20. februar 2024

Challenger. The Final Flight (2020)

Challenger-ulukka var ei av dei hendingane alle fekk med seg. I ein av episodane her seier ein amerikanar at han fekk assosiasjonar til Kennedy-mordet, og det kan godt vera noko i det. Alle sju om bord omkom kort tid etter avgang - både dei seks astronautane og ho lærarinna som var invitert med. 

Ein av grunnane til at ho vart med var at NASA ville ha meir merksemd om romferjereisene sine. Dei trong meir pengar, og følte at interessa for aktiviteten deira var så låg at dei frykta at løyvingane ikkje ville auka. Dei pressa òg på for å få mange avgangar, og presset deira var hovudgrunnen til at Challenger eksploderte. Mange rundt NASA åtvara mot pakningar som var dårlege; NASA ignorerte det og skaut ut romferja sjølv om det var ei kald dag.

Det er eigentleg berre dette denne miniserien handlar om. Me vert kjende med dei sju, me vert kjende med prosedyrane dei gjekk gjennom, osb. Alt dette vert vist i arkivopptak. I tillegg er det mange nye intervju med sentrale folk, og her er det vel ein av sjefane for det heile som fascinerer mest: Han meiner at han ikkje gjorde noko gale, og skuldar på alle under seg. Serien er sikkert informativ nok, men det hadde vore greitt om dei faktisk òg hadde fått noko nytt på bordet. 

Guffen er lunken.

15. februar 2024

The Sting (1973)

Paul Newman og Robert Redford gjorde det godt saman i filmen Butch Cassidy and the Sundance Kid, og fire år seinare laga dei igjen film saman. Også denne gongen kosar dei seg på den andre sida av lova. Filmen har ikkje den same sjarmen som Butch..., men har til gjengjeld eit meir originalt manus.

Dei svindlar litt histen og pisten, kvar for seg. Etter eit vellukka triks vert ein kompanjong av Redford drepen, og Redford slår seg saman med Newman for å ta hemn. Dei finn ut at den beste måten å gjera det på er å lura motstandaren, og dei (eller fyrst og fremst Newman) kokar saman ein rimeleg sikker plan. Det mest imponerande er korleis så mange statistar vert med, og korleis dei innreier fleire lokale for å unngå at motstandaren skjønar at han vert lurt. 

Handlinga er lagt til 1936, og slik ser det òg ut. Det er stilreint og vel så det. Skodespelet er suverent, der fleire i biroller er heilt på høgd med dei to store stjernene. 

Guffen tilrår. 

13. februar 2024

Priscilla (2023)

Elvis kunne velja og vraka. Han fekk alt og alle han peika på, og gjorde stort sett som han ville. Slik var det òg med Priscilla. Han var ti år eldre enn henne, og dei møtte kvarandre då han var i militæret i Tyskland. Far hennar var yrkesmilitær. Elvis likte det han såg, men han hadde òg eit visst utbyte av å snakka med ho. Foreldra hennar likte kontakten dårleg, men han snakka godt for seg og fekk lov til å treffa ho av og til. Merkeleg nok gjekk dei òg med på at ho skulle flytta inn på Graceland for å gå det siste året på high school. 

Det var ikkje nokon dans på roser for Priscilla. Her merka ho kven som var sjefen, og at ho (og alle ja-mennene hans) måtte gjera som han ville. Han reiste på turné og vassa i damer, han reiste til Hollywood og vassa i damer; ho sat heime og kjeda seg. Dei gifta seg, fekk ei dotter, og glei lengre og lengre frå kvarandre.

Dette vert fortalt på ein heilt grei måte. Me ser det heile frå hennar side, der glansbiletet av Elvis falmar meir og meir. Samstundes er ho glad i han, og lét seg overtala til å halda fram litt til. Sjølv om det vert i meste laget då Elvis trur at han kan lesa seg til eit betre liv. Slik sett er filmen ei god motvekt til Elvis-filmen frå året før.

Guffen tilrår. 

