14. august 2022

Under the Banner of Heaven (2022)

Denne serien er laust basert på ei fin bok av Jon Krakauer. Den boka er todelt - han fortel historia til mormonarane, og han fortel om eit dobbeltmord i Utah i 1984. Det som står i boka går eg ut frå er korrekt, medan i serien er ting litt endra. Og det må vera heilt greitt.

Her er den oppdikta etterforskaren Jeb Pyre hovudpersonen. Saman med kollegaen sin, Bill Taba, vert han sett til å løysa eit brutalt dobbeltmord. Den unge kvinna Brenda Lafferty og den femten månader gamle dotter hennar vert funne drepne. Dei trur at mannen/faren er den skuldige, men det vert gradvis klart at han er uskuldig. Derimot luktar det at minst to av brørne hans er innblanda. Lafferty-familien er mormonar, og dei to brørne har dei siste åra vore på veg inn i den mest fundamentaliske delen av den trua. Dei vil gjerne ta seg fleire koner, og dei vil i alle fall at kvinner skal teia i forsamlingar, og gjera slik mennene deira vil. Det sleit Brenda med å godta. Den eine av dei to brørne hevda at han fekk beskjed frå guden sin om at Brenda og dottera (og fleire) måtte drepast.

Det er her Pyre slit. Han er mormon, men av det meir moderate slaget. Han vert uvel av å høyra om fundamentalistane, men kjem òg i ein lojalitets-skvis. Fleire av dei mest mektige mennene i kyrkja bed han om å leggja vekk etterforskinga, sidan det kan føra til at kyrkja deira får dårleg omtale.

Det er ein fin serie. Det er spanande heile vegen, og av og til er det noko twinpeaksk over det heile. Kameraet kjem ofte svært tett på dei me ser, slik at det av og til vert klaustrofobisk.

Guffen tilrår.

Meir Krakauer på kulturguffebloggen
Eiger Dreams (1990)
Into the Wild (1996)
Into Thin Air (1997)
Into the Wild (film, 2007)
Where Men Win Glory (2009)
Three Cups of Deceit (2011)
Under the Banner of Heaven (2011)
Missoula (2015)

13. august 2022

Miriam Marx Allen (red.): Love, Groucho (1992)

Groucho Marx skreiv mange brev. I boka The Groucho Letters er mange brev samla - brev han skreiv til slekt og vener, forfattarar, filmselskap osb. I den boka viser han den lystige sida av brevskrivinga si, ofte verkar det som om han vil imponera mottakaren, og han skriv godt og har gode vitsar.

Breva i denne boka har eit heilt anna innhald. Miriam Marx Allen var den eldste dotter hans. I føreordet skriv ho at ho har inkludert alle brev og postkort ho fekk frå far sin, og med nokre få unntak er all tekst i breva med, og med unntak av breva frå andre halvdel av 1950-åra, som er komne bort. 

Breva i boka er i hovudsak frå to periodar. Nokre år i andre halvdel av 1940-åra studerte Miriam i Connecticut; eit par år midt i 1950-åra var ho på ein avrusingsheim i Nebraska. Resten av livet budde ho stort sett i California, i nærleiken av Groucho.

Dei to har ikkje noko godt forhold. Groucho er jamt over misnøgd med korleis dottera lever livet sitt, og det handlar stort sett om pengar. Og alkohol. Ho får pengar frå faren kvar månad - han meiner det er nok, ho treng meir. Han er fleire gonger forbanna over at ho sender han store rekningar. Han skriv fleire gonger rett ut at han ikkje stolar på ho - viss ho skal få 100 dollar til å kjøpa seg ei ny kåpe, vil han sjå ei kvittering som viser at kåpa faktisk kosta så mykje. Alle tre ekteskapa til Groucho enda med skilsmisse, og det vert sagt at alle konene hans vart alkoholikarar då dei budde saman med han. Dottera vart det altså òg.

Han viser sjølvsagt òg varme og kjærleik, men det druknar ofte i dei strenge og klare meldingane. Svært ofte klagar han på at ho ringjer rikstelefon. Han framstår som ein gjerrigknark, merkeleg nok. Han var rimeleg velståande, men var nok prega av at han hadde mist omtrent alt han eigde i krakket i 1929.

Innimellom alt dette fortel breva òg mykje om livet og karriera til Groucho. Planar om filmar, radioprogram og fjernsynsprogram. Han skulle gjerne skrive meir om det.

Guffen tilrår. 

