23. februar 2019

Rune Timberlid: Red Mercury (2003)

Utgangspunktet for denne boka er så vestlandsk som det kan verta. Der andre bøker kan handla om fly eller tog som vert kidnappa, handlar denne om ei kidnapping av ferja Lærdal, som går mellom Fodnes og Mannheller. Det er det inste av dei mange ferjerutene som krysser Sognefjorden, og med kidnapparane om bord køyrer ferja heilt ut til enden av Sognefjorden, legg kursen litt nordover, og held fram innover Førdefjorden.

Timberlid er lokalkjend langs fjordane. Det burde vore ein fordel for boka, men det vert òg ein bakdel: Han finn det for godt å vera turistguide, og fortel om natur og kultur i grendene ferja fer forbi. Desse avsnitta (som er korte, men som det er mange av) er malplasserte, og dreg ned det som måtte vera av spaning.

Kva som skjer? Dei som kidnappar ferja er nokre lokale luringar, som treng nokre millionar for å realisera draumen om å kjøpa ein bar eller to i Thailand. Tilfeldigvis er den amerikanske ambassadøren ombord, og sidan han er den amerikanaren som kjenner terror-rørslene i verda best, dreg politi og regjering fort ein konklusjon om at det er ambassadøren som er det eigentlege målet, og at kidnapparane er muslimske terroristar. Mot slutten av boka dukkar den eine ubåten etter den andre opp ved sida av ferja, men han som (på ikkje altfor overtydande vis) reddar dagen er politimannen Rolf Randen, som òg var ein av dei som vart kidnappa.

Guffen er lunken.

22. februar 2019

Mark Lewisohn: The Beatles. Tune In, del II (2013)

Dette er band to av den fyrste delen av denne svært omfattande Beatles-biografien. Saman det det fyrste bandet har eg no vore gjennom litt over 1500 fabelaktige sider. Mark Lewisohn går ekstremt langt ned i kjeldene - desse sidene dekkjer tida fram til 1. januar 1963. Dei står altså framleis på trappene til eit verkeleg gjennombrot, og har berre gjeve ut éin singel. Det seier litt om framdrifta når den fyrste konserten med Ringo Starr som medlem i bandet vert omtalt på side 1293.

Javisst er det mange detaljar, men det er likevel ei uvanleg god bok. Lewisohn skriv svært godt, han har full kontroll på stoffet sitt, og ser samanhengar dei fleste andre ville ha gått glipp av. Lewisohn har vore Beatles-historikar heile livet, og det er tydeleg. Han refererer til obskure konsert-opptak, han har vore innom i ei rekkje private fotoalbum, og teiknar eit bilete av The Beatles som er ulikt alt anna. Eg gler meg stort til dei neste banda.

Er det noko å trekkja for? Sjølvsagt. Som i det fyrste bandet har han ei uforståeleg veksling mellom informative fotnotar og informative sluttnotar. Viss han er redd for at sluttnotane ville teke for mykje plass som fotnotar er han på villspor - dei som les så detaljert bok som dette ville ikkje protestert om ho var femti sider lengre. Det andre som trekkjer ned er at alle sentrale personar vert omtala med førenamn. Som regel er det heilt greitt, men når George Martin og George Harrison er i same rom, og Lewisohn skriv om noko George seier eller gjer, er det nokre stader uråd å vita kven av dei det handlar om.

Guffen tilrår.

