18. mai 2022

Tarjei Vesaas: Bleikeplassen (1946)

Me er på veg inn i den mest interessante delen av forfattarskapen til Vesaas. Det handlar ikkje lenger om å fortelja historier, no er han meir oppteken av å drøfta spørsmål, av å prøva ut ulike idear. 

Utgangspunktet her er vel eit slags firkantdrama. Johan Tander kjenner det som om han og kona Elise glir frå kvarandre. Han drøymer om Vera, ei av kvinnene som arbeider i vaskeriet hans, men ho er meir interessert i Jan Vang, ein skogsarbeidar som leiger rom i det same huset som vaskeriet er. Elise veit ikkje kva ho skal gjera for å få Tander tilbake, og ei natt skriv ho "Johan Tander har ingen brydd seg om" på veggen tvers over vegen. Tander er overtydd om at det er Jan Vang som har skrive det, og han ser berre ein utveg: Han må ta livet av Vang.

Det går ikkje heilt etter planen, men det er ikkje så viktig. Det er ei fin bok, som av og til vert reint klaustrofobisk. Alle går rundt kvarandre, ingen vågar å ta opp det som ligg og dirrar mellom dei, før Tander omsider vitjar Jan Vang. Akkurat då fell nivået, og slutten fungerer ikkje like godt som resten av boka.

Guffen tilrår.

Meir Vesaas på kulturguffebloggen
Tarjei Vesaas: Menneskebonn (1923)
Tarjei Vesaas: Sendemann Huskuld (1924)
Tarjei Vesaas: Guds bustader - (1925)
Tarjei Vesaas: Grindegard (1925)
Tarjei Vesaas: Grinde-kveld (1926)
Tarjei Vesaas: Dei svarte hestane (1928)
Tarjei Vesaas: Klokka i haugen (1929)
Tarjei Vesaas: Fars reise (1930)
Tarjei Vesaas: Sigrid Stallbrokk (1931)
Tarjei Vesaas: Dei ukjende mennene (1932)
Tarjei Vesaas: Sandeltreet (1933)
Tarjei Vesaas: Ultimatum (1934)
Tarjei Vesaas: Leiret og hjulet (1936)
Tarjei Vesaas: Hjarta høyrer sine heimlandstonar (1938)
Tarjei Vesaas: Kimen (1940)
Tarjei Vesaas: Huset i mørkret (1945)
Ragnvald Skrede: Tarjei Vesaas (1947)
Halldis Moren Vesaas: Sven Moren og heimen hans (1951)
Tarjei Vesaas: 21 år (1953)
Halldis Moren Vesaas: Sett og levd (1967)
Fuglane (film, 1968)
Kenneth Chapman: Hovedlinjer i Tarjei Vesaas' diktning (1969)
Halldis Moren Vesaas: I Midtbøs bakkar (1974)
Halldis Moren Vesaas: Båten om dagen (1976)
Olav Vesaas: Tarjei Vesaas om seg sjølv (1985)
Is-slottet (film, 1987)

Olav Vesaas: Rolf Jacobsen - en stifinner i hverdagen (1994)
Olav Vesaas: Løynde land. Ei bok om Tarjei Vesaas (1995)
Over open avgrunn (film, 1997)
Olav Vesaas (red): Tarjei i tale (1997)
Olav Vesaas: A.O. Vinje. Ein tankens hærmann (2001)
Olav Vesaas: Å vera i livet. Ei bok om Halldis Moren Vesaas (2007)

Kimen (Det Norske Teatret, Oslo, 20.1.2018)
Fuglane (Riksteateret, Sogndal kulturhus, 21.3.2019)
Arne Vinje: Store spel. Soga om Vesås i verda (2020)
Fuglane (Det Norske Teatret, Oslo, 26.2.2022)

11. mai 2022

Tore Rem, Espen Søbye og Kjartan Fløgstad: På æren løs (2020)

 

Utgangspunktet var 125-årsfesten til Den norske forfatterforeininga. i 2018. Styreleiaren, Heidi Marie Kriznik, gjekk på talarstolen og bad om orsaking for handsaminga nokre medlemmer fekk i 1945. Ein intern æresrett i foreininga irettesette fleire medlemmer for måten dei hadde oppført seg under krigen, og no var timen komen for å gje nokre av dei oppreising. Kriznik las opp 17 namn. 

Denne boka viser at ikkje alle desse fortente den oppreisinga. Tre namn peikar seg ut - Ejlert Bjerke, André Bjerke og Alf Larsen. Alt kort tid etter 125-årsfesten kom det fleire innlegg frå ein eller fleire av dei tre forfattarane, det vart heftige avisdebattar, og etter kvart vart det ei bok av det. Boka er uvanleg grundig, forfattarane dukkar ned i tallause mengder kjelder, og biletet som står att er eintydig: Larsen og far og son fortente omtalen dei fekk rett etter krigen.

Bjerke og Bjerke var omsetjarar for G. Stenersens forlag, eit forlag som gav ut mykje NS- og nazilitteratur, og som handla mykje med okkupantane. I forsvaret sitt etter krigen hevda begge to at dei ikkje visste at forlaget skulle boikottast, men det er uråd å tru på det argumentet. Det kan ikkje vera tvil om at dei visste kva dei gjorde. 

Guffen tilrår. 

6. mai 2022

Slutten på historia (2022)

 

Den tredje samlinga i det me får tru vert ei endelaus rekkje med nye nynorske noveller. Som i dei to fyrste bøkene er her samle noveller av både kjende og rutinerte forfattarar og mindre kjende og mindre rutinerte forfattarar. Forfattarar eg likar godt frå før kjem godt frå oppgåva, men, slik det ofte er i antologiar, her var òg fine noveller frå forfattarar eg ikkje har lese noko av før. Her er stor variasjon, også i lengd - den lengste novella er på tjue sider, den kortaste på tre.

Frode Grytten har skrive tittelnovella, og han er i eit leikent hjørne. Eg-personen arbeider på ein forfattar-fabrikk, og får meldingar frå avdøde forfattarar i draumane sine. Mads Rage skriv om den gongen eg-personen fall for freistinga og stal ein porselensfugl frå eit ope vindauge han gjekk forbi. Kjersti Rorgemoen fortel om ein mann som kjem i snakk med ein gravar på ein kyrkjegard. Alle desse novellene er fine, men det var to andre eg likte best:

Novella til Gaute M. Sortland, som eg ikkje har lese noko av før, er full av uventa vendingar, og var difor ei som fanga meg heilt. Den finaste er den siste og kortaste i boka - Siri Økland skriv om ei kvinne som har ei halvdaud skjor på badet. 

Guffen tilrår. 


5. mai 2022

Olaug Nilssen les Anne-Cath. Vestly (2020)

 

Endå eit foredrag i serien til Nasjonalbiblioteket. Dei inviterte forfattarar til å lesa ein forfattarskap som ikkje vert så mykje lesen no som før. Nilssen skriv om Vestly, og boka opnar med noko heilt ukjent: Bestefar til Nilssen hadde vore kjærast Anne-Cath. Vestly. I alle fall var det det ho hadde høyrt då ho var ung.