Mykje meir Marx på kulturguffebloggen

Filmar
Cocoanuts
 (1929)
Animal Crackers (1930)
Monkey Business (1931)
Horse Feathers (1932)
Duck Soup (1933)
A Night at the Opera (1935)
A Day at the Races (1937)
Room Service (1938)
At the Circus (1939)
The Big Store (1941)
The Incredible Jewel Robbery (1959)
The Unknown Marx Brothers (1993) 

Bøker
Kyle Crichton: The Marx Brothers (1950)
Harpo Marx/Richard Barber: Harpo Speaks (1961)
Joe Adamson: Groucho, Harpo, Chico and sometimes Zeppo (1973)
Groucho Marx og Richard J. Anobile: The Marx. Bros Scrapbook (1973)
Sidney Sheldon: A Stranger in the Mirror (1976)
Groucho Marx og Hector Acre: The Groucho Phile (1976)
Hector Arce: Groucho (1979)
Maxine Marx: Growing Up with Chico (1980)
Wes D. Gehring: The Marx Brothers. A Bio-Bibliography (1987)
Steve Stoliar: Raised Eyebrows (1996) 
Robert Dwan: As Long as they're laughing (2000)
Arthur Marx: Groucho. A Photographic Journey (2001)
Paul Duncan (red.): Marx Bros (2007) 
Andrew T. Smith: Marx and Re-Marx (2009)
Martin A. Gardner: The Marx Brothers as Social Critics (2009)
Roy Blount jr.: Hail, Hail, Euphoria! (2010)
Wayne Koestenbaum: The Anatomy of Harpo Marx (2012) 
Devon AlexanderThe Quotable Groucho Marx (2014) 
Lee Siegel: Groucho Marx. The Comedy of Existence (2015)
Matthew Coniam: The Annotated Marx Brothers (2015)
Noah Diamond: Gimme a Thrill (2016)
Matthew Coniam: That's me, Groucho! (2016)
Robert S. Bader: Four of the Three Musketeers (2016)
Kevin Scott Collier: The Marx Brothers. Love Happy Confidential (2017)
Matthew Hahn: The Animated Marx Brothers (2018)
Frank, Heidecker og Pertega: Giraffes on Horseback Salad (2019)

11. august 2022

Trainwreck. Woodstock '99 (2022)

Dette gjekk ikkje heilt etter planen. Michael Lang, som hadde hovudansvaret for den opphavlege Woodstock-festivalen i 1969, arrangerte ein ny festival i 1999. Før festivalen snakka han om å gjenskapa stemninga frå 1969, han snakka om at festivalen kunne verta eit klart signal om at det vart brukt altfor mange handvåpen i det amerikanske samfunnet, og så bortetter. Slik gjekk det altså ikkje. Her er ikkje mange spor av arven frå 1969.

Publikum var heilt annleis. I 1969 var det stort sett rolege hippiar, i 1999 var (det mannlege) publikummet langt meir macho. Godt trente kroppar, mykje drikking og dop, og eit forferdeleg kvinnesyn. Stakkars jenter og kvinner som var til stades - dei var fritt vilt. Festivalen hadde ingen vakter, og det er nesten utruleg at det ikkje vart meldt om fleire enn fire-fem valdtekter. 

Også andre sider av festivalen var dårleg. Det var ikkje nok toalett, det var ingen stader å søkja ly for den steikande sola, og det var altfor dyrt å kjøpa mat og drikke. Teltforholda var heller ikkje optimale - festivalen vart arrangert i ein nedlagt militærleir, slik at mange måtte telta på asfalt. 

Slik sett fekk arrangørane det dei bad om: Red Hot Chili Peppers avslutta festivalen, og mot slutten av settet deira vart det delt ut tusenvis av stearinlys. Det passa bra under "Under the Bridge", som var den siste songen deira. Det hadde gått heftige rykte om at festivalen skulle avsluttast med ein ukjend gjestartist, men ingen dukka opp, i staden vart det lese opp ei melding der arrangørane takka for no. Det vart dårleg motteke, og sidan alle nepene hadde tente lys i hendene gjekk det som det måtte: Dei sette fyr på alt dei fann. Chili Peppers vart bedne om å gå på scena igjen, for å prøva å roa publikum ned, men det fungerte i alle fall ikkje: Dei spelte ein heftig versjon av Hendrix-songen "Fire". Resten av natta vart festivalområdet herpa totalt.

Og alt dette fortel serien om på ein god måte. Der er i tillegg litt musikk, sjølvsagt, men det kjem heilt i bakgrunnen, og det er berre nokre få av artistane som vert viste.