Meir The Beatles på kulturguffebloggen
A Hard Day's Night (film, 1964)
Magical Mystery Tour (film, 1967)
Yellow Submarine (film, 1968)
Jann Wenner: Lennon Remembers (1970)
Let It Be (film, 1970)
Mark Shipper: Paperback Writer (1978)
The Rutles/All You need is Cash (film, 1978)
Ian MacDonald: Revolution in the Head (1994)
The Beatles Anthology (fjernsynsserie, 1995)
Ringo Starr: Postcards from the Boys (2004)
Joshua M. Greene: Here Comes The Sun (biografi om George Harrison, 2006)
Howard Sounes: Fab. An intimate Life of Paul McCartney (2010)
George Harrison. Living in the material World (film, 2011)
Hunter Davies (red.): The John Lennon Letters (2012)
Good Ol' Freda (2013)
Mark Lewisohn: The Beatles. Tune In, del I (2013)
Tom Doyle: Man on the Run (2014)
Paul Du Noyer: Conversations with McCartney (2015)
Michael Seth Starr: Ringo. With a Little Help (2015)
The Beatles. Eight Days A Week (2016)
Sgt. Pepper's Musical Revolution (2017)
George Harrison: I Me Mine (2017)
Tony Barrell: The Beatles on the Roof (2017)

18. februar 2019

Sjón: Skugga-Baldur (2003)

I gamle dagar budde eg tvers over vegen frå Haugen Bok i Volda. I dag sel dei berre bøker på nettet, men i dei dagar var dei ein av dei finaste bokhandlane i landet. Dei hadde stort utval, og i kjellaren var det alltid stort utval av bøker til redusert pris. Eg trur det var der eg fann denne boka. Eg likte ho då, og eg likte ho no.

Både historien, og måten han vert fortalt på, er finfine. Det heile går føre seg i 1883. Femten år tidlegare kom ei kvinne med Downs syndrom til Island. Ein forskar/urtegranskar tek ho til seg som hushjelp. Han er litt på kant med presten. Kvinna døyr, og ein av tenarane til presten hentar liket. I dagane etter går presten på revejakt, der han vert teken av eit snøras.

Stort meir er det ikkje å seia om historia, i alle fall ikkje utan å røpa absolutt alt. For det er ei bok med fleire overraskingar, og det er ei bok med uvanleg godt og poetisk språk. Stas.

Guffen tilrår.

17. februar 2019

Jacob B. Bull: Hans Nielsen Hauge (1908)

Dette var ei rar bok. Det er ein roman, der Bull fritt fortel om livet til Hauge. Hauge (1771-1824) var ein av dei viktigaste lekpredikantane i Noreg, og han brukte det meste av tida si på å reisa rundt i Sør-Noreg, der han samla truande til møte. Han vart ofte sett i fengsel for dette - som regel vart han sett fri etter nokre dagar, men frå 1804 sat han fengsla i rundt ti år.

Bull fortel altså dette på ein rar måte. Boka går i ring, det verkar som om annakvart kapittel er den same samtalen mellom Hauge og ein lensmann/fogd/fut. Lensmannen skuldar Hauge for vranglære, og for å bryta Konventikkelplakaten frå 1741; Hauge sit mild som eit lam og forklarar at han berre snakkar om det som står i Bibelen, og at han har løyve til å samla folk til møte. Det meste av boka er dialogar, og Bull prøver aldri å få fram kva Hauge stod for. Det er greitt at Bull ikkje har meint å skriva nokon biografi, men alt han får fram er at Hauge var snill og god, og at det var nokre stygge embetsfolk som ville han vondt. Og akkurat det sat vel att frå det eg lærte i skulen.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

15. februar 2019

Merethe Lindstrøm: Nord (2017)

Det er uråd å ikkje få assosiasjonar til The Road, ein roman av Cormac McCarthy under lesinga av denne romanen. I The Road går far og son gjennom eit dommedagsprega amerikansk kontinent, vestover og vestover. I denne romanen går tre unge/ungar nordover gjennom eit dommedagsprega europeisk kontinent.

Det vert referert til krigar. Det vert referert til terror. Det vert snakka om mangel på mat. Alle eignelutar vert passa nøye på. Og dei vil nordover, der det skal vera bra. Det er såleis uråd å ikkje få assosiasjonar til dei mange som flyktar til Europa, og som prøver å få seg eit tryggare liv og ei tryggare framtid her.

