Paul A. Woods (red.): Morrissey in Conversation. The Essential Interviews (2007)

Her det det samla 27 intervju med Morrissey. Nokre er enkle og berre sett saman av spørsmål og svar; andre er lange og langt meir grundige. Intervjua stod på trykk mellom 1983 og 2006. Fleire kjende musikkjournalistar er mellom bidragsytarane, og fleire stadar står det at Morrissey er sett på som den popstjerna det er mest interessant å intervjua. Han er open, gjerne kontroversiell, og han snakkar godt.

Dette var noko av det som fascinerte meg i gamle dagar. Eg var knallhard Smiths-fan. Etter at dei vart oppløyst i 1987 kjøpte eg Morrissey-plater eit par år til, men gav relativt raskt opp. Musikken var ikkje like bra, og emna han song om var heller ikkje så spandande og relevante. Og gradvis stod han med haldningar som ikkje var så sympatiske. Noko av det han sa kan vera forsøk på å provosera, men ikkje alt: Det kan ikkje vera tvil om at han har flytta seg langt, langt ut på høgresida. Det fanst spor av slike haldningar i nokre tekstliner. Fleire intervjuarar tek opp desse linene, og det er skuffande at dei ikkje køyrer Morrissey hardare på det. Han slepp unna med å seia at alle misforstår han, og at det ikkje handlar om at han ser ned på andre rasar og folkeslag. 

Det vert i det heile meir og meir klaging utover i boka. Det skal litt til, vil mange seia, men i gamle dagar var det òg mykje humor i det han sa. I dei nyare intervjua i boka, som alt er tjue år gamle, er det lite humor, og då vert sytinga meir tydeleg og dominerande. 

For meg er det den fyrste tredelen av boka som er mest interessant. Når han snakkar om soloplatene sine er han fjernare frå meg, og då glir det ikkje like godt.

Guffen er lunken.

Meir The Smiths på kulturguffebloggen
Simon Goddard: Mozipedia (2009)
Frode Grytten: Dronninga er død (2010)
Tony Fletcher: A Light That Never Goes Out (2012)
Morrissey: Autobiography (2013)
Julie Hamill: 15 Minutes With You (2015)
Johnny Marr: Set the Boy Free (2016)
Mike Joyce: The Drums (2025)

Margreth Olin: Utan språk for kjærleik (2026)

Forteljaren i denne boka, Vår, slit med å koma over tapet av mannen sin. Han har vore død i fem år, og ho har vore åleine desse åra. Ho bur i Oslo, og då ho reiser til Vestlandet for å vitja foreldra møter ho barndomsvenen Dag. Dei var gode vener lenge, men har aldri vore kjærastar (sjølv om dei har hatt sex nokre gonger). Han har òg hatt nokre forhold, men er no single. 

Alt ligg såleis til rette for at dei skal slå seg i lag, men det er eitt hinder: Ho er usikker på om ho vågar å gå inn i eit nytt forhold. Ho vil ikkje risikera å gå på eit slikt tap igjen, og ho kjenner nok òg at ho nesten svik den døde mannen sin. Ho bur i Oslo, Dag bur på Vestlandet, og dei reiser att og fram mange gonger. Av og til går det bra, nokre gonger går det mindre bra.

Det er ei fin bok. Vår lengtar etter det trygge, og ho innser òg at det er Dag ho vil ha, men ho er samstundes så redd at ho ikkje vågar å ta det siste steget. Ho brenn (lenge) inne med det ho helst vil seia, og då ho endeleg gjer det, går det ikkje heilt som ho hadde tenkt. 

Nokre kritikarar har kommentert at boka er for lang. Slik opplevde ikkje eg det. Noko av det som gjer at historia verkar truverdig er at det tek så lang tid, at det verkeleg er slik at Vår er redd for det som kan koma. 

Guffen tilrår. 

Meir Olin på kulturguffebloggen
Fedrelandet (2023)
Song til mor (2024)

Gunnhild Øyehaug: Elskarane mine (2026)

For ein del Øyehaug-bøker sidan skreiv eg at ho siglar opp som ein favoritt. Den posisjonen har ho framleis - nye bøker av Øyehaug vert kjøpt inn og lesne så fort sjansen byr seg. Det er som regel store leseopplevingar, og slik er det òg her.

Boka inneheld femten noveller. Opningsnovella er så vidt over éi side; dei lengste novellene er på seksten sider. Finst det fellestrekk? Det gjer det sikkert - tittelnovella hintar mot at sex er eit emne som kan dukka opp, og slik er det. Av og til kjem det utan varsel. I "Vi hadde kuskrekk" er to unge menn på veg gjennom skogen, på leiting etter noko dei kan eta: "Vi følte at vi kom til å svime av om vi ikkje fann nokre sniglar snart. I staden kom vi over ei kvinne som stod på alle fire ved eit tre og onanerte".