Nilssen bruker bøkene til Vestly, spesielt bøkene om mormora og dei åtte ungane, til å snakka om likestilling og kjønnsroller. Litt i litteraturen, mest i samfunnet. I åttebarnsfamilien er faren lastebilsjåfør, medan mora er heimeverande. Då den trygge mormora må hentast inn som ekstrahjelp, er ho aldeles hjelpelaus når ho kjem til byen. Ingen av delane er heilt greitt i dag, men det er ikkje uvanleg: Me har konfirmant i huset neste helg, og mormora må hentast på Flesland - ho greier ikkje å ta seg vidare til Voss åleine.

Andre tema Nilssen finn i bøkene til Vestly er økonomi og sjølvstendige born. Familien har lite å rutta med, men dei ruttar så godt dei kan. Ungane hjelper kvarandre, og får eit ansvar Nilssen kjenner att frå eigen barndom, men som ho ikkje ville gjeve til eigne ungar.

Det er ei fin bok/eit fint foredrag. Det er den tredje boka eg les i denne serien, og sjølv om forfattarane/foredragshaldarane legg det opp ulikt, er det absolutt verdt bryet.

Guffen tilrår. 

Meir Nilssen på kulturguffebloggen
Få meg på, for faen (film, 2011)
Tung tids tale (2017)
Yt etter evne, få etter behov (2020)

3. mai 2022

Mike Cidoni Lennox and Chris May with Richard Carpenter: Carpenters. The Musical Legacy (2021)

 

Carpenters var middle of the road og vel så det, men dei gav ut mange fulltreffarar. Syskenparet Richard og Karen utfylte kvarandre godt - han var ein solid komponist og ein suveren arrangør; ho var ein habil trommeslagar og ein fabelaktig vokalist. Glansdagane deira var fyrste halvdel av 1970-åra, då dei jamleg toppa hitlister verda over, og der dei kvart år heldt hundrevis av konsertar.

Det vart etter kvart eit slitsamt liv, og verst vart det for Karen. Ho fekk store eteproblem, og døydde i 1983, 32 år gamal. 

I føreordet til denne boka skriv Lennox og May at dei var usikre på om Richard Carpenter ville samarbeida med dei. Dei visste at han framleis var skuffa over ein annan bandbiografi han var involvert i: Den boka handla mest om sjukdomen til Karen. Richard vart med i dette samarbeidet på eitt vilkår - det skulle handla om musikken.

Og det gjer det. Det er informative og detaljert kapittel om singlar og plater, om konsertar og andre hendingar. Det vert nesten litt for mykje, og av og til tok eg meg i å lengta etter litt meir variasjon. Men boka gav meg lyst til å høyra litt Carpenters igjen, og det går òg greitt, så lenge det ikkje vert for mykje av det gode.

Guffen tilrår.

2. mai 2022

Eirik Ingebrigtsen: Viddesyn (2009)

 

Sara og Mona er på fottur over Hardangervidda. Dei er mor og dotter, og begge har sitt å stri med. Mona har plaga andre elevar på skulen og er difor utvist. Sara slit med synet - det og dei ho ser på glir oppover. Diagnosen hennar er vel ikkje heilt offisiell, men ho og dokteren hennar meiner at det kan vera greitt å gå ei veke på den rimeleg flate Hardangervidda.

Dei to har ikkje ein altfor god tone. Dei er på lag når dei møter andre (og det gjer dei ofte), men er ikkje like mykje på lag når det berre er dei to. Etter nokre dagar møter dei (etter avtale) syster til Sara, og ho tek med seg Mona ned til Odda. Sara går vidare til Vøringsfossen, der ho møter dokteren sin. Slutten av boka er (stort sett) utdrag frå ei diktsamling han har skrive, og det er ikkje den einaste gongen romanen vert broten opp av eit (anna) litterært verk: Midt i boka får me lesa novella "Kongleprøven" av Erik Engebretsen.

Det er ei ujamn bok. Av og til er det på grensa til glimrande, andre gonger vert det for stilleståande og uinteressant. 

Guffen er lunken.  

1. mai 2022

Nick Soulsby (red.): Cobain on Cobain (2016)

 

Bortsett frå den litt misvisande tittelen er dette ei fin bok. Tittelen hintar mot at dette er ei samling intervju med Cobain-intervju; det rette er at det er ei samling Nirvana-intervju. Den nyansen er berre dels overraskande - sjølvsagt er Cobain eit stort namn, men samstundes var han omtrent synonym med Nirvana, slik at tittelen like gjerne kunne vore endra.

Det er uråd å seia om Soulsby har valt ut dei rette intervjua, men her er uansett mange nok til at historia vert greitt fortalt. Haldninga til bandet endrar seg - det vert gradvis mindre og mindre stas med intervju, og det vert gradvis meir og meir pes å vera på turne. Det vert meir og meir alvor i intervjua. Haldninga til journalistane endrar seg sjølvsagt òg - dei tidlegaste intervjua (frå 1989) vert gjort med fanziner og små radiostasjonar, dei siste vert ofte gjort med store media. Journalistane har gjerne reist frå andre land.

Cobain tok livet sitt i 1994. Eitt av dei siste intervjua i boka vart trykt etter at han var død, og opninga på det intervjuet minner meir om det som er skrive om Nirvana i åra etter. 

Kvart intervju opnar med nokre nyskrivne avsnitt, der journalist eller reportar fortel om korleis dei opplevde intervjusituasjonen. Her er det ikkje uvanleg at dei a) angrar på at dei ikkje vart fotograferte saman med Cobain, eller b) skriv at dei ikkje ante at Cobain skulle verta ei slik legende.

Guffen tilrår. 

Meir Nirvana på kulturguffebloggen
Kurt and Courtney (1998)
Everett True: Nirvana (2007)
Paul Brannigan: This is a Call (2011)
Foo Fighters. Back and Forth (2011)
Charles R. Cross: Here We Are Now. The Lasting Impact of Kurt Cobain (2014)
Cobain. Montage of Heck (2015)
Danny Goldberg: Serving the Servant (2019)
Dave Grohl: The Storyteller (2021)

23. april 2022

Vi flytter Munch (2022)

 

Munchmuseet er eitt av dei mest omtalte norske musea dei siste åra. Til liks med eit anna stort kunstmuseum i hovudstaden har dei vore på flyttefot, og etter fleire utsetjingar opna dei hausten 2021. Sjølve bygget fekk mykje (velfortent) kritikk før opninga, og etter opninga får også dei innvendige romløysingane fått kritikk. Det var i alle fall inntrykket mitt, og eg trur alle andre eg har snakka med har vore samde. Det er trongt, mykje plass i kvar etasje går med til rulletrapp og gangar, det er lågt under taket - det heile var middels og vel så det.

Denne NRK-serien fortel om flyttinga frå Tøyen til Bjørvika, og sluttar med opninga. Kritikken etter opninga vert ikkje nemnt med eitt ord, og det vert ikkje sagt mykje om sjølve bygget heller. Det einaste som kjem av kritikk i den retninga er at dei tilsette er misnøgde med at dei skal sitja i ope kontorlandskap.

Den einaste som er nøgd med det er direktøren, Stein Olav Henrichsen. Han er nøgd med alt, bortsett frå dei mange utsetjingane. I serien følgjer me nokre av dei tilsette, i tillegg til Henrichsen er det kuratorar, konservatorar, og flyttarar. Den siste gruppa er den mest solide, ei dansk kvinne har full kontroll på alt som skal flyttast. Ein av medhjelparane hennar, ein kunstnar som pakkar og pakkar kunst, gjer også eit svært godt inntrykk - han gjer ein god jobb, men viser òg kor stort det er å få lov til å pakka ned og flytta dei mest vidgjetne Munch-bileta. Diverre sluttar han midt i serien, av di han har fått jobb på Slottet.

Målerikonservatorane er òg ei fascinerande gruppe, der dei sit med lykt og lupe for å sjå etter skader før og under flyttinga. Ei av kuratorane, ho som har ansvar for ei utstilling med den britiske kunstnaren Tracey Emin, er kanskje den som oppfører seg rarast: Slik det vert framstilt her er Emin-utstillinga langt viktigare enn opninga av museet. Ho er aldeles starstruck kvar gong ho snakkar med Emin.

Det er ein finfin serie, i alle fall for oss museumstilsette. Det er fascinerande å sjå alle ressursane dei har, både før og under og etter flyttinga, og konserveringslokala i nybygget såg langt meir ut som fulltreffarar enn utstillingssalane.

Guffen tilrår. 

21. april 2022

Per Petterson: Månen over Porten (2004)

 

Dette er den fyrste sakprosaboka til Petterson. Den er ikkje heilt ulik Mitt Abruzzo, som kom i fjor. Det handlar mykje om bøker og forfattarar også her, men der er ein opplagt skilnad: Dette er artiklar skrivne i ulike samanhengar, Abruzzo er ei dagbok. 

Stort sett er dette finfine tekstar. Nokre er lange, nokre er korte. I nokre tekstar er Petterson sjølv ein synleg aktør, andre gonger er han berre forfattar. Han skriv om bøker og forfattarar som har vore viktige for han, og han skriv mykje om korleis litteraturen var og er viktig for han. 

Ein av dei finaste tekstane er "Ei bru i Toronto", som ser ut til å vera eit foredrag han heldt på årsmøtet i 2000. (Alle tekstane er daterte, men me får ikkje vita kvar dei er henta frå.) I denne teksten fortel Petterson om korleis han vart forfattarar (og nokre andre ting). Det same temaet møter me i "Du veit åssen det er". Slik han framstiller det her, vart han nesten pressa til å gjera alvor av skrivedraumane. Og det kan godt henda at det er sant, han presenterer seg sjølv som ein litt forsiktig og nesten sjenert kar, ein som eigentleg ikkje vil visa seg i det heile.

Slik er det òg med draumen om å vitja Raymond Carver i USA. Petterson fekk eit stort stipend han ikkje hatt søkt på, og saman med ein kamerat bestemmer han seg for å vitja Carver. Han greier ikkje reisa det året, men kjøper billett til året etter. Kameraten ringjer til Carver og gjer avtale og greier, men før dei reiser døyr Carver. 

Petterson skriv godt om forfattarar eg kjenner og om forfattarar eg ikkje kjenner. Delar av boka kan altså lesast som gode lesetips, og eg prøver nok å gjera meg kjend med fleire av desse i framtida.

Guffen tilrår. 

Meir Petterson på kulturguffebloggen
Aske i munnen, sand i skoa (1987)
Ekkoland (1989)
Det er greit for meg (1992)
Til Sibir (1996)
I kjølvannet (2000)
Ut og stjæle hester (2003)
Jeg forbanner tidens elv (2008)
Jeg nekter (2012)
Menn i min situasjon (2018)
Ut og stjæle hester (film, 2019)
Mitt Abruzzo (2021)

20. april 2022

Motorpsycho (Kulturhuset i Bergen, 19.4.2022)

 

Av og til vert det tydeleg at eg dreg på åra. I mars var det tretti år sidan den fyrste Motorpsycho-konserten eg var på. Eg har ikkje budd i Bergen sidan 1998, men eg rekna meg fram til at dette var det niande lokalet i Bergen eg har vore på Motorpsycho-konsert. Det er nok ikkje eit heilt ideelt lokale - scena var altfor låg, og gitarist Snah var like godt plassert delvis bak nokre høgtalarar som hang ned frå taket. Lyden var ikkje krystallklar, men det kan jo henga saman med at eg dreg på åra.

Dei er ein kvartett igjen på denne turneen. Reine Fiske er med, og han spelte uventa ofte tangentar. Når han drog fram gitaren vart det av og til for mykje lyd, nyansane forsvann.

Men nok klaging: Det var ein enorm konsert, og her var enormt mykje å gle seg over. Den fyrste halvdelen av konserten låg tyngdepunktet på dei ferskaste albuma. Her var "The Transmutation of Cosmoctopus Lurker" eit høgdepunkt. Så jobba dei seg gradvis tilbake i tid - ikkje i eit rett line, her kom òg relativt ferske songar her, men det kom fleire frå gamle dagar. LLM-suiten var finfin, men høgdepunktet kom rett etterpå: Ein vidunderleg versjon av Plan #1. Klump i halsen, igjen. Som ekstranummer kom nesten like gamle "Fool's Gold", i ein versjon der Motorpsycho både er dei mjukaste mjuke og dei hardaste harde. 

Så dette var stas. Bandet var i kjempehumør, det var mykje smil og latter (eg trur til og med at Reine Fiske smilte litt ein gong). Før ein av dei siste songane ropte ein i publikum "DEMON BOX", og Bent Sæther lo berre og sa "Ja, særleg". Ein fin kveld.

Guffen tilrår. 

Meir Motorpsycho på kulturguffebloggen
USF, Bergen, 17.10.2009
Vossajazz, Voss, 26.3.2010

Øyafestivalen, Oslo, 14.8.2010
Byscenen, Trondheim, 18.3.2011

Johan Harstad: Motorpsycho. Blissard (2012)
Bergen Kjøtt, Bergen, 24.3.2012
Den norske Opera, Oslo, 11.11.2012
Røkeriet, Bergen, 13.4.2013

Ekstremsportveko, Voss, 27.6.2013
Røkeriet, Bergen, 27.3.2014
Slottsfjell, Tønsberg, 18.7.2015
Marius Lien (red.): Supersonic Scientists (2015)
Den store Motorpsychodagen, Trondheim 12.12.2015
Røkeriet, Bergen, 9.4.2016
Begynnelser, Trøndelag teater, 7.9.2016
Landmark, Bergen, 26. og 27.9.2016
Moldejazz, 21.7.2018
Lars Ramslie: A Boxful of Demons (2018)
Hulen, Bergen, 11. og 12.4.2019
Motorpsycho. Into the Maelstrom (2019)
Grieghallen, Bergen, 12.6.2021

Tarjei Vesaas: Huset i mørkret (1945)

Dette er ei aldeles fabelaktig bok. Ho kom ut hausten 1945, og handlar om det alle var opptekne av då: Krigen som nett var over. Her er korkje skyting eller (direkte) vald, men Vesaas får likevel klart fram korleis krig kan påverka eit samfunn. Boka er evig aktuell, diverre.

Det står ingen stad at det handlar om Noreg, men det handlar om eit land som er okkupert av andre. I romanen vert landet omtala som huset, og det er mykje biletbruk i boka, men det er ein biletbruk som er svært grei å skjøna. 