Det er prisverdig, og det er eit tema fleire gjerne kunne skriva om. Men det er ikkje nok til at boka vert heilt vellukka. Det tek ikkje heilt av. Boka er velskriven, språket er godt, men det vert aldri så bra som dei beste bøkene til Lindstrøm.

Guffen er lunken.

Meir Lindstrøm på kulturguffebloggen
Sexorcisten og andre fortellinger (1983)
Borte, men savnet (1988)
Kannibal-leken (1990)
Regnbarnas rike (1992)
Ingenting om mørket (1993)
Svømme over vann (1994)
Steinsamlere (1996)
Stedfortrederen (1997)
Jeg kjenner dette huset (1999)
Natthjem (2002)
Barnejegeren (2005)
Gjestene (2007)
Dager i stillhetens historie (2011)
Arkitekt (2013)
Fra vinterarkivene (2015)

14. februar 2019

House of Cards, sesong 6 (2018)

Denne serien har vore litt opp og ned. Den femte sesongen var skral, og eg kunne nok gitt opp der, for denne sesongen er endå skralare. Heldigvis er han òg langt kortare, her er berre åtte episodar.

Innspelinga av sesongen vart utsett nokre månader. Kevin Spacey var ein av dei som vart avslørt i MeToo-kampanjen, og Netflix braut alt samarbeid med han. Manus vart skrive om. Det vert ofte referert til han i denne sesongen - han er død, men det kjem ikkje klart fram korleis han døydde, og kven som stod bak.

Når serien tek til, er Claire Underwood president. Ho gjer mykje rart som president, så slik sett matchar ho heile sesongen. Ting som skjer: Ho vert skulda for å vera passiv. Visepresidenten (og andre) prøver å få ho vekk, med ufine midlar. Ho svarar med å sparka alle ministerane, og erstatta dei med berre kvinner. Ho får kritikk for å ha teke abort som ung kvinne, og i neste episode er ho høggravid, ved hjelp av noko nedfrosen sæd frå ektemannen. Det er truleg mest for å hindra at Doug Stamper skal arva Frank Underwood, det står visst noko i testamentet hans at viss han ikkje har livsarvingar skal Stamper få alt. Nokre bakmenn, ein bror og ei syster, er inne i mykje av arbeidet for å få Claire vekk. Det greier dei ikkje, i staden vert sonen til ho systera bortført. Når siste episode tek til ser det ut til å verta eit endeleg oppgjer mellom Claire og Doug, men makan til antiklimaks har eg aldri sett. Den siste episoden er aldeles livlaus.

Så dette var triste greier. Marit var lur nok til å hoppa av etter fyrste episode av denne sesongen.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Meir House of Cards på kulturguffebloggen
Sesong 1 (2013)
Sesong 2 (2014)
Sesong 3 (2015)
Sesong 4 (2016)
Sesong 5 (2017)

12. februar 2019

John Steinbeck: Sweet Thursday (1954)

Tortilla Flat er ei av dei beste av dei tidlege bøkene til Steinbeck. I den boka møter me ein del luringar som bur i ein fattig bydel i Monterey i California. Dei drikk meir enn dei arbeider, og det er ikkje mykje materiell velstand i liva deira, men dei vert presenterte med stor sympati og tidvis god humor.

Denne boka er ein slags oppfølgjar, skriven nesten tjue år seinare. Nokre av personane frå Tortilla Flat er med, medan andre er nye. Her er det i større grad ei samanhengande historie, sjølv om det innimellom kjem korte historier om noko heilt anna. Den raude tråden er at alle vil gjera noko godt for Doc, som alltid hjelper andre, både med pengar og anna. Dei samlar inn pengar til eit nytt mikroskop til han, og prøver òg å kopla han saman med ei av kvinnene i nabolaget.