Guffen tilrår.

10. august 2022

Kristine Næss: Hannahs historie med Heddy (2008)

Hannah og Heddy bur saman i ein by i Polen. Hannah er 46, tjue år eldre enn Heddy. Dei har ikkje noko god forhold, og den tida som vert skildra i boka går det frå vondt til verre.

At det er vondt i utgangspunktet, eller akkurat kva som er vondt i utgangspunktet får me ikkje tak i med ein gong. Grunnen er at det er Hannah som fortel denne historia, og ho er ikkje spesielt truverdig. I hennar forteljing er det Heddy (og etter kvart kjærasten hennar, Daniel) som er problemet. Gradvis vert det likevel klart at det er Hannah som er den ustabile her, og som er den som treng hjelp. Det er ho ikkje interessert i, slik ho ser det er jo alle andre som treng hjelp.

Portrettet av Hannah er godt, og det same kan seiast om korleis me utetter i boka gradvis vert klar over korleis ting heng saman. Men bortsett frå det var det ikkje mykje å gleda seg over i denne boka. Det er rimeleg livlaust, av og til er det kjedeleg, og mot slutten av boka er Hannah vorte ein karakter som ikkje interesserer noko større.

Guffen kan ikkje tilrå dette. 

9. august 2022

Ole Karlsen (red.): Klarøygd, med rolege drag (1996)

Landslaget for norskundervising, LNU, har ein skriftserie retta mot lærarar og studentar. Av og til, som i dette tilfellet, handlar det om forfattarar, andre gonger handlar det om heilt andre sider ved norskfaget. Boka handlar i sin heilskap om Halldis Moren Vesaas.

Her er tretten artiklar, fordelte på tre bolkar: Forfattaren, oversetjaren og teatermennesket, og musikk og film. Den fyrste delen, som i hovudsak handlar om lyrikaren HMV, er den lengste. Leif Mæhle skriv godt i innføringsartikkelen. Så kjem det nokre artiklar som ikkje fengar like mykje, før det kjem eit blinkskot: Mari Beinset Waagaard skriv om HMV og NRK-programmet "Ønskediktet", der ho i stor grad siterer frå brev frå lyttarar som vil høyra dikt av HMV. Fleire av dei er uvanleg rørande, og viser kva styrke som kan liggja i gode dikt.

Bolk 2 handlar om teateret, og denne er stort sett glitrande. HMV var nært knytt til Det Norske Teatret, og omsette mange klassikarar (og andre stykke) for dei. Denne bolken lever, og her er òg ein samtale mellom HMV og Ole Karlsen om forholdet ho hadde til teater. Ho får ikkje berre skryt, og i ein kort (og litt rar) artikkel av Hans H. Skei fekk eg inntrykk av at han meinte HMV var ein omsetjar heilt på det jamne.

I den siste bolken fortel Tone Hulbækmo og Hans Fredrik Jacobsen om arbeidet med å setja musikk til HMV-dikt - ein grei artikkel som nok hadde vore betre med musikk til. Så sluttar det heile med at René Bjerke fortel om filmen Møte med Halldis. Den såg eg då kino då han kom, eg har sett han éin gong seinare òg, men kjenner at det er ein film eg må finna igjen, ein eller annan stad.

Guffen tilrår. 

Meir Vesaas på kulturguffebloggen
Tarjei Vesaas: Menneskebonn (1923)
Tarjei Vesaas: Sendemann Huskuld (1924)
Tarjei Vesaas: Guds bustader - (1925)
Tarjei Vesaas: Grindegard (1925)
Tarjei Vesaas: Grinde-kveld (1926)
Tarjei Vesaas: Dei svarte hestane (1928)
Tarjei Vesaas: Klokka i haugen (1929)
Tarjei Vesaas: Fars reise (1930)
Tarjei Vesaas: Sigrid Stallbrokk (1931)
Tarjei Vesaas: Dei ukjende mennene (1932)
Tarjei Vesaas: Sandeltreet (1933)
Tarjei Vesaas: Ultimatum (1934)
Tarjei Vesaas: Leiret og hjulet (1936)
Tarjei Vesaas: Hjarta høyrer sine heimlandstonar (1938)
Tarjei Vesaas: Kimen (1940)
Tarjei Vesaas: Huset i mørkret (1945)
Tarjei Vesaas: Bleikeplassen (1946)
Ragnvald Skrede: Tarjei Vesaas (1947)
Halldis Moren Vesaas: Sven Moren og heimen hans (1951)
Tarjei Vesaas: 21 år (1953)
Halldis Moren Vesaas: Sett og levd (1967)
Fuglane (film, 1968)
Kenneth Chapman: Hovedlinjer i Tarjei Vesaas' diktning (1969)
Halldis Moren Vesaas: I Midtbøs bakkar (1974)
Halldis Moren Vesaas: Båten om dagen (1976)
Olav Vesaas: Tarjei Vesaas om seg sjølv (1985)
Is-slottet (film, 1987)

