Arthur Myhre et al. (red.): Voss Utferdslag 1933--1993 (1993)

Voss Utferdslag er i dag eit lokallag i Den Norske Turistforening. Dei har gjort svært mykje positivt for friluftslivet i bygda - dei har merka ruter, dei har bygd vardar, dei har bygd og/eller overteke hytter for overnatting, og dei har halde desse ved like. Det er opplagt at dette har vore med på å få fleire folk til å bruka naturen her.

Denne boka fortel historia om dei seksti fyrste åra til laget. Det er informativt, men det er samstundes så mykje å trekkja for at eg vonar at det vert lagt meir arbeid i hundreårssoga deira. Ting som kan betrast:

* Her er framstillinga altfor kronologisk. Dei har gått gjennom styreprotokollane, og skriv om kva som skjedde kvart einaste år. Det hadde vore betre å samla stoffet tematisk, altså at det som handla om bygginga av ei av hyttene vart samla. Det hadde òg vore fint om nokon sa at denne delen av boka er altfor detaljert.
* Ei bok om fjell og friluftsliv må ha langt flottare bilete. Det finst titusenvis gode foto frå den lokale fjellheimen; ingen av dei har funne vegen til denne boka.
* Formgjevinga er (diverre) slik svært mange lokale bøker på Voss er: Drepande keisam, og verst av alt er framsida: Der har teksten fått ein raudfarge som gjer at han er altfor lite synleg.
* Kart. Kvifor er her ikkje kart? Tek dei for gitt at alle som les boka kjenner fjellheimen så godt?

Guffen er lunken. 

Øystein Lønn: Hva skal vi gjøre i dag? og andre noveller (1995)

Eg burde visst lesa fleire bøker Øystein Lønn. Dette er tredje gong eg les ei av bøkene hans, og eg vert like imponert kvar gong. Det er stilsikkert og formsikkert, og det er tydeleg at novellene i boka er skrivne av ein som verkeleg kan faget sitt. 

Her er ni noveller. Som oftast er det kvardagslege historier, men der er heile tida noko usagt, noko me ikkje får vita, og dette ukjende er med på å heva novellene høgt opp. Det handlar som regel om eit parforhold som ikkje er heilt som det skal vera.

Aller best trur eg at eg likte "Den tørre nysnøen", den nest siste novella i boka. Det handlar om den dagen tante Agatha døydde, og om korleis folk rundt henne reagerte. Eit finfint døme på det eg skreiv over - der noko relativt daglegdags vert utgangspunkt for koplingar i alle retningar.

Guffen tilrår.

Meir Lønn på kulturguffebloggen
Thomas Ribes femte sak (1991)
Berners datter (2018)

Colin Greenwood: How to Disappear (2024)

Det har vore litt Radiohead for meg i det siste. Både før og etter konserten i desember har eg høyrt mykje på dei, og det kjem eg til å halda fram med. Dei er eit glimrande band, med uvanleg mange strengar å spela på. Bassisten Colin Greenwood bruker som regel berre fire av desse strengane, men han er høgst habil - han vert av og til kalla bandets "secret weapon".

Han er òg ein habil fotograf. I denne boka har han samla bilete av bandet - øvingar, fritid, konsertar, osb. Bileta er gode, og det verkar som om dei andre er rimeleg avslappa framfor kameraet hans. Dei er ikkje altfor glade i journalistar og slikt, men her vert dei (truleg) fotograferte slik dei er. 

Innimellom fotografia kjem det tre tekstbolkar, der han kvar gong skriv om tre ulike tema. Det kan vera tidlege øvingar, bassar han har brukt, turnéliv, osb. Desse tekstane er òg fine, og det er vel tydeleg at han, til liks med dei andre i bandet, er oppegåande nok til å ha gått på universitet.

Guffen tilrår.

Meir Radiohead på kulturguffebloggen
Meeting People Is Easy (1998)
Dai Griffiths: OK Computer (2004)
John Aizlewood: Radiohead. Life In A Glasshouse (2022)
Royal Arena, København, 5.12.2025

Styrk Solstad: Dei gav oss ein arv (1985)

I føreordet til denne boka skriv Solstad at han her har samla nokre småstykke han har skrive i aviser på Voss og i Hardanger. Her har han sett saman nokre av desse stykka med stykke som ikkje har vore prenta før. 

Det er ei rar samling. Pronomenet "dei" i tittelen viser til mange av dei som har levd før, men det viser òg til dei to lokalhistorikarane Lars Kindem og Th.S. Haukenæs. Mange av stykka er inspirerte av noko Kindem eller Haukenæs har skrive; ved minst eitt høve er det berre slik at Solstad har skrive det litt om. 

At stykka opphavleg er skrivne for aviser gjer at dei er korte. Fleire av dei vert difor litt knappe, mange gonger under lesinga tenkte eg at her burde det ha stått mykje meir. Unntaket er den siste artikkelen, der Lars Rørlien fortel om livet sitt. Dette er den lengste artikkelen i boka, og den einaste der eg verkeleg lærte noko nytt.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Ida Hegazi Høyer: Ene | skissen (2019)

Nja, dette var vel ikkje den best Høyer-romanen eg har lese. Språket er godt, og her er mange fine skildringar, men det vert litt statisk og tidvis keisamt.

Det handlar om fire kvinner som bur i lag. Dei har alle sine sterke og mindre sterke sider. Dei er så pass ulike at det er nesten rart at dei bur saman - dei kranglar mykje, og nokre av dei mislikar andre sterkt. Den eine av dei er forfattar, og ho forlangar at alle skal leggja til rette for at ho skal få skriva. Viss ho vert invitert på eit forfattarbesøk, sender ho til dømes ei av dei andre. Sjølv om dei er ulike, utfyller dei kvarandre så godt at det er nærliggjande å tru at dei berre er fire sider av den same kvinna. 

Men det går altså litt seint framover, og det er nok den boka av Høyer eg har fått minst ut av.

Guffen er lunken. 

Gitarmannen (DNS, Bergen, 24.1.26)

Den Nationale Scene i Bergen vart i 1994 det fyrste teateret som sette opp eit teaterstykke av Jon Fosse, Og aldri skal vi skiljast. På scena den gongen stod Bjørn Willberg Andersen. Det året spurde Andersen om Jon Fosse ville skriva ein monolog til han, og det gjorde han: I mars 1995 fekk Andersen manuset Hundemannen i posten. Det vart ikkje sett opp då, men det kom ut som jolehelsing frå Det Norske Samlaget i 1997 var tittelen endra.

No vart stykket endeleg sett opp, og eg trur det var ei verdspremiere. Det er eit fint og kompakt stykke. Forteljaren er ein gatemusikant. Han kjem inn på ein bar, og han snakkar til oss i publikum som om han snakkar til andre på ein bar. Han kjøper seg ei øl, han spelar og syng litt for oss. Han fortel kvifor han er i denne byen - han møtte ei kvinne, og før det vart slutt mellom dei hadde dei fått ein son. Då vil ikkje gitarmannen flytta frå byen, så han vert her - han spelar litt kvar dag, utan at det er mykje å leva av. Han har ikkje fått det gode livet me alle drøymer om, men han har godteke at det er slik det er.

Det er altså eit fint stykke. Andersen snakkar om lag slik Fosse snakkar - litt usikkert, av og til ein nervøs latter, og sjølvsagt finn me òg her dei gode repetisjonane. 

Guffen tilrår. 

Meir Fosse på kulturguffebloggen
Raudt, svart (1983)
Stengd gitar (1985)
Blod. Steinen er (1987)
Naustet (1989)
Flaskesamlaren (1991)
Bly og vatn (1992)
To forteljingar (1993)
Prosa frå ein oppvekst (1994)
Gitarmannen (1997)
Eldre kortare prosa (1998)
Morgon og kveld (2000)
Det er Ales (2004)
Melancholia (2004)
Leif Zern: Det lysande mørket (2005)
Andvake (2007)
Cecilie N. Seiness: Jon Fosse. Poet på Guds jord (2009)
Jente i gul regnjakke (2009)
Olavs draumar (2012)
Soga om Fridtjov den Frøkne (2013)
Kveldsvævd (2014)
Eskil Skjeldal og Jon Fosse: Mysteriet i trua (2015)
Morgon og kveld (Nationaltheatret, Oslo, 4.12.2015)
Det andre namnet (2019)
Eg er ein annan (2020)
Eit nytt namn (2021)
Kvitleik (2023)
I svarte skogen inne (Det Vestnorske Teateret, Bergen, 2.6.2023)
Jan H. Landro: Jon Fosse. Djupt og enkelt (2022)
Mor og barn (Det Vestnorske Teateret, Bergen, 28.2.2025)
Asle og Alida (Grieghallen, Bergen, 4.4.2025)
Vaim (2025)

Mímir Kristjánsson: Frihet, likhet, Island (2015)

Då Mímir Kristjánsson var rundt tretti år fekk han restskatt på nesten 70 000 kroner. Han tok den enkle løysinga og reiste mot straumen - han flytta til Island, der far hans framleis budde, for å prøva å skaffa seg eit liv der. Denne boka fortel om tida hans der - han får ikkje så store inntekter, men han får drukke litt, han får nærkontakt med opptil fleire damer, og han reiser litt rundt på Island saman med nokre besøkande nordmenn. Han reiser òg på besøk til Noreg, der han eigentleg held fram på same viset, og boka endar med at han bestemmer seg for å flytta tilbake til Noreg. I fylgje boka var det dette som skjedde; i fylgje eit etterord kan det henda at han har teke seg skáldaleyfi, skaldeløyve, for å friska opp nokre av hendingane. Det kan altså henda at me må ta noko av dette med ei klype salt.

Det er ei underhaldande bok. Kristjánsson skriv godt, han kan skriva humoristisk, og det er tydeleg at han er veldig glad i Island. Det er ikkje det same som at han ikkje er kritisk - han skriv mykje om finanskrisa, og korleis det vart lagt godt til rette for at nokon få utvalde skulle gjera det godt økonomisk, samstundes som økonomien på Island gjekk til pises. 

Eg var på Island for nesten 25 år sidan, og hadde det kjekt der. Eg reiser gjerne tilbake ein gong, og då kan det godt henda at eg lese denne boka opp att: Her er så mykje nyttig informasjon, både praktisk og historisk, at boka godt kan fungera som ei reisebok.

Guffen tilrår. 

Meir Kristjánsson på kulturguffebloggen
Mamma er trygda (2019)
Mímir Kristjánsson og Sofie Marhaug: Hjelp, de drar til Sveits! (2024)
Pabbi (2024)