Begge delar er sympatiske handlingar, men det er ikkje nok til å berga denne boka. Her er lite av den humoren eller sjarmen som prega Tortilla Flat, og skrivinga er heller ikkje like inspirert som før. For meg tok det uventa lang tid å koma gjennom denne boka.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Meir Steinbeck på kulturguffebloggen
Cup of Gold (1929)
The Pastures of Heaven (1932)
The Red Pony (1933)
To a God Unknown (1933)
Tortilla Flat (1935)
In Dubious Battle (1936)
The Harvest Gypsies (1936)
Of Mice and Men (1937)
The Long Valley (1938)
The Grapes of Wrath (1940, film)
The Moon is Down (1942)
Cannery Row (1945)
The Pearl (1947)
The Wayward Bus (1947)
Burning Bright (1950)
East of Eden (1955, film)
Travels With Charley (1962)
Of Mice and Men (1992, film)
Geert Mak: USA. En reise (2012)

9. februar 2019

Vidar Kvalshaug: Komme hjem og reparere hus (2005)

Vidar Kvalshaug er i dag ein av dei finaste novelleforfattarane i Noreg. Det er meir enn tjue år sidan sist han gav ut ein roman, etter det har han konsentrert seg om noveller og barnebøker. Dette er den andre novellesamlinga han gav ut, og sjølv om det er mykje bra å seia om boka, er det òg noko å trekkja for.

I fleire av novellene tok eg meg i å tenkja at her har ikkje ideen, eller utgangspunktet, vore god nok. Det verkar som om det burde vore arbeidd meir med stoffet, desse novellene går ikkje like djupt som novellene i dei ferskaste bøkene til Kvalshaug.

Samstundes er her altså mykje bra. Han skriv godt, og ofte er det slik at me kjem raskt innpå dei han skriv om. Her er ein del fellestrekk i novellene - det handlar gjerne om familiar som ikkje heng saman lengre, litt skrantande forhold mellom foreldre og born. I mange, kanskje dei fleste, av novellene står det om bilar, og i nokre av novellene er det òg slik at bilen har ei hovudrolle.

Guffen er lunken.

Meir Kvalshaug på kulturguffebloggen
Ingen landevei tilbake (1996)
Nesten som på film (1998)
Juling og andre kjærtegn (2000)
Den første av dine aller siste sjanser (2009)
Trampolineland (2012)
Alt på stell (2016)
Blodbøksommer (2017)

8. februar 2019

Sjur Bygd: Holmgang (1917)

I storverket Nynorsk litteraturhistorie skriv Jan Inge Sørbø svært varmt om Sjur Bygd. Bygd var frå Myrkdalen, og er vel ein forfattar eg har tenkt at eg burde ha lese noko av. Dette er den tredje boka han gav ut, og den fyrste i ein trilogi.

Er det like bra som Sørbø hevdar? Nja. Det er mykje som er bra her. Bygd fortel ikkje meir enn han må, der han går frå scene til scene. Det er bra med spenning og konfliktar mellom karakterane hans, og han skriv svært godt. Der er òg noko å trekkja for - mange av dei han skriv om vert ikkje presenterte godt nok, sjølv om dei dukkar opp gjennom heile boka. Alle replikkar er skrive på dialekt, og det lettar heller ikkje lesinga - ikkje eingong for meg, som er omtrent herfrå.

Boka handlar om korleis folket i Dimdalen reiser seg mot det som kan minna om ein overklasse. Boka opnar med at den mektige Kambe, som i praksis har styrt heile dalen, og det endåtil med hard hand, døyr. Det må tilsetjast ny banksjef, og ein av dei lokale stiller som motkandidat til Kambe junior. Den lokale vinn, men det fører diverre ikkje noko godt med seg: Det går gale med banken, rekneskapen stemmer ikkje, garantistane har ikkje råd til å dekkja tapet. Så det går galne vegen, heilt til det viser seg at Kambe junior er annleis enn faren.

Guffen tilrår.

7. februar 2019

Jon Fosse: Jente i gul regnjakke (2009)

Det er ei stund sidan sist eg gjorde dette: Las eit skodespel eg ikkje har sett framført. Jente i gul regnjakke er eitt av dei siste skodespela Fosse har skrive, og det er tydeleg at han veit kva verkemiddel han skal bruka. Det er eit stykke eg gjerne skulle ha sett.