Eit anna fellestrekk er den skrivegleda Øyehaug viser fram. Tekstane hennar er livlege og leikne, med referansar i alle retningar. Eg tek nokre av desse; andre går meg sikkert hus forbi. Men om her er fellestrekk, er her òg ulikskapar - det er eit stort spenn i boka, og det er jo berre gledeleg.

Guffen tilrår.

Meir Øyehaug på kulturguffebloggen
Undis Brekke (2014)
Kvinner i for store herreskjorter (film, 2015)
Draumeskrivar (2016)
Presens maskin (2018)
Vonde blomar (2020)
Hjartet i skalkeskjulet (2022)
Gunnhild, kona til Eirik Blodøks (2023)
Her kjem sola (2024)

Knut Nærum: Tenk at det kan nytte (2005)

Fjernsynsprogrammet Nytt på nytt har gått på NRK på fredagskveldane sidan 1999. Fram til 2015 var Knut Nærum fast i panelet, og av dei andre som har vore med er det svært få som kan tangera toppnivået hans. For nokre kan han ha vore eit nytt fjes i 1999; andre av oss visste at han var ein morosam teiknar, i alle fall.

I denne boka er det samla eit utval teikningar frå Nye Takter 1985–91. Eg var nokolunde fast lesar av den avisa i dei åra, og hugsar teikningane hans godt. Det handlar litt om politikk og samfunn, det handlar litt om musikk, og det handlar litt om alt det rare som skjedde i åtti-åra. 

Jamt over er dette glimrande vitseteikningar. Teikningane er gode, men det er tekstane som er best: Dei er korte, poengterte og presise, og dei minner ørlite om forma han òg brukte i Nytt på nytt. Boka har eit innsiktsfullt føreord av Anders Giæver.

Guffen tilrår. 

Knut Hamsun: Pan (1894)

"I de siste dager har jeg tænkt og tænkt på Nordlandssommerens evige dag." Alt i opningssetninga i denne romanen signaliserer Hamsun to ting: Der dei siste romanane hans hadde henta handling frå byen Kristiania, går turen no ut i naturen, og meir spesifikt naturen i Nordland. Det var absolutt ein god idé; Hamsun er ein stor naturskildrar.

Så godt som heile boka vert fortalt av løytnant Thomas Glahn, som ikkje er den mest truverdige forteljaren i litteraturverda. Han finn ut at han skal ta ein sommar i Nordland, der han leiger ei lita hytte. Han går stort sett på jakt, men han møter òg dei fastbuande. Han har kontakt med den rike vær-eigaren Mack, og han har lenge eit godt auge til dottera hans, Edvarda. Men det skjer seg mellom dei, og etter kvart vert Glahn ein mindre likt person i bygda. Den delen av romanen sluttar med at han reiser vekk, og i eit etterord vert det fortalt om korleis han døydde nokre år seinare.

Det er ei fin bok. Det verkar nesten som om Hamsun fekk eit nytt overskot gjennom å leggja historia til Nordland. Han briljerer altså med naturskildringane sine, og den litt mystiske Glahn er òg ein spanande karakter. Han kan minna litt om Nagel i Mysterier, der ein ukjend og løyndomsfull mann lagar liv og røre i eit lokalsamfunn.

Guffen tilrår.

Meir Hamsun på kulturguffebloggen
Den Gaadefulde (1877)
Bjørger (1878)
Fra det moderne Amerikas Aandsliv (1889)
Sult (1890)
Mysterier (1892)
Redaktør Lynge (1893)
Ny jord (1893)
Victoria (1898)
Telegrafisten (film, 1993)

Frode Grytten: Vinter, vinter, vinter, vår (2026)

Denne romanen kan vel karakteriserast som ei krimbok, der handlinga (ikkje uventa) er lagt til Odda. Før tittelbladet i boka står det ei melding om at landskapet er ekte, medan personane er oppdikta. Det er likevel ikkje vanskeleg å sjå at Jack Danielsen er lettare inspirert av Lothepus. Det kan òg henda at lokalkjende kan kjenna att fleire av karakterane.

Utgangspunktet for historia er òg inspirert av verkelege hendingar: Nokre i Odda har kome på at dei absolutt må byggja ein gondolbane inst i Buardalen, opp til Folgefonna. I Buardalen er nokon tilhengarar, men ikkje alle: Ekteparet Olga og Martin er motstandarar av tiltaket; dei meiner at naturen er viktigare enn at nokon få skal tena pengar. Ein dag forsvinn Martin, og Olga er overtydd om at han er drepen av gondol-tilhengarane. Ho prøver å finna han att, og på vegen dit vert ho upopulær i heile bygda.