Me møter personar som har litt ulike roller. Motstandsmannen Stig, som alle veit at er ein heiderskar. Den passive Martin, som berre sit med frimerkesamlinga si og vonar at det heile skal gå over. Pilpussaren, som arbeider for okkupantane, og som vert så skuffa over at Stig ikkje vil vera ven med han at han melder Stig til okkupantane. Medhjelparane til Stig tek hemn. Dei to borna til Pilpussaren vert i utgangspunktet frosne ut, men ein av medhjelparane til Stig går gjennom gatene saman med dei to borna, slik at alle skal skjøna at dei ikkje har noko skuld i det faren har gjort.

Handlinga, språket, framdrifta - alt er slik det skal vera. Det er ei av dei aller, aller beste Vesaas-bøkene.

Guffen tilrår. 

Meir Vesaas på kulturguffebloggen
Tarjei Vesaas: Menneskebonn (1923)
Tarjei Vesaas: Sendemann Huskuld (1924)
Tarjei Vesaas: Guds bustader - (1925)
Tarjei Vesaas: Grindegard (1925)
Tarjei Vesaas: Grinde-kveld (1926)
Tarjei Vesaas: Dei svarte hestane (1928)
Tarjei Vesaas: Klokka i haugen (1929)
Tarjei Vesaas: Fars reise (1930)
Tarjei Vesaas: Sigrid Stallbrokk (1931)
Tarjei Vesaas: Dei ukjende mennene (1932)
Tarjei Vesaas: Sandeltreet (1933)
Tarjei Vesaas: Ultimatum (1934)
Tarjei Vesaas: Leiret og hjulet (1936)
Tarjei Vesaas: Hjarta høyrer sine heimlandstonar (1938)
Tarjei Vesaas: Kimen (1940)
Tarjei Vesaas: Bleikeplassen (1946)
Ragnvald Skrede: Tarjei Vesaas (1947)
Halldis Moren Vesaas: Sven Moren og heimen hans (1951)
Tarjei Vesaas: 21 år (1953)
Halldis Moren Vesaas: Sett og levd (1967)
Fuglane (film, 1968)
Kenneth Chapman: Hovedlinjer i Tarjei Vesaas' diktning (1969)
Halldis Moren Vesaas: I Midtbøs bakkar (1974)
Halldis Moren Vesaas: Båten om dagen (1976)
Olav Vesaas: Tarjei Vesaas om seg sjølv (1985)
Is-slottet (film, 1987)

Olav Vesaas: Rolf Jacobsen - en stifinner i hverdagen (1994)
Olav Vesaas: Løynde land. Ei bok om Tarjei Vesaas (1995)
Over open avgrunn (film, 1997)
Olav Vesaas (red): Tarjei i tale (1997)
Olav Vesaas: A.O. Vinje. Ein tankens hærmann (2001)
Olav Vesaas: Å vera i livet. Ei bok om Halldis Moren Vesaas (2007)

Kimen (Det Norske Teatret, Oslo, 20.1.2018)
Fuglane (Riksteateret, Sogndal kulturhus, 21.3.2019)
Arne Vinje: Store spel. Soga om Vesås i verda (2020)
Fuglane (Det Norske Teatret, Oslo, 26.2.2022)

17. april 2022

Jimmy Savile. A British Horror Story (2022)

 

Jimmy Savile var ein rimeleg populær mann. Han var ein stor britisk fjernsynskjendis, han var mellom anna programleiar for Top of the Pops og Jim'll Fix It. Han samla inn store summar til gode føremål, og var på nikk med alt og alle. Han gjekk i feil klede og var aldeles feil på håret, men det var berre ein del av sjarmen. Alle likte han. Men svært mange ignorerte òg rykta som gjekk om han. Nokre hinta om det, slik Johnny Rotten gjorde på BBC i 1978. Det var kanalen Savile jobba for, og Rotten meiner sjølv at BBC lyste han i bann i mange år på grunn av det han hadde sagt.  

Rotten eller kommentarane hans er ikkje med i denne dokumentaren, men dei kunne godt vore det. Den fyrste episoden fortel om korleis Savile vart stjerne, men der er heile tida ein ubehageleg undertone. Det vert tydelegare i den andre episoden, og ubehaget er ikkje berre knytt til det dei no vaksne kvinnene fortel. Politiet fekk fleire gonger rimeleg handfaste tips om at Savile var pedofil, men desse sakene kom aldri til retten. 

Savile døydde i 2011, og to år etterpå eksploderte det. Hundrevis av personar stod fram og fortalde at Savile hadde misbrukt dei. Nokre var elevar på internatskular, andre var pasientar på sjukehus. Savile hadde samla inn pengar til desse institusjonane, han gjorde mykje gratisarbeid for dei, og sa sjølv at han gjorde dette av di han ville hjelpa dei svake i samfunnet. 

Guffen tilrår. 

16. april 2022

Erika Fatland: Grensen (2017)

 

Undertittelen på denne boka, "En reise rundt Russland" røpar kva som skal skje. Ho er innom alle nabolanda på veg rundt Russland, eller nesten rundt Russland - av uklare grunnar droppar ho austkysten, utan at det er så veldig viktig. Ho skriv mykje om historia til dei ulike landa, men det det handlar mest om er tilhøvet deira til den store naboen. Det er eit greitt grep, og her er mykje forvitneleg og interessant, men boka tek likevel ikkje heilt av.

Boka opnar med båtreisa frå nordaust til nordvest, og det er den minst spanande delen av turen. Det kjem seg når ho reiser på landjorda, frå det søraustlege til det nordvestlege Russland. For meg, som er sånn middels interessert i asiatisk historie, vert det meir interessant jo lenger vest ho kjem. 

Alle landa har sine særtrekk, sjølvsagt, men det verkar som om Fatland opplever mykje av det same i det. Det er ofte spaning knytt til å kryssa grenser, det er svært ofte forseinkingar, og ho møter ofte folk som ikkje vil stå fram med eige namn. Ho er ofte heim til folk, der ho heile tida får tilbod om meir og meir mat. Eg kunne tenkt meg fleire avbrot frå dette - eg saknar dei verkeleg uventa vendingane, eg saknar det kuriøse, og eg kunne i alle fall tenkt meg nokre små drypp av humor. 

Guffen er lunken.

14. april 2022

Franz Kafka: Prosessen (1925)

 

Skald forlag held heldigvis fram med dette tiltaket: Dei gjev ut storverk frå verdslitteraturen på nynorsk. Denne gongen er det Jon Fosse som er omsetjar, og ikkje uventa er det storveges litteratur.

Boka handlar om Josef K., som ein dag får vita at han er skulda for eit brotsverk. Korkje han eller lesarane veit kva brotsverket er, og det finn me heller ikkje ut på veg gjennom boka. Josef møter stadig nye folk, kjem stadig inn i nye hus, på leit etter ei forklaring og med von om ei frifinning. Alle stader er litt merkelege, og det verkar som om alle andre veit kven Josef er, og det verkar som om dei òg veit kva han er skulda for. Han møter andre som òg er skulda for noko, sjølv om det er litt uklart om dei faktisk er det, eller om dei seier at dei er det for at Josef skal seia ting han ikkje burde seia.

