis er at Goldberg var nært knytt til Cobain. Han var manager for Nirvana frå tidleg i 1991. Sjølv om han frå 1992 arbeidde for eit anna plateselskap enn Geffen, som gav ut platene til Nirvana, heldt han fram som rådgjevar for bandet. Han var ein av dei få som Cobain lytta til, og det er boka kjem med noko nytt. Det var mange kontroversar dei få åra Cobain var superstjerne, og Goldberg skriv om korleis dei prøver å tona desse ned, eller prøver å bruka dei til bandet sin fordel.

Det er ei bok det går fort å lesa. Dei som vil ha den fulle historia om bandet bør nok gå til ein av dei andre biografiane, men dette var ei utfyllande bok. Av og til vert det slik at Goldberg vert for oppteken av å visa kor nært forhold han hadde til Cobain, men stort sett greier han å unngå dette.

Guffen tilrår.

Meir Nirvana på kulturguffebloggen

7. september 2019

Jens Kihl: Dette er også Noreg (2019)

Jens Kihl er ein av fleire gode kommentatorar i Bergens Tidende, og her viser han at han òg er god i litt større format. Han har vore i alle kommunane i Noreg, og i denne boka skriv han om nokre av stadene og personane han møtte på desse reisene. (Sjølv om han skriv godt, er eg eigentleg glad for at boka ikkje inneheld referat frå alle kommunane han vitja.)

Utgangspunktet er kommunereforma Jan Tore Sanner drog i gang. Korleis såg folk på dette kring i landet? I boka stoppar Kihl i åtte kommunar, frå Oslo i sør til dei to nabokommunane Hasvik og Loppa i nord. Nokre av dei han snakkar med er politikarar, andre er noko heilt anna. Dei får koma med sine syn; Kihl kjem med sine, både i samtalar og i resten av teksten. Han vert påverka av det han ser og høyrer, og endrar syn på kommunereforma undervegs. Før turen var han motstandar, no ser han poenget litt betre.

Kihl skriv godt og lett. Her er mange fakta, både lokale og nasjonale. Han har auge for det komiske i det han ser, slik at boka vert både lærerik, tankevekkjande og underhaldande.

Guffen tilrår.

5. september 2019

Martin Newell: This Little Ziggy (2001)

Eitt av dei banda eg høyrde mest på i åttiåra var Cleaners from Venus. Dei laga fabelaktige popsongar, glitrande melodiar og meiningsfulle tekstar, men det stoppa ikkje der. Dei var prega av DIY-tankegangen, og gav lenge berre ut kassettar. Me var fleire som (lett elitistisk) meinte at dei tapte seg då dei tok til med å gje ut vinyl.

Cleaners from Venus var Martin Newell, og dei han til ei kvar tid inviterte med. Det var ikkje det fyrste bandet han var med i. I denne boka fortel om det fyrste eigentlege bandet hans, Plod. Og han fortel om litt til frå oppvekståra sine.

Faren var militær, og familien flytta mykje. Martin fann seg ikkje heilt til rette på dei mange skulane, og slutta skulegangen relativt tidleg. Dei neste åra hadde han ulike strøjobbar, samstundes som det var litt gitarspel, litt damer, og litt for mykje dop. Det var berre tilfeldigheiter som gjorde at han aldri vart sett inn, og etter ei slik oppleving fann han ut at han måtte bryta med miljøet han var i. Han hadde lenge skrive songar på gitar, og han hadde framført dei ved nokre høve, så då han såg at Plod trong ein vokalist, melde han seg til teneste og fekk jobben. Det er ein rar grunn til å byrja i eit band, og han seier det klart sjølv: "I must be the only person in the world who ever joined a rock band to become drug-free".

Plod var eit glamband, og han fortel godt og detaljert om korleis det var å gå ut på scena med sminke og platåsko. Nokre plassar var publikum budde på kva som kom; andre stader var det total kulturkræsj. Plod dreiv det ikkje spesielt langt, og Newell kom slettes ikkje inn i eit rusfritt miljø, men det gav han meirsmak. Boka sluttar med at bandet vert oppløyst. Det står altså ingenting om Cleaners from Venus her, men det vert indirekte referert til dei fleire gonger.

Newell skriv svært fritt om vener og slekt på den tida. Det er underhaldande, og han skriv flytande og godt. For min del må han gjerne skriva ein oppfølgar om tida i Cleaners.

Guffen tilrår.