Det er ein fin roman. Olga Buer er ein karakter det er lett å lika - ho er rimeleg fritalande, ho har sympatiske haldningar, og ho kjempar mot den kapitalsterke overmakta. Det er rett nok litt lett å sjå kva lag dei ulike karakterane er på - nokre er gode, nokre er mindre gode. At ein av dei to nabogutane viser uventa menneskelege trekk mot slutten av romanen endrar ikkje på akkurat det.

Guffen tilrår. 

Meir Grytten på guffekulturbloggen
Dans som en sommerfugl, stikk som en bie (1986)
Langdistansesvømmar (1990)
80 ° aust for Birdland (1993)
Meir enn regn (1995)
Bikubesong (1999)
Popsongar (2001)
Dublin (2002)

Flytande bjørn (2005)

Bikubegang (2005)
Rom ved havet, rom i byen (2007)

Hallo? (2008)

Norge og andre dikt (2009)
50/50 (2010)
Det norske huset (saman med Jens Hauge, 2010)
Dronninga er død (2010)
Saganatt (2011)
Bikubesong (Det Norske Teatret, 23.4.2013)
Brenn huset ned (2013) 
Vente på fuglen (2014)
Her er Harold (film, 2014)
Sånne som oss (2015)
17. mai Bergen (saman med sju fotografar, 2015)
Meter over havet (saman med Sune Eriksen, 2015)
Menn som ingen treng (2016)

Det norske biblioteket (saman med Jo Straube, 2017)
Deilig er jorden (saman med Helge Skodvin, 2018)
Landet bortanfor landet. Område 51 (2019)

Garasjeland (2020)

Gut, jente, juni, juli (2021)
Inn frå regnet (Det Norske Teatret, 17.9.2002)
Den dagen Nils Vik døde (2023)

Jon Fosse: Bad Moon Rising. Kjærast (2026)

Eg såg filmen Kjærast (saman med kjærasten min) for nokre dagar sidan. Det er ei filmatisering av eit tretti år gamalt manus, som Jon Fosse skreiv på oppmoding frå Tom Remlov. Alle likte manuset, men det vart ikkje filmatisert før no. I denne boka er originalmanuset trykt, saman med retningslinene til Fosse og artiklar av Remlov og Erik Poppe, som regisserte filmen. 

Manuset fyrst: Her er små endringar i høve til filmen, sjølvsagt, men det aller meste er attkjenneleg. Poppe må ha fått frie hender når det gjaldt endringar i manus, og nokre stadar må han berre leggja til litt for å skapa miljø og rom i filmen. Endringane er småe - som at i boka er det songen "Bad Moon Rising" som går igjen, medan i filmen er det "This Is the Sea", eller at Asle får besøk av politiet. 

Artiklane av Remlov og Poppe er vel verdt å lesa, der dei forklarar bakgrunnen for at manuset vart skrive, og for at det vart film. Begge skriv, direkte eller indirekte, om korleis det er å samarbeida med Fosse, og dei skriv om styrken i litteraturen hans.

Guffen tilrår. 

Meir Fosse på kulturguffebloggen
Raudt, svart (1983)
Stengd gitar (1985)
Blod. Steinen er (1987)
Naustet (1989)
Flaskesamlaren (1991)
Bly og vatn (1992)
To forteljingar (1993)
Prosa frå ein oppvekst (1994)
Gitarmannen (1997)
Eldre kortare prosa (1998)
Morgon og kveld (2000)
Det er Ales (2004)
Melancholia (2004)
Leif Zern: Det lysande mørket (2005)
Andvake (2007)
Cecilie N. Seiness: Jon Fosse. Poet på Guds jord (2009)
Jente i gul regnjakke (2009)
Olavs draumar (2012)
Soga om Fridtjov den Frøkne (2013)
Kveldsvævd (2014)
Eskil Skjeldal og Jon Fosse: Mysteriet i trua (2015)
Morgon og kveld (Nationaltheatret, Oslo, 4.12.2015)
Det andre namnet (2019)
Eg er ein annan (2020)
Eit nytt namn (2021)
Kvitleik (2023)
I svarte skogen inne (Det Vestnorske Teateret, Bergen, 2.6.2023)
Jan H. Landro: Jon Fosse. Djupt og enkelt (2022)
Mor og barn (Det Vestnorske Teateret, Bergen, 28.2.2025)
Asle og Alida (Grieghallen, Bergen, 4.4.2025)
Vaim (2025)
Gitarmannen (DNS, Bergen, 24.1.2026)
Vaim hotell (2026)
Kjærast (film, 2026)