Me møter seks personar. Tre menn og tre kvinner. Fire av dei høyrer saman i to par; dei to siste er einslege. Dei snakkar sjølvsagt saman, dei to para snakkar med kvarandre, av og til snakkar dei med dei to einslege. Dei høyrer til saman, men dei skuldar òg kvarandre for saker. Og av og til vert det referert til ei jente i gul regnjakke. Kanskje er ho i dag ein av dei tre kvinnene i stykket, kanskje ikkje.

Det er ikkje den rare ytre handlinga i stykket. Det gjer slettes ingen ting. Spenninga ligg i samtalane, i språket, og i korleis dei av og til snakkar med kvarandre utan å seia det både dei og me ventar at dei skal seia.

Guffen tilrår.

Meir Fosse på kulturguffebloggen
Prosa frå ein oppvekst (1994)
Eldre kortare prosa (1998)
Leif Zern: Det lysande mørket (2005)
Cecilie N. Seiness: Jon Fosse. Poet på Guds jord (2009)
Olavs draumar (2012)
Soga om Fridtjov den Frøkne (2013)
Kveldsvævd (2014)
Eskil Skjeldal og Jon Fosse: Mysteriet i trua (2015)
Morgon og kveld (Nationaltheatret, Oslo, 4.12.2015)

2. februar 2019

Paul Auster: Travels in the Scriptorium (2006)

Hovudpersonen er ein eldre mann. Han ligg på eit rom på ein sjukeheim eller eit sjukehus. Han slit med minnet, men får jamleg besøk av folk som har treft han før. Dei refererer òg til andre han har møtt, eller andre han burde ha høyrt om. På skrivebordet hans ligg det utskrift av ei forteljing - han likar ikkje denne, men ein dokter som vitjar han bed han dikta vidare på forteljinga.

Det gjer han, og det fell lett for han. Det er nærliggjande å tru at hovudpersonen er Auster sjølv, ikkje minst av di mange av folka som kjem innom eller som vert omtala er karakterer frå bøkene hans. Det er hovudpersonen som har ansvar for det som har skjedd i liva deira; Quinn, som var hovudpersonen i City of Glass, opningsboka i New York-trilogien, vert omtala som "den fyrste" (eller noko slikt), osb. Så skriverommet han reiser rundt i er hans eige.

Det er jo eit artig grep, men det vert ikkje så mykje meir enn det. Ei stund går det litt sport i det - når eit nytt namn dukkar opp leitar eg i minnet for å finna ut kva bok den personen kan vera henta frå. Auster-lesarar som debuterer med denne boka får ikkje det grepet med seg, og då er det ikkje mykje å henta her. Det er langt frå noko høgdepunkt i bibliografien til Auster, og er ei av bøkene hans som er fort lesen og fort gløymd.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Meir Auster på kulturguffebloggen
The Invention of Solitude (1982)
Paul Benjamin: Squeeze Play (1984)
The New York Trilogy (1987)
In the Country of Last Things (1987)
Moon Palace (1989)
The Music of Change (1990)
Leviathan (1992)
Mr. Vertigo (1994)
Smoke (film, 1995)
Timbuktu (1999)
The Book of Illusions (2002)
Oracle Night (2003)
Auster, Karasik og Mazzucchelli: City of Glass (teikneserie, 2004)
Auggie Wren's Christmas Story (2004)
The Brooklyn Follies (2005)
The Inner Life of Martin Frost (2007)
Man in the Dark (2008)
Invisible (2009)
Sunset Park (2010)
Winter Journal (2012)
Paul Auster og Siri Hustvedt (Bergen 2.2.13)
Auster and Coetzee: Here and Now (2013)
Report from the Interior (2013)
4 3 2 1 (2017)
A Life in Words. Conversations with I.B. Siegumfeldt (2017)