Meir Elvis på kulturguffebloggen
West, West og Hebler: Elvis, What Happened? (1977)
Gail Brewer-Giorgio: Is Elvis Alive? (1988)
Peter Guralnick: Last Train to Memphis (1995)
Peter Guralnick: Careless Love (1999)
Alanna Nash: The Colonel (2003)
Elvis (2022)

11. februar 2024

Makta, sesong 1 (del 2, 2024)

Gro har fått makta, og serien handlar om tida fram til Arbeidarpartiet tapar valet i 1981. Det er ein litt ujamn serie, men eit par av episodane er så glimrande at dette høgst truleg er den beste norske fjernsynsserien nokon gong. 

Den viktigaste grunnen til det er at det heile er leikent. At serieskaparane har eit litt avslappa forhold til kva som eigentleg skjedde er heilt greitt, men det er ikkje det viktigaste. Det er viktigare at dei leikar med sjølve sjangeren, slik som når Thorbjørn Harr (som spelar Kåre Willoch) presenterer seg for Kathrine Thorborg Johansen (som spelar Gro Harlem Brundtland) på sminkerommet før dei skal i gang med filminga. Då har han vanleg stemme; litt seinare har han den knirkete Willoch-stemma. 

Det er altså mykje å smila av, medan det er djupt alvor andre stader. Då handlar det ofte om Reiulf Steen, som vart pressa ut av toppleiinga. Episoden om landsmøtet der akkurat det skjedde var finfin, og det absolutte høgdepunktet i heile serien var då Steen er på Utøya og held eit spontant og uformelt foredrag om Chile og sosialisme, saman med nokre AUF-arar i strandkanten. 

Guffen tilrår. 

Meir Makta på kulturguffebloggen
Sesong 1 (del 1, 2023)

10. februar 2024

Cormac McCarthy: The Sunset Limited (2006)

Eg las ein stad at dette stykket fungerte dårleg som teater, av di det berre er to menn som sit og snakkar ved eit bord. For meg er det ein merkeleg ting å seia - eit slikt stykke kan fungera godt, så lenge samtalen deira er interessant. Her er samtalen aboslutt interessant.

Dei to, Black (ein farga) og White (ein kvit) møtte kvarandre for litt sidan. Eller møtte kvarandre - White prøvde å kasta seg framfor ekspresstoget Sunset Limited; Black stoppa han. Under heile stykket sit dei i den litt lugubre leilegheita til Black. Det er han som stiller spørsmål og driv samtalen vidare, White er litt meir reservert. 

Dei snakkar mykje om religion - Black er truande; White er avvisande. Dei snakkar mykje om velstand - Black bur i ein fattig del av byen; White er ein noko meir velståande professor. For Black er livet heilag; White har ikkje så mykje tru på det.

Og slik går no dagan. Dei er aldri oppøste eller sinte, men dei er usamde om det meste. Det fengar, det er spanande. Det er stort sett korte replikkar, men av og til kjem Black med lengre historier frå fortida si. Eg skulle gjerne sett dette stykket.

Guffen tilrår. 

Meir McCarthy på kulturguffebloggen
The Orchard Keeper (1965)
Outer Dark (1968)
Child of God (1973)
Suttree (1979)
Blood Meridian (1985)
All the Pretty Horses (1992)
The Crossing (1994)
The Stonemason (1995)
Cities of the Plain (1998)
No Country for Old Men (2005)
The Road (2006)
No Country for Old Men (film, 2007)
The Road
 (film, 2009)
The Passenger (2022)
Stella Maris (2022)

John Lennon: A Spaniard in the Works (1965)

Debutboka til John Lennon, In His Own Write, vart, noko uventa, ein storseljar. Denne boka kom året etterpå. Det handlar sjølvsagt litt om å smi medan jarnet er varmt, men sjølv om dei to bøkene har mykje felles er det ikkje ein rein kopi.

