21. mai 2017

Life of Brian (1979)

Dette er framleis ein relativt god film. Eg har sikkert ledd meir av han tidlegare, men der er framleis nok av situasjonar og replikkar som fungerer.

Me følgjer livet til Brian. Han er ikkje altfor oppvakt, han er lett å leia, sjølv om det i filmen er han som leier andre. Handlinga er lagt til dei fyrste tiåra i vår tidsrekning. Kvelden han vert fødd får han besøk av tre vise menn, som det viser seg skal til fødselen i nabohuset. Filmen handlar like mykje om han i nabohuset, eller om religiøse leiarar i det heile. Det handlar òg mykje om politiske motstandsrørsler, som har lett for å dela seg opp i mindre og konkurrerande fraksjonar, i staden for å stå samla mot den felles fienden.

At Brian vert profet er høgsst tilfeldig. Han er på flukt frå romarane, og ser at ein utveg kan vera å gli inn i mengda av andre profetar. Diverre snakkar han så mykje svada at han får ein stor flokk følgjarar, som gjer alt dei kan for å leva slik dei trur han bed dei om.

Det er mykje å le av, men det er òg scener som ikkje held. Av og til vert det langdrygt, av og til er vitsane for halvgode. Men sånn sett under eitt var det eit fint gjensyn.

Guffen tilrår.

Meir Monty Python på kulturguffebloggen
The Meaning of Life (1983)
Monty Python Live (mostly) (2014)

Lars Saabye Christensen (red.): Signaler 86 (1986)

Cappelen gjev årleg (trur eg) ut debutantantologiar. Dette er den aller fyrste, og er som slike antologiar oftast er: Nokre tekstar er gode, andre er mindre. Alle tekstane er ikkje skrivne av debutantar, men alle er tidleg i karriera si. Nokre namn er godt kjende i dag, som Stig Sæterbakken, Per Petterson (som har ein av dei finaste tekstane), Tor Ulven eller Rønnaug Kleiva, andre kom ikkje så mykje lengre enn dette med skrivinga si.

Den lengste teksten i boka er den viktigaste grunnen til at eg kjøpte boka. Morten Jørgensen skriv om norske rocketekstar. Jørgensen har sjølv vore med i band, og har sjølv skrive bøker - best kjend er han for tida som vokalist i Lumbago og for romanen Sennepslegionen. Det er forfriskande med ein som tek norske tekstar på alvor, og det var ekstra forfriskande for tretti år sidan. Eg er slettes ikkje samd med han i alt - for han er Lars Lillo Stenberg den som skriv dei beste rocketekstane på norsk. Det vert jo aldeles rart; Jørgensen nemner jo til dømes fleire tekstar av Lasse Myrvold. Det er òg rart at han insisterer på å få sine eigne tekstar vurdert i essayet - det gjer han sjølvsagt ikkje sjølv, men likevel. Etter essayet kjem rocketekstar av ni forfattarar, og denne bolken opnar òg med tekstar av Jørgensen sjølv. Dei er ikkje altfor imponerande.

Guffen tilrår.

20. mai 2017

James Joyce: Dei døde (1914)

I gode gamle dagar gav Det Norske Samlaget ut ei rekkje omsetjingar av klassiske verk. Norsk Barneblads forlag gjorde det same med mange av dei store barnebøkene. No har Skald forlag gått i gang med ein ny serie omsetjingar. Det er eit prisverdig tiltak, der alle sjølvsagt burde melda seg som abonnentar og få tilbod om nye bøker, etter kvart som dei kjem.

Denne boka er omsett av Jon Fosse. For eit halvt år sidan vart han spurt av Klassekampen om kvifor desse bøkene burde omsetjast til nynorsk, og svaret hans var framifrå: "Kvifor trengst dei på færøyisk, islandsk, bokmål og på all verdsens andre språk, medan dei ikkje trengst på nynorsk? Eg forstår ikkje spørsmålet. Det ligg ein fordom mot nynorsk i sjølve spørsmålet".

Dei døde er den siste novella i samlinga Dubliners, som eg las for mange år sidan. Det er ei lang novelle, som vert betre og betre. Det handlar om eit middagsselskap heime hjå to systre, og det heile vert fortalt gjennom systerson deira, Gabriel Conroy. Han skal halda tale i selskapet, der det òg er mykje musikk. Ein av songane sullar kona til Conroy så underleg, og seinare på kvelden, på hotellrommet deira, får han vita grunnen: I ungdommen hadde ho ein kjærast som song denne for ho. Kjærasten døydde då han var sytten år, altså for fleire tiår sidan, og Conroy vert nærmast sjokkert over at kona tenkjer på han enno. Kona sovnar, men han ligg lenge vaken og tenkjer på korleis dei døde framleis er med oss.

Det er i det som skjer etter at dei går frå festen at novella verkeleg tek av. Skildringa av festen er òg god, der alle gjer sitt beste for å oppføra seg høvisk, og der det ofte vert fortalt med ein lun humor. Men dei siste sidene er fabelaktige. Og det same er omsetjinga, forresten.

Guffen tilrår.

7. mai 2017

Last Days (2005)

Biletet og teksten på plakaten seier det meste: Filmen er inspirert av dei siste dagane til Kurt Cobain. Hovudpersonen i filmen heiter rett nok Blake, og andre namn er òg endra, men elles stemmer både eitt og hitt.

Blake er ein musikar som har fått nok. Han tek ikkje telefonen, han prøver å gøyma seg for dei andre i huset, han snakkar knapt med folk når dei snakkar til han, og dei einaste gongene han ser ut til å trivast er når han er heilt åleine, anten det er i naturen eller med gitaren på øvingsrommet. Me får ikkje sjå at han tek livet sitt, men får sjå at nokon har drepe seg, i eit rom som liknar på rommet Cobain tok livet sitt.

Filmen prøver ikkje å gje noko svar på kvifor det gjekk som det gjekk. Det verkar heller som om han vil visa kor einsam Blake var, og kor dårleg han fann seg til rette saman med andre. Det går i eit forferdeleg tregt tempo, det finst ikkje spanande, og filmen er noko av det mest mislukka eg har sett.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Olav Vesaas: Å vera i livet. Ei bok om Halldis Moren Vesaas (2007)

Det er mykje godt å seia om denne boka, men der er òg ting å trekkja for.

Det eine er at Olav Vesaas er son til Halldis Moren Vesaas. Det treng sjølvsagt ikkje vera noko problem, men han kom langt betre frå det då han skreiv om faren, altså Tarjei Vesaas. I denne boka vert han for synleg sjølv, og også kona og ungane hans vert for synlege. Sjølv om det berre er ei setning her og då, vert det samla sett for mykje, og det er òg høgst uklart kva det tilfører boka. Det andre er at boka er altfor detaljert. Det er ein kunst å samla inn alt av relevante kjelder, men det er òg ein kunst å vita kva ein skal ta med (og kva ein ikkje skal ta med). Her vert det for mange detaljar om besøk på Midtbø, og om arbeids- og ferieturar i inn- og utland.

Men det er altså mykje fint òg. Halldis Moren Vesaas var ein stor diktar og ein stor attdiktar, og ho hadde òg mange roller i kulturlivet, både nasjonalt og lokalt (i Vinje). Ho vaks opp i Trysil, debuterte som 22-åring med diktsamlinga Harpe og dolk, arbeidde nokre år i Sveits, før ho som nygift flytta til garden Midtbø i Vinje. Ho var ei sterk kvinne, men det var likevel ektemannen som var den viktigaste. Han hadde eige arbeidsrom; ho måtte skriva i same rommet som ungane leika. Ho fekk ikkje eige arbeidsrom før i 1956, og då var begge ungane flytta heimefrå. Paradoksalt nok vart det omtrent slutt på at ho skreiv eigne dikt på den tida, frå samlinga I ein annan skog i 1955 gjekk det førti år til neste diktsamling, Livshus i 1995. Ho gjekk sjølvsagt ikkje arbeidslaus eller gjerandslaus i desse åra - det var då ho verkeleg kom i gang som attdiktar. Ho arbeidde mykje for Det Norske Teatret.

Alt i alt er det mykje bra i denne boka. Men med strammare redigering kunne det vore endå betre.

Guffen er lunken.

Meir Vesaas på kulturguffebloggen
Tarjei Vesaas: Guds bustader - (1925)
Ragnvald Skrede: Tarjei Vesaas (1947)
Tarjei Vesaas: 21 år (1953)
Fuglane (film, 1968)
Halldis Moren Vesaas: I Midtbøs bakkar (1974)
Halldis Moren Vesaas: Båten om dagen (1976)
Olav Vesaas: Tarjei Vesaas om seg sjølv (1985)
Olav Vesaas: Løynde land. Ei bok om Tarjei Vesaas (1995)
Over open avgrunn (film, 1997)
Olav Vesaas (red): Tarjei i tale (1997)
Olav Vesaas: A.O. Vinje. Ein tankens hærmann (2001)

1. mai 2017

Robert S. Bader: Four of the Three Musketeers (2016)

Eg repeterer: Eg har lese dei aller, aller fleste bøkene som er skrivne om Marx Brothers - og det er skrive mykje om dei. Det er difor både overraskande og gledeleg når det dukkar opp bøker med heilt nye vinklingar, slik det har gjort dei siste åra. Denne boka pløyer ny jord, og Bader løyser oppgåva si på ein finfin måte.

Det er velkjent at Marx Brothers var vaudeville-artistar i bortimot tjue år før dei slo gjennom i 1924. Det er denne perioden Bader skriv om. Han har gjort eit gravearbeid av dei sjeldne, og fortel om det meste Marx Brothers gjorde på scener rundt om i USA (og England). Frå dei spede fyrste forsøka, der Groucho som femtenåring vart rundlurt av leiaren i ein trio han reiste rundt med, eller den svært fornøyelege historia om då sju år gamle Gummo opptrer saman med onkelen sin. Onkelen agerte buktalar; Gummo sat på fanget hans, inne i ei dokke. For å visa at det ikkje var juks stakk onkelen ei nål gjennom beinet. Det var avtala på førehand, og Gummo hadde begge føtene sine i det eine buksebeinet. Diverre hadde dei ikkje avtala kva buksebein han hadde føtene i.

Bader kjem med mykje ny informasjon, og tek òg livet av mange mytar. Han viser kor store dei var alt før 1920, der dei var av dei best betalte i vaudeville, og der dei jamleg vart omtala i bransjeblada. Påstanden om dei var heilt ukjende då dei brakdebuterte på Broadway i mai 1924 vert altså kraftig tilbakevist. Bader siterer frå lokalaviser, bruker ei rekkje andre skriftlege kjelder, mellom anna upubliserte livsminne skrivne av Susan Marx (som var gift med Harpo), Kay Marx (som var gift med Groucho) og Robert Marx (son til Gummo). Og det er som det skal vera når han sluttar med eit seksti sider langt annotert oversyn over alle gongene dei stod på scena.

Guffen tilrår.

Mykje meir Marx på kulturguffebloggen

Filmar
Cocoanuts (1929)
Animal Crackers (1930)
Monkey Business (1931)
Horse Feathers (1932)
Duck Soup (1933)
A Night at the Opera (1935)
A Day at the Races (1937)
Room Service (1938)
At the Circus (1939)
The Big Store (1941)
The Incredible Jewel Robbery (1959)
The Unknown Marx Brothers (1993)

Bøker
Harpo Marx/Richard Barber: Harpo Speaks (1961)
Sidney Sheldon: A Stranger in the Mirror (1976)
Hector Arce: Groucho (1979)
Maxine Marx: Growing Up with Chico (1980)
Wes D. Gehring: The Marx Brothers. A Bio-Bibliography (1987)
Robert Dwan: As Long as they're laughing (2000)
Paul Duncan (red.): Marx Bros (2007)
Andrew T. Smith: Marx and Re-Marx (2009)
Martin A. Gardner: The Marx Brothers as Social Critics (2009)
Roy Blount jr.: Hail, Hail, Euphoria! (2010)
Wayne Koestenbaum: The Anatomy of Harpo Marx (2012)
Devon Alexander: The Quotable Groucho Marx (2014)
Lee Siegel: Groucho Marx. The Comedy of Existence (2015)
Matthew Coniam: The Annotated Marx Brothers (2015)
Noah Diamond: Gimme a Thrill (2016)
Matthew Coniam: That's me, Groucho! (2016)

Greg Child: Over the Edge (2002)

August 2000. Eitt år seinare veit alle kva islamistiske terroristar kan finna på, men sommaren 2000 vart ikkje alle åtvaringar tekne på alvor. I Kirgisistan i sentral-Asia er der nokre fjellområde som dreg til seg klatrarar frå heile verda, og i august vert fleire av desse kidnappa av terroristar. Den eine gruppa, sett saman av klatrarar frå Tyskland og Ukraina, vert sette fri etter kort tid, men den andre gruppa, fire unge amerikanarar, vert haldne i fangeskap i rundt ei veke, av tre terroristar. Saman er dei på flukt frå militæret - dei flyttar seg sakte om nettene, og ligg i dekning om dagen. Ein av terroristane vert drepen, og då dei to attverande skiljer lag ser amerikanarane at dei har ein utveg: Dei dyttar den andre utfor eit stup, og greier å ta seg fram til ein militærleir.

Historia er fargerik nok fram til dette. Dei reiser heim til USA, gjev nokre intervju, og reknar med at det meste er over. Men det heile tek ei uventa vending. Terroristen dei hevda å ha dytta i døden lever framleis, og fleire hevdar at dei har dikta opp heile greia. Den offentlege versjonen i Kirgisistan er at militæret frigjorde dei. Klatrarane har òg selt både bokrettar (til Child) og filmrettar, og har altså fått både pengar og PR. Det utviklar seg altså til ein kamp om kven som har rett, kven som kan kontrollera sanninga. Og ein ting er å ta til orde mot amerikanske journalistar, noko heilt anna er å reisa attende til Kirgisistan for å drøfta saka med politikarar og byråkratar som ikkje kan eitt ord engelsk.

Det er ei fin bok. Child, som sjølv er ein ekstremt rutinert klatrar, skriv greitt nok. Han byggjer boka fint opp, der han vekslar mellom dei ulike gruppene av folk i fjellområdet, og der han kort informerer om den historiske utviklinga i landet og i islam. Eg vart rett nok litt skeptisk då Child introduserer seg sjølv i forteljinga, om lag då dei to fyrste av amerikanarane returnerer til USA, men såg etter kvart at han ikkje kunne fortalt den siste delen av historia utan at han sjølv var så synleg.

Guffen tