Sauen Shaun. Gårdens fårbannelse (2026)

Det kan henda at denne filmen ikkje er den mest nyskapande filmen i verda, men det gjer ingenting: Det er rasande god underhaldning.

Me kjenner rammene for filmen: Ein middels oppvakt bonde har nokre over middels oppvakte sauer, ein hund og nokre andre dyr. Denne gongen er det halloween, og sauene har i løyndom dyrka ein del graskar. Bonden vil invitera den omreisande dyrlegen på ein halloween-fest, men er uroa over at han er tom for ein hårkrem som kan gje han tilbake den fjerna hårveksten sin. Ved eit uhell øydelegg han graskar-åkeren. Shaun, den mest oppvakte av sauene, blandar ein krem som skal gje dei nye graskar på ein-to-tre. Bonden finn denne kremen, trur det er hårkrem, og vips: Grunnlaget er lagt for ei lang rekkje episodar.

Dei som skal få med seg alle vitsane må følgja godt med. Her er ingen reine replikkar, både dyr og folk mumlar berre, men det aular av visuelle godbitar. Her kjem referansar til eitt og hitt, og det var ei ny fin stund saman med dyra på bondegarden. Eit ekstra pluss for at filmen er laga på gamlemåten, altså handlaga animasjonar.

Guffen tilrår.

Relatert på kulturguffebloggen
Sauen Shaun (2015)
Farmageddon (2019)

Jan Erik Vold: Ein kubikkmeter lyrikk (2026)

Eg les ikkje mykje lyrikk. Kanskje eg les for lite, kva veit eg. Eg likte likevel denne boka, men mest på grunn av tekstane til Vold. Viss denne boka berre hadde inkludert dei bortimot 200 dikta som er omtala, hadde eg truleg funne boka mindre interessant.

Alt i boka er henta frå spalta "Diktet" i avisa Dag og Tid. Eg les ikkje den avisa meir, men spalta gjekk i gamle dagar òg. To-tre personar delte på å presentera eit dikt. Jan Erik Vold var lenge ein av dei, og det er tekstane hans som er med her.

Vold har lenge vore ein forkjempar for norsk lyrikk. Han har gjort sitt for å gjera lyrikken til t.d. Olav H. Hauge eller Gunvor Hofmo betre kjend, og mange av dikta han har valt ut her handlar om akkurat dette: Her er ein diktar du burde lesa. Han viser fleire gonger til korleis nokre lyrikarar gradvis har vorte skrivne ut av litteraturhistoriene. Det er ein lagnad nokon må gjennom, sjølvsagt, men likevel: Det er prisverdig at han gjer sitt for at dei ikkje vert gløymde.

Omtalane til Vold er relativt korte, men han får likevel plass til mykje informasjon, presentert på ein informativ og språkleg godt måte. Nokre repetisjonar vert det, som til dømes den om at me manglar ei samla bok med lyrikk om Oslo, men det lever me godt med.

Guffen tilrår.

Osafestivalen, Voss (22.-25. oktober 2026)

Eg har vore innom på enkeltkonsertar under Osafestivalen før, men eg trur dette var fyrste gongen eg gjekk aktivt til verks. Eg fekk med meg mange konsertar både fredag og laurdag, og nivået var jamt over høgt.

Grunnen til at eg som regel har halde meg heime er vel at eg ikkje er så altfor glad i hardingfele. Då festivalen fyrste gong vart arrangert, i 1992, var namnet Strykarfestivalen, og det er framleis folkemusikken som dominerer. Her er likevel langt meir enn folkemusikk, så på same vis som Vossa Jazz er det ein festival med stort spenn i det som vert presentert.

Høgdepunkt? Langeleikspelaren Andrea Søgnen fekk rundt ti minutt på scena, men ho kunne godt fått mykje meir. Avslutninga på den tredje (og siste) songen ho spela var veldig lågmælt, og det var stort å merka at heile Idrettshallen heldt pusten. Ola Kvernberg & Trondheimsolistene var eit anna høgdepunkt fredagskvelden, der Kvernberg saman med tolv andre strykarar fekk temperaturen opp. 

Laurdagen opna med ein flott kyrkjekonsert med Nils Økland og Sigbjørn Apeland. Seinare på kvelden kom det absolutte høgdepunktet på festivalen, då strengefenomenet Geir Sundstøl og trommefenomenet Erlend Dahlen heldt konsert. Fengande melodiar, uventa lydar, og originalt og glitrande samspel. Og seint på kvelden stod Frøkedal og Powerfolk-familien på scena i Ungdomshallen, der me fekk servert finfin popmusikk, av eit sjarmerande og lite høgtideleg band.

Guffen tilrår. 

Ida Hegazi Høyer: Det nye hjertet (2025)

Denne romanen handlar om tilhøvet mellom far og dotter. Forteljaren er ein forfattar som heiter Ida Hegazi Høyer, far hennar heiter Hassan Hassan. Han har kome til Noreg frå Egypt. Hassan er skilt frå mora til Ida. Mora er med i romanen, ho òg, men har ei mindre rolle.

Hassan Hassan er ein dominerande person. Han er dregen mellom to kulturar, men høyrer nok mest heime i den egyptiske. Dottera kjenner seg mest norsk, og etter kvart vert dei mange turane til Egypt meir plikt enn glede. 

Faren har helseproblem. Det har han i bok-notida, men det har han òg hatt før. Han fekk eit nytt hjarte for lenge sidan, men no går det nedover igjen. Dottera hjelper til med eitt og hitt, men ho nyttar òg desse vitjingane til å tenkja over livet deira så langt. 

Det er ein fin roman. Mykje, kanskje til og med det aller meste, er henta frå livet til (den eigentlege) forfattaren, men boka er langt meir innhaldsrik enn eit referat frå levd liv. Mot slutten av boka vert anekdotar om faren korrigert, slik at sjølv om romanen har mange fellestrekk med dei mange sjølvbiografiske romanane dei siste tiåra, vert det òg ein kommentar til dette: Minna våre er ikkje bombesikre, me hugsar eller fortel ting feil, og då vert jo (delar av) forteljingane våre oppdikta.

Guffen tilrår.

Meir Høyer på kulturguffebloggen
Under verden (2012)
Ut (2013)
Unnskyld (2014)
Fortellingen om øde (2015)
Ene | skissen (2019)
Kirurgen (2022)

willy b.: i dovregubbens hall, vol. 1 (1999)

I gamle dagar, då eg var ein fast og trufast lesar av Nye Takter, var Willy B. ein av mange journalistar eg sette høgt. Han skreiv godt, han var kunnskapsrik, og han var ikkje spesielt oppteken av siste mote. Han var fritenkjar, og skreiv om musikk han likte. Inspirert av Pete Frame laga han òg mange stamtre.

I denne boka er det tretten artiklar. Den siste er eit langt oversyn over bøker på norsk om rock; dei andre er essay om ulike tema. Det kan handla om platesamling og platesamlarar, det kan handla om musikkjournalistikk, det kan handla om plakatar og festivalar, osb. Heile tida handlar det om norske tilhøve. Jamt over er det interessant og underhaldande, og opningsessayet stikk seg ut i så måte: Her skriv han generelt om korleis det er å spela i band - kva som skal til av pengar og innsats, korleis ein får laga plater, kva roller dei ulike i bandet vanlegvis har, osb.

B., eller Bakken, døydde av kreft i 2010. Det kom altså aldri eit vol. 2, diverre, og han fekk heller aldri gitt ut Motorpsycho-biografien han jobba med. Manus ligg visst på Nasjonalbiblioteket. Stort sett er det lystig og informativt lesnad, dette, med eitt unntak: I eit essay om slektskapen mellom rock og klassisk musikk skriv han om korleis Chuck Berry alt i 1955 skreiv "Roll over Beethoven", og der kjem det nokre uventa rasistiske setningar. Det er truleg meint som ein vits, men likevel.

Guffen tilrår. 

Casey Cep: Furious Hours (2019)

Harper Lee gjekk på ein smell etter at debutromanen hennar vart ein braksuksess. Ho sleit med å skriva noko nytt, og ho fekk òg etter kvart eit akoholproblem. Denne boka handlar (litt) om den gongen ho ville gje ut ei sakprosabok, men ho kom aldri i mål.