For noko har endra seg. Boka er vel omtrent like omfangsrik, men her er det fleire lange tekstar. Nokre av desse lange tekstane er fulle av langt fleire ordspel enn sist, og her er påverknaden frå Lewis Carroll endå tydelegare. Og av og til verkar det litt om Finnegan's Wake, smak til dømes på "I find it recornered in my nosebook that it was a dokey and winnie day towart the end of Marge in the ear of our Loaf 1892..." Det verkar òg som om teikningane får meir plass her, og dei er òg større. Og betre.

Samstundes er det òg mykje felles. Her er mykje å le av. Alt er ikkje like løye, det kan skuldast at tidene har endra seg eller at eg ikkje plukkar opp det som kan ha vore samtidige referansar; det kan òg henda at det vert i meste laget å lesa boka ut på ein kveld.

Guffen tilrår. 

Meir The Beatles på kulturguffebloggen
A Hard Day's Night (film, 1964)
John Lennon: In His Own Write (1964)
Magical Mystery Tour (film, 1967)
Yellow Submarine (film, 1968)
Jann Wenner: Lennon Remembers (1970)
Let It Be (film, 1970)
Williams/Marshall: The Man Who Gave The Beatles Away (1975)
Mark Shipper: Paperback Writer (1978)
The Rutles/All You need is Cash (film, 1978)
Brown og Gaines: The Love You Make (1983)
I
an MacDonald: Revolution in the Head (1994)
The Beatles Anthology (fjernsynsserie, 1995)
The Beatles: Anthology (2000)
Ringo Starr: Postcards from the Boys (2004)
Joshua M. Greene: Here Comes The Sun (biografi om George Harrison, 2006)
Howard Sounes: Fab. An intimate Life of Paul McCartney (2010)
George Harrison. Living in the material World (film, 2011)
Hunter Davies (red.): The John Lennon Letters (2012)
Good Ol' Freda (2013)
Mark Lewisohn: The Beatles. Tune In, del I (2013)
Mark Lewisohn: The Beatles. Tune In, del II (2013)
Tom Doyle: Man on the Run (2014)
Paul Du Noyer: Conversations with McCartney (2015)
Michael Seth Starr: Ringo. With a Little Help (2015)
The Beatles. Eight Days A Week (2016)
Sgt. Pepper's Musical Revolution (2017)
George Harrison: I Me Mine (2017)
Tony Barrell: The Beatles on the Roof
 (2017)
The Beatles: Get Back (bok, 2021)
Paul McCartney: The Lyrics (2021)
The Beatles. Get Back (fjernsynsserie, 2021)
McCartney 3, 2, 1 (2021)
Kozinn og Sinclair: The McCartney Legacy, Volume 1 (2022)

9. februar 2024

Annie Ernaux: Sommeren 58 (2016)

Annie Ernaux skriv sjølvbiografiske romanar som handlar om noko langt meir enn ho sjølv. Spørsmåla ho tek opp angår mange, og sjølv om ho kan verka utleverande er det ikkje akkurat det ho er.

Denne gongen tek ho utgangspunkt i ein sommar ho arbeidde på ein barneleir. Ho var 18 år, ho var fri for fyrste gong, og ho var nyfiken på dette med seksualitet. Ho prøvde seg fram, eller rettare: Andre prøvde seg fram på ho. Ho fekk eit stempel som rundbrennar, der andre fekk omtrent fritt spelerom. 

Ho skriv at ho lenge har hatt lyst til å skriva noko om dette, men at ho ikkje har fått det til. Det verkar som om ho, i alle fall i ettertid, såg at ho vart brukt. Det er vonde minne, må ho skriva om attenåringen i tredje person. Dette endrar seg halvveges i boka - ho er nokre månader eldre og arbeider ei tid som au pair i England. Då kan Ernaux skriva om den unge seg som "eg". 

Det er altså ikkje (berre) ei bok om å debutera seksuelt. Det handlar langt meir om å finna ut kven ein er og kva ein vil, og om korleis kjønnsrollene har endra seg til noko betre sidan 1958.

Guffen tilrår. 

Meir Ernaux på kulturguffebloggen
Hendelsen (2000)
Årene (2008)
Far. En kvinne (2021)