Olav Vesaas: Rolf Jacobsen - en stifinner i hverdagen (1994)
Olav Vesaas: Løynde land. Ei bok om Tarjei Vesaas (1995)
Over open avgrunn (film, 1997)
Olav Vesaas (red): Tarjei i tale (1997)
Olav Vesaas: A.O. Vinje. Ein tankens hærmann (2001)
Olav Vesaas: Å vera i livet. Ei bok om Halldis Moren Vesaas (2007)

Kimen (Det Norske Teatret, Oslo, 20.1.2018)
Fuglane (Riksteateret, Sogndal kulturhus, 21.3.2019)
Arne Vinje: Store spel. Soga om Vesås i verda (2020)
Fuglane (Det Norske Teatret, Oslo, 26.2.2022)

5. august 2022

Annie Ernaux: Far. En kvinne (2021)

Denne boka er sett saman av to bøker, Far (1983) og En kvinne (1987). Ernaux skriv om dei to foreldra sine. Heilt til slutt i den siste boka skriv ho at boka ikkje er ein biografi, og heller ikkje ein roman - kanskje det heller er ei blanding av skjønnlitteratur, sosiologi og historie. Det verkar fornuftig, med det vesle atterhaldet at det sjølvsagt òg er noko biografisk (og sjølvbiografisk) over begge bøkene.

Ernaux er fødd i 1940, og gjorde det me godt kan kalla ei klassereise. Foreldra hennar var vanlege arbeidarar; sjølv utdanna ho seg til lærar og studerte òg litteratur på universitetsnivå. Dette var ein kime til konflikt mellom ho og foreldra - spesielt faren ser ut til å undra seg over/irritert seg over at dottera las så mykje.

Foreldra hennar kom frå arbeidarklassen. Etter andre verdskrigen kjøpte dei eit hus der dei dreiv butikk og kafé, og dei la ned mykje arbeid for å få det godt til. Det ser det òg ut til at dei gjorde, fram til den litt strenge faren døydde. Då hadde Ernaux alt flytta heimefrå, og ei tid flytta mora etter. Dottera hadde eit mykje betre og nærare forhold til mora, men det fungerte likevel ikkje så godt at dei budde saman.

Det er to finfine tekstar. Ernaux sløsar ikkje med orda, dei to bøkene er på til saman 140 sider, men det er uvanleg innhaldsrik litteratur. Ho seier det som må seiast, og ikkje meir enn det. Her er varme, her er undring, og her er òg gode refleksjonar over hennar eigen skriveprosess.

Guffen tilrår.

Meir Ernaux på kulturguffebloggen
Årene (2008)

3. august 2022

Kjersti Anfinnsen: Øyeblikk for evigheten (2021)

 Forteljaren i denne boka er ei eldre kvinne. Ho er på mange måtar ferdig med livet - ho er nøgd, ho er avhengig av hjelp, ho er så godt som blind, og i løpet av boka døyr òg kjærasten hennar. Ho snakkar mest med den døde søster si. Og elles går ho berre og ventar. 

Ho greier ikkje heilt å bestemma seg. Vil ho vera saman med andre, eller vil ho vera åleine? Det verkar som om ho oftast seier det siste, men det kan jo vera noko ho har funne ut etter at det viste seg at ho vart gåande mykje åleine. Det siste kapitlet, der ho ligg på det aller siste, opnar med "Jeg vil helst dø i noens armer. Jeg vil helst dø alene", så heller ikkje der greier ho å innrømma for seg sjølv at ho gjerne ville hatt eit liv saman med nokon. Ho har gjort det godt i yrkeslivet, boka opnar med at ho får ein pris for arbeidet som hjertekirurg, men det har heile tida vore noko som mangla.

Det er ei kort bok, og berre nokre få av kapitla dekkjer meir enn ei side. Innhaldet er derimot stort, og det er godt. Anfinnsen skriv godt og fint om det å verta gamal og einsam.

Guffen tilrår.