Det skulle verta ei true crime-bok. Det var ein sjanger ho ikkje var ukjend med. Etter at Mockingbird vart sett i produksjon, men før boka kom ut, var ho assistent då barndomsvenen Truman Capote arbeidde med det som skulle verta In Cold Blood. I fylgje denne boka var det Lee som var nøkkelen til at Capote fekk så mykje kontakt med informantar i Kansas. Ho skulle såleis ha eit godt grunnlag for å skriva boka The Reverend, men det fekk ho altså aldri til. Historia var spanande nok, men ho fann aldri den rette tonen, det rette grepet, og den rette hovudpersonen.

Denne boka er tredelt: Fyrst handlar det om presten Willie Maxwell, som tok livet av fem familiemedlemmer han kort tid før hadde teke ut ei mengde livspolisar på. Her fekk han god hjelp av advokaten Tom Radney, som er hovudpersonen i del to. I gravferda etter det siste offeret til Maxwell vart han drepen, altså medan han sat i kyrkja. Advokaten Radney tok dei oppdraga han kunne få, og han heldt fram som han stemna: Han greidde å få Maxwell frikjent for alt han var skulda for, men det var meir imponerande at han greidde å få frikjent ein som hadde utført eit mord med fleire hundre vitne. Den tredje delen handlar om Harper Lee, og denne bolken vert nesten som ein kort biografi: Arbeidet med The Reverend fyller berre delar av dette kapitlet.

Det er ei fin bok. Casey Cep skriv godt, og ho komponerer endå betre. Svært mange av kapittela sluttar med ein solid cliffhanger, og det er jo eit godt knep. Cep arbeider for tida med ein autorisert biografi om Harper Lee, og den er det berre å sjå fram til.

Guffen tilrår.

Meir Harper Lee på kulturguffebloggen
To Kill a Mockingbird (film, 1962)
Go Set a Watchman (2015)
The Land of sweet Forever (2025)

Paul A. Woods (red.): Morrissey in Conversation. The Essential Interviews (2007)

Her det det samla 27 intervju med Morrissey. Nokre er enkle og berre sett saman av spørsmål og svar; andre er lange og langt meir grundige. Intervjua stod på trykk mellom 1983 og 2006. Fleire kjende musikkjournalistar er mellom bidragsytarane, og fleire stadar står det at Morrissey er sett på som den popstjerna det er mest interessant å intervjua. Han er open, gjerne kontroversiell, og han snakkar godt.

Dette var noko av det som fascinerte meg i gamle dagar. Eg var knallhard Smiths-fan. Etter at dei vart oppløyst i 1987 kjøpte eg Morrissey-plater eit par år til, men gav relativt raskt opp. Musikken var ikkje like bra, og emna han song om var heller ikkje så spandande og relevante. Og gradvis stod han med haldningar som ikkje var så sympatiske. Noko av det han sa kan vera forsøk på å provosera, men ikkje alt: Det kan ikkje vera tvil om at han har flytta seg langt, langt ut på høgresida. Det fanst spor av slike haldningar i nokre tekstliner. Fleire intervjuarar tek opp desse linene, og det er skuffande at dei ikkje køyrer Morrissey hardare på det. Han slepp unna med å seia at alle misforstår han, og at det ikkje handlar om at han ser ned på andre rasar og folkeslag. 

Det vert i det heile meir og meir klaging utover i boka. Det skal litt til, vil mange seia, men i gamle dagar var det òg mykje humor i det han sa. I dei nyare intervjua i boka, som alt er tjue år gamle, er det lite humor, og då vert sytinga meir tydeleg og dominerande. 

For meg er det den fyrste tredelen av boka som er mest interessant. Når han snakkar om soloplatene sine er han fjernare frå meg, og då glir det ikkje like godt.

Guffen er lunken.

Meir The Smiths på kulturguffebloggen
Simon Goddard: Mozipedia (2009)
Frode Grytten: Dronninga er død (2010)
Tony Fletcher: A Light That Never Goes Out (2012)
Morrissey: Autobiography (2013)
Julie Hamill: 15 Minutes With You (2015)
Johnny Marr: Set the Boy Free (2016)
Mike Joyce: The Drums (2025)