Det er ei fascinerande bok. Samfunnet Josef lever i er ikkje så tiltrekkande, det er eit samfunn der nokre folk på toppen gjer som dei vil med dei lengre nede. Det er eit samfunn der folk ikkje har mange rettar, der dei manglar fridom. Men dette samfunnet er glimrande skildra, og det same ordet kan brukast om omsetjinga.

Guffen tilrår. 

Meir Kafka på kulturguffebloggen
Forvandlinga og andre forteljingar (1915)

12. april 2022

Jessica Chiccehitto Hindman: Sounds Like Titanic (2019)

 

Filmen Titanic, frå slutten av 90-åra, vart rimeleg populær. Mange populære filmar får ein eller fleire oppfølgjarar, men det var rimeleg vanskeleg her. Musikken i filmen fekk derimot ein slags oppfylgjar. Ein rimeleg uinteressant amerikansk musikar såg at det var ein marknad for slik svulstig musikk, og gav ut ei lang rekkje CD-ar som han selde uventa mykje av. I denne boka vert han berre kalla The Composer, men ein skal vera rimeleg dårleg på googling for å ikkje finna musikken hans. Og ein skal ha rimeleg dårleg musikksmak viss ein greier musikken hans i store mengder.

Han samla saman nokre unge musikarar, og saman reiste dei gjennom USA på kryss og tvers. Dei fleste konsertane var på handlesenter, der dei møtte kjernepublikummet sitt. Hindman, ein halvgod fiolinist, var med i nokre år. Både ho og dei andre musikarane faka alt saman, ho omtalar seg sjølv som Milli Violini. I boka fortel ho om desse turneane, men òg om oppvekst og ungdomstid. Det er ei svært fornøyeleg bok, der ho òg seier mykje om dagens Amerika. Og om andre land - dei gjorde stor suksess i Kina, der dei vart presenterte som orkesteret bak filmmusikken i Titanic.

Hindman vaks opp ute på landet, i eit område der det var lite fiolinspel. Ho ville likevel læra seg instrumentet, og foreldra var velviljuge - kvar veke køyrde dei ho til ein fiolinlærar fire timar vekke. Ho var rimeleg flink, men då ho flytta til New York for å utdanna seg vidare merka ho at ho vart heilt på det jamne, og at ho aldri kom til å verta retteleg god. Løysinga var The Composer. Han vil ha det så smilande og sterilt som råd, og for å sikra seg mot dårleg lyd og eventuelle feil frå musikarane, sit dei altså berre og mimar. Den einaste gongen The Composer vart sint på ho, var den gongen ein streng rauk og ho slutta å spela. Musikken heldt sjølvsagt fram.

Guffen tilrår.

10. april 2022

Toril Moi leser A.O. Vinje (2016)

 

Nasjonalbiblioteket inviterte nokre utvalde personar til å halda foredrag om ein forfattar dei ikkje kjende frå før. Ideen er god, og sjølv om det er nokre år sidan vonar eg at dei held ideen ved like, eller at dei hentar han fram att. Bakpå boka står det grunnleggjande spørsmålet: Har bøkene fremdeles appell, eller har de gått ut på dato?

Toril Moi les ikkje heile forfattarskapen til Vinje, ho konsentrerer seg om Ferdaminni, som jo ikkje er noko dårleg val. Ho er absolutt imponert over det ho les, sjølv om ho òg er skeptisk til noko av det, som kvinnesynet hans. Kvinnene står i bakgrunnen i denne boka (med eitt velkjent unntak), og Vinje var heller ikkje vidare imponert over den intellektuelle kapasiteten til kvinner.

Moi kosar seg gjennom boka. For ho handlar ferda til Vinje mykje om Noreg - kva er dette landet for noko? Kvar går me, kvar har me vore? Slik spørsmål er det kanskje folk utanfrå som kan svara på, og Moi meiner at Vinje er den rette til å gjera det. Sjølv om han var norsk, var han heile tida på utsida. Han er ikkje heime nokon stad, korkje i by eller bygd. Han trivst best som einsam vandrar.

Det er ikkje så lang bok, men Moi tek seg òg tid til å snakka om andre som har skrive om Vinje. Ho har stor sans for Jon Haarberg (Vinje på vrangen, 1985), men er langt meir skeptisk til Sigmund Skard (A.O. Vinje og antikken, 1938). Om Skard, som framleis har skrive den einaste doktoravhandlinga om Vinje, bruker ho uttrykk som "desperat gammeldags", om ei av dikt-tolkingane hans skriv ho at ho oppfattar det som "det rene vanvidd".

Guffen tilrår.  

Meir Vinje på kulturguffebloggen
Ferdaminne frå sumaren 1860 (1861)
Vetle Vislie: Aasmund Vinje (1906)
Idar Handagard: Aasmund Vinje i Staalediktet (1909)
Lyriske dikt (1910)
Olav Midttun: A. O. Vinje (1960)
Langslet og Rydne: Villmann, vismann og veiviser (1993)
Olav Vesaas: A.O. Vinje. Ein tankens hærmann (2001)
Ottar Grepstad: Vinje-bibliografien (2017)

9. april 2022

Jan Roar Leikvoll: Forkynnaren (2015)

 

Jan Roar Leikvoll døydde altfor tidleg. Han vart berre førti år, og då han døydde han gjeve ut fire romanar. Han hadde skrive mange uferdige tekstar, og Forkynnaren er ein av desse. I samråd med familien har forlaget redigert teksten ørlite - det vil seia at teksten ikkje er vorten slik Leikvoll ville, men det er i høgste grad ein leikvollsk tekst.

Dei fire fyrste romanane hans var både vakre og dystre. No, står det i føreordet, ville han laga ein roman som berre var vakker. Slik er det, men det er òg noko melankolsk over det heile. Slik det òg står i føreordet minner denne romanen både om Morgon og kveld og om Fuglane. Døden er aldri langt vekke.

Hovudpersonen, Hans, kjenner at han får eit kall. Han må ro ut mot storhavet, utan at han greier å forklara kvifor. Han ror gjennom eit landskap han har kjent heile livet, men som likevel er noko ukjent for han. Han møter folk, han tek med seg ei ung kvinne og ein litt eldre mann, og saman får dei overnatta i ei hus dei ror forbi. Om natta reiser han frå dei, og ror vidare mot kallet sitt.

Det er ei fin bok. Leikvoll skriv uendeleg vakre setningar, og det er ei fin forteljing det er lett å verta rørt av. Det er ei forteljing som strekar under kor stort tap det var at Leikvoll døydde.

Guffen tilrår.

Meir Leikvoll på kulturguffebloggen
Eit vintereventyr (2008)
Fiolinane (2010)
Bovara (2012)
Songfuglen (2013)

5. april 2022

Eugene O'Neill: Long Day's Journey into Night (1956)

 

Etter mange år med planlegging og att og fram og alt det der fekk endeleg Voss eit nytt kulturhus i januar 2011. Me hadde flytta til Voss to år tidlegare, og var litt skuffa over at her ikkje lengre var scener som var store nok for Riksteatret. Det var ekstra surt i 2010, då Riksteatret samla eit stjernelag til denne framsyninga - Liv Ullmann, Bjørn Sundquist, Anders Baasmo Christiansen, Pål Sverre Valheim Hagen og Victoria Winge. Det vart endå surare då kulturhuset opna, og det viste seg at heller ikkje der var scena stor nok for Riksteatret.

Dette skodespelet er eit av hovudverka i amerikansk drama. Eugene O'Neill ville ikkje at det skulle framførast før 25 år etter at han var død, men enkja hans ville det annleis. Manuskriptet vart publisert eit par år etter at O'Neill døydde, og stykket vart fyrste gong framført i Stockholm i 1956. På premieren skal skodespelaren ha fått applaus i ein halvtime. 

Grunnen til at O'Neill ville venta med publisering var at stykket var reint sjølvbiografisk. Det handlar om eit døger i livet til ein familie med to søner, der alle skuldar alle andre for alt mogleg, der mennene drikk for mykje og mora tek for mykje dop. Av og til viser dei varme og gode kjensler for kvarandre, stort sett er det krangling og baksnakking.

Det er eit intenst drama, som eg gjerne skulle ha sett framført ein gong. Det finst jo fleire stjernelag, og det finst bygder der ein byggjer store nok kulturhus.

Guffen tilrår. 

3. april 2022

Cormac McCarthy: Blood Meridian (1985)

 

Denne boka vert ofte nemnt som eit høgdepunkt - ikkje berre i forfattarskapen til McCarthy, men i amerikansk litteratur generelt. Den kjensla fekk ikkje eg under lesinga. Det kan henda at dette er ei bok som tener på å verta lesen fleire gonger, men denne fenga berre tidvis.

Me er i den villaste delen av den ville vesten. Den største delen av boka skjer rundt 1850, før me får eitt kapittel til slutt der handlinga er lagt til tretti år seinare. Hovudpersonen, The Kid, vert med ein gjeng revolvermenn som jaktar på indianarar, under leiing av Glanton. Dei får betalt for kvar skalp dei tek med seg, og gjennom det meste av boka er dei på farten, stadig på leit etter nye indianarar dei kan skamfara. Skildringane av desse slaga er rimeleg brutale, men det kan ikkje måla seg mot skildringane av The Judge, ein av dei som sluttar seg til Glanton. The Judge er skummel, nådelaus og ein mann som alle er redde for, med god grunn. Både The Judge og The Kid overlever alle massakrane, og det som skjer tretti år seinare er at dei møtest igjen.

Javisst er det ei brutal bok, og javisst er skildringa av The Judge gjennomført ekkel, men likevel: For meg vart dette sånn midt på treet. Det er ordrikt og omfattande, og det er ikkje fritt for at det vert nokre repetisjonar i den delen av boka der dei fartar gjennom området som i dag er det sørvestlege USA og det nordlege Mexico.

Guffen er lunken. 

Meir McCarthy på kulturguffebloggen
The Orchard Keeper (1965)
Outer Dark (1968)
Child of God (1973)
Suttree (1979)
All the Pretty Horses (1992)
The Crossing (1994)
Cities of the Plain (1998)
The Road (2006)
No Country for Old Men (film, 2007)
The Road (film, 2009)

29. mars 2022

The Great Buster (2018)

 

Buster Keaton er ein av desse eg gjerne skulle sett fleire filmar av. I ein dokumentar som denne er det sjølvsagt dei beste klippa og påfunna som er med, men likevel: Dette er humor som er absolutt genial.

Filmen fortel om livet til Keaton, som kort fortalt er slik: Foreldra var vaudeville-stjerner, og Keaton vart med på scena frå han var tre-fire år gamal. Faren lærte Keaton å detta utan å slå seg, og det fekk han bruk for både her og seinare i karriera: I eitt av glansnummera deira kasta faren han tvers over scena. 

Han laga mange filmar, relativt korte. Nokre var halvgode, andre var glimrande. I 1920-åra laga han fem langfilmar, som alle verkar solide. Så gjekk han over til MGM, og det skulle han aldri ha gjort. Her fekk ikkje det kreative handlingsrommet han hadde før, og det gjekk nedover både med filmane og livet.

Historia vert fortalt på ein god måte. Mange filmklipp, mange samtalar. Nokre av dei som snakkar kjende han, andre er yngre filmfolk (som Tarantino eller Johnny Knoxville). Keaton kjem godt av det, og nokre av filmklippa er så gode at eg sleit med å avslutta latteren.

Guffen tilrår. 

27. mars 2022

Jon Fosse: Gitarmannen (1997)

 

Denne boka var jolegåve frå Samlaget i 1997. Eg reknar med at dette er noko forlag gjer ofte, kanskje kvart år - lagar ei bok som (vanlegvis) ikkje kan seljast i bokhandel. Det står i alle fall slik i føreordet/jolehelsinga frå forlagssjefen.

Boka er ein monolog, der gitarmannen snakkar og syng om livet sitt. Han kjem frå utlandet. Han har stått mykje på gatene og sunge. Han har sjeldan med seg mykje pengar heim, men han greier seg sånn nokolunde. Han bur i eit uthus. Han har ein son, men mora til sonen tok han med seg då ho flytta. 

Det er ikkje det beste livet, og det skin gjennom at inst inne er han ikkje nøgd med det han har fått til. Samstundes gjer han det han trivst med - han spelar gitar, han syng. 

Det er ein fin tekst. Det er ikkje heilt i toppklassen til Fosse, det er noko uforløyst over det heile, men me merkar likevel fort at det er Fosse som skriv. 

Guffen tilrår. 

Meir Fosse på kulturguffebloggen
Prosa frå ein oppvekst (1994)
Eldre kortare prosa (1998)
Det er Ales (2004)
Leif Zern: Det lysande mørket (2005)
Cecilie N. Seiness: Jon Fosse. Poet på Guds jord (2009)
Jente i gul regnjakke (2009)
Olavs draumar (2012)
Soga om Fridtjov den Frøkne (2013)
Kveldsvævd (2014)
Eskil Skjeldal og Jon Fosse: Mysteriet i trua (2015)
Morgon og kveld (Nationaltheatret, Oslo, 4.12.2015)
Det andre namnet (2019)
Eg er ein annan (2020)
Eit nytt namn (2021)

25. mars 2022

Arne Berg: Voss kyrkje (1977)

 

Arne Berg er best kjend som den store kjennaren av trebygningar frå mellomalderen, men han briljerer òg når han skriv om steinhus. Berg vaks opp på Voss, og sjølv om han flytta frå bygda då han var rundt tjue år, var han nært knytt til heimbygda. Han skreiv fleire artiklar om mellomalderbygg herfrå, og han var såleis eit opplagt val då det skulle skrivast ei bok om Vangskyrkja. Han fekk dette oppdraget i 1969, åtte år før 700-årsjubileet til kyrkja vart feira. 

Det er ei finfin bok. Berg har studert kyrkja nøye, han har brukt ei lang rekkje kjelder, han teiknar og forklarar, og han konkluderer berre der han har nok informasjon til å konkludera. Eit så gamalt hus har sjølvsagt mange løyndomar, og det er fascinerande å fylgja Berg på leit etter dei rette svara. 

Han skriv ikkje berre om sjølve huset. Det kjem kapittel om livet rundt kyrkja gjennom tidene, og om korleis kyrkja har vorte kjøpt og selt fleire gonger. Han skriv om korleis innreiinga har vorte endra fleire gonger, og kvir seg ikkje for å fortelja kva som var bra og kva som var mindre bra.

Guffen tilrår. 

20. mars 2022

Tarjei Vesaas: Kimen (1940)

Med denne romanen gjekk Vesaas inn i eit anna rom. Boka er skriven på ein heilt annan måte enn dei tidlegare bøkene hans, og peikar framover mot den andre halvdelen av forfattarskapen hans, ein halvdel der høgdepunkta kjem tett. Det er nesten utruleg at denne boka kom ut berre to år etter Hjarta høyrer sine heimlandstonar - skiljet er så stort.

Boka har to delar. Handlinga er lagt til eit døger på ei grøn og fredeleg øy. Alle kjenner kvarandre, alle veit (nesten) alt om alle. Ein ukjend mann kjem til øya, og då forsvinn idyllen. Han er ikkje heilt stabil, men oppfører seg fint heilt til han vert vitne til nokre urolege grisar i ein binge. Han tek livet av Inga, ei ung jente. Alle skjønar kven som har gjort det, dei leitar opp den tilreisande mannen, og tek livet av han. Om lag her sluttar den fyrste delen. Den andre delen opnar med at alle kjem saman på garden der begge dei to døde ligg i løa. Alle slit med det dei har gjort - det er lett for dei å skulda på Rolf, bror til Inga, som truleg var den fyrste som slo, men alle veit at alle har skulda. Boka sluttar om morgonen, og stemninga er igjen optimistisk.

Boka vart skriven ferdig etter at andre verdskrigen var i gang, og det er klart at Vesaas var påverka av verda rundt seg då han skreiv ho. Det var likevel ikkje einaste grunnen - Vesaas hadde arbeidd med eit liknande manus alt nokre år tidlegare. Menneska i romanen handlar i flokk, og påverkar og let seg påverka av andre. Dei vert dyr, nett som dei ville grisane i bingen, og roar seg ikkje før det er for seint. Det finst nokre unntak, mellom anna den mystiske Kari Nes. Ho er overalt, er den som samlar alle om kvelden etter dei to morda, og er eit uttrykk for det felles samvitet deira. 

Guffen tilrår. 

Meir Vesaas på kulturguffebloggen
Tarjei Vesaas: Menneskebonn (1923)
Tarjei Vesaas: Sendemann Huskuld (1924)
Tarjei Vesaas: Guds bustader - (1925)
Tarjei Vesaas: Grindegard (1925)
Tarjei Vesaas: Grinde-kveld (1926)
Tarjei Vesaas: Dei svarte hestane (1928)
Tarjei Vesaas: Klokka i haugen (1929)
Tarjei Vesaas: Fars reise (1930)
Tarjei Vesaas: Sigrid Stallbrokk (1931)
Tarjei Vesaas: Dei ukjende mennene (1932)
Tarjei Vesaas: Sandeltreet (1933)
Tarjei Vesaas: Ultimatum (1934)
Tarjei Vesaas: Leiret og hjulet (1936)
Tarjei Vesaas: Hjarta høyrer sine heimlandstonar (1938)
Tarjei Vesaas: Huset i mørkret (1945)
Tarjei Vesaas: Bleikeplassen (1946)
Ragnvald Skrede: Tarjei Vesaas (1947)
Halldis Moren Vesaas: Sven Moren og heimen hans (1951)
Tarjei Vesaas: 21 år (1953)
Halldis Moren Vesaas: Sett og levd (1967)
Fuglane (film, 1968)
Kenneth Chapman: Hovedlinjer i Tarjei Vesaas' diktning (1969)
Halldis Moren Vesaas: I Midtbøs bakkar (1974)
Halldis Moren Vesaas: Båten om dagen (1976)
Olav Vesaas: Tarjei Vesaas om seg sjølv (1985)
Is-slottet (film, 1987)

Olav Vesaas: Rolf Jacobsen - en stifinner i hverdagen (1994)
Olav Vesaas: Løynde land. Ei bok om Tarjei Vesaas (1995)
Over open avgrunn (film, 1997)
Olav Vesaas (red): Tarjei i tale (1997)
Olav Vesaas: A.O. Vinje. Ein tankens hærmann (2001)
Olav Vesaas: Å vera i livet. Ei bok om Halldis Moren Vesaas (2007)

Kimen (Det Norske Teatret, Oslo, 20.1.2018)
Fuglane (Riksteateret, Sogndal kulturhus, 21.3.2019)
Arne Vinje: Store spel. Soga om Vesås i verda (2020)
Fuglane (Det Norske Teatret, Oslo, 26.2.2022)

16. mars 2022

Kyrre Andreassen: For øvrig mener jeg at Karthago bør ødelegges (2016)

 

Krister Larsen er ikkje den mest sympatiske personen i litteraturverda. Han har sterke meiningar, kranglar med mange, oppfører seg mindre fint mot dei fleste, og vert valdeleg dersom det trengst. Han er rimeleg oppegåande, men ikkje så mykje som han trur sjølv. Han drikk litt i meste laget. Han har ikkje noko godt forhold til kona si, heller ikkje til sonen sin, og kvir seg ikkje for å innleia eit forhold til ei anna kvinne.

Det er ein finfin roman. Heile tida, absolutt heile tida, er det Larsen som fortel, slik at me får berre hans versjon av det som skjer. Han har eit fabelaktig og ekte språk, og han er ein glitrande forteljar. Han er ikkje noko truverdig forteljar, det er opplagt at han heile tida gjer det han kan for å setja seg sjølv i eit godt lys, men det må han få lov til. Når han er den einaste som slepp til i romanen, må me som lesarar fylla ut biletet, og det er altså då han vert mindre sympatisk. 

Han har arbeidd som elektrikar, men etter noko ryggtrøbbel arbeider han no som assistent (eller noko liknande) på ein skule. Det går ikkje så bra, alt det han meiner han gjer i beste meining fører berre til bråk der òg.

Guffen tilrår. 

15. mars 2022

Alice Munro: Open Secrets (1994)

 

Eg porsjonerer ut novellesamlingane til Munro. Etter denne har eg berre tre igjen. Det gjev meg stor glede å lesa dei, samstundes som det er vanskeleg å seia noko nytt. Eg kan repetera meg sjølv og seia at ho skriv fabelaktige noveller, at det av og til minner om trolldom, at både språk og forteljingar er stilreint og sikkert, men det har eg sagt før.

Dei fleste novellene her har ein kvinneleg hovudperson. Novellene opnar vanlegvis heilt greitt, før det på eit eller anna punkt, utan at nokon heilt merkar det, går over til å verta glimrande. Heile denne boka er bygd opp på denne måten - den andre halvdelen av boka er aldeles fabelaktig.

To av dei beste novellene er "The Jack Randa Hotel" og "A Wilderness Station". Begge er bygd opp rundt brev, i begge to kjem det nokre høgst uventa vendingar. I den fyrste reiser ei kanadisk kvinne til Australia for å vera nær ein eks-kjærast som har funne seg ei ny; i den andre bur to brør langt ute i dei kanadiske skogane - den eine finn seg ei kone, og litt seinare får han ei grein i hovudet og døyr. Det er stort geografisk spenn mellom dei to novellene, og det er det òg i tid - den fyrste er lagt til samtida, den siste er lagt til 1850-åra.

Guffen tilrår.   

Meir Munro på kulturguffebloggen
Dance of the Happy Shades (1968)

Lives of Girls and Women (1971)
Something I've Been Meaning to Tell You (1974)
Who Do You Think You Are? (1978)
The Moons of Jupiter (1982)
The Progress Of Love (1986)
Friend Of My Youth (1990)
The View from Castle Rock (2007)
Too Much Happiness (2009)
Dear Life (2012)

13. mars 2022

Pedro Carmona-Alvarez leser Tor Jonsson (2021)

 

Nasjonalbiblioteket hadde (har?) ei fin foredragsrekkje for nokre år sidan, "Fortidens folkelesning": Her vart forfattarar inviterte til å halda foredrag om ein kjend og omtykt forfattar frå tidlegare tider. For mange var det nok slik at dei måtte setja seg inn i ein ukjend forfattarskap - i alle fall var det slik for Pedro Carmona-Alvarez. For han var bøkene til Jonsson ukjende, og i denne boka fortel han om korleis han las bøker av Jonsson og bøker om Jonsson.

Han opna med Dikt i samling, og var ikkje spesielt imponert over det han fann. Dikta var stive, fulle av klisjear, dei same orda gjekk att heile tida, og det heile var rimeleg tungt. Men det endrar seg. Han finn dikt han likar, nokre likar han svært godt, og boka/foredraget sluttar med at han finn eit "nydelig" dikt.

At inntrykket endrar seg så stort kjem delvis av at han les fleire dikt av Jonsson, men det verkar òg som om det kjem av at han gjer seg kjend med livssoga til Jonsson. Ein stad skriv Carmona-Alvarez at han er interessert av sjølvmord, at han set mange kunstnarar som har teke livet sitt høgt, og at han kanskje er ein av dei som etter eit sjølvmord les biografiar baklengs? 

Det går rimeleg fort å lesa denne boka, og det var ei fin stund. Carmona-Alvarez kjem med nok tankar og vinklingar til at Jonsson kan lesast med litt nye briller.

Guffen tilrår. 

Meir Jonsson på kulturguffebloggen
Sparre Olsen: Tor Jonsson-minne (1968)
Inger Heiberg: Drøm mot virkelighet. En bok om Tor Jonsson (1984)

Ingar Sletten Kolloen: Berre kjærleik og død. Ein biografi om Tor Jonsson (1999)
Teigen og Ottesen (red.): Meg kan ingen grava ned. Artiklar om Tor Jonsson (2017)

Meir Carmona-Alvarez på kulturguffebloggen
Og været skiftet og det ble sommer og så videre (2012)
Bergen Ungdomsteater (2016)

12. mars 2022

Therese Tungen: Snu deg. Edvins bok (2022)

 

Dette er ei uendeleg trist bok, men det er samstundes ei finfin bok.  

Tungen skriv om det aller verste. Dei pussar opp ei leilegheit i Oslo, og saman med dei to ungane deira har ho vore på fjellet. Dei to ungane vert igjen hjå besteforeldra, og eit par dagar før ho skal henta dei går alt gale. Sonen, den nesten sju år gamle Edvin, klagar over vondt i hovudet. Han vert køyrt til dokter på Kvam, før han vert send med helikopter til Oslo. Han døyr den same dagen.

Dette skjedde verkeleg. Tungen teiknar eit fint portrett av sonen sin, men boka handlar like mykje om dei tre som sit att. Dei må finna ein veg vidare, og det er ikkje opplagt korleis det skal gjerast. Nokre rundt dei veit ikkje heilt korleis dei skal reagera. Andre taklar det betre, men overgangen til å verta ho som har mist sonen sin er ikkje lett.

Det er altså ei fin bok. Tungen skriv ope og ærleg. Det er nærliggjande å tru at skrivinga må ha vore ein måte ho kunne arbeida med sorga på, men det vert aldri så personleg at det ikkje kan overførast til andre, at det ikkje har verdi for andre. Både dei som har opplevd noko liknande, og dei som ikkje har det.

Guffen tilrår. 

Meir Tungen på kulturguffebloggen
Ein gong var dei ulvar (2017)
Kjærleik og det som liknar (2019)

10. mars 2022

Ragnar Hovland: 1964 (2006)

 

Handlinga i denne romanen er lagt til 1964, og hovudpersonen er tolv år gamal, like gamal som Hovland sjølv var det året. I eit føreord skriv Hovland at dette sjølvsagt ikkje tyder at boka skal lesast som ein sjølvbiografi. Det gjer eg heller ikkje, men viss boka skulle lesast slik er det kanskje mest nærliggjande å sjå etter spor av Hovland i ein av kameratane til eg-personen: Den jamgamle prestesonen, som mellom anna er ein rasande god stilskrivar.

Me er, slik me ofte er, ein stad på Vestlandet, kanskje i Sogn og Fjordane. Eg-personen er nummer to i ein syskenflokk på tre - den eldre systera skal snart flytta, den langt yngre broren er uvanleg klok. Eg-personen har òg fleire kjenningar, og han prøver å verta betre kjend med ei nyinnflytta jente, sjølv om ho høyrer til i ei sekt ingen andre vil inn i.

Hovland er i godt slag her. Det er fine skildringar av dei unge hovudpersonane, også av dei som ikkje passar heilt inn. Språket boblar, her er mykje å le av, og det dukkar opp både kjærleik og mystikk. Og dette er vel den einaste Hovland-romanen der Wenche Myhre dukkar opp, igjen og igjen.

Guffen tilrår.  

Meir Hovland på kulturguffebloggen
Alltid fleire dagar (1979)
Vegen smal og porten trong (1981)
Sveve over vatna (1982)
Under snøen (1983)
Bussen til Peking (1984)
Professor Moreaus løyndom (1985)
Utanfor sesongen (1988)
Sjølvmord i skilpaddekafeen (1989)
Mercedes (1989)
Love Me Tender (1989)
Konspirasjonar (1990)
Paradis (1991)
Gjest Bårdsen døyr åleine ved Nilens breidd (1991)
Helleve, Hovland, Kaldestad: Langs kvar ein veg (1992)
Eline og Julie tar ferja (1994)
Helleve, Hovland, Kaldestad: Vegen til Navan (1995)
Dr. Munks testamente (1996)
Helleve, Hovland, Kaldestad: Waterloo (1997)
Halve sanninga (1997)
Åleine i Alpane (1999)
Psst! Kubanske notat (2000)
Ei vinterreise (2001)
Norske gleder (2002)
Dr. Munks popleksikon (2008)
Kunsten å komme heim (2011)
Stille natt (2011)
Helleve, Hovland, Kaldestad: Hadde eg berre ei elv så lang skulle føtene fly (2011)
Ragnar Hovland - 60 år i svevet (Bergen, 22.3.12)
Folgerø/Tokvam: Ler dei no, så har eg vunne. Eit møte med Ragnar Hovland (2012)
Frå Ragnar til alle (2013)
Om noko skulle skje (2016)
Litt betyr det no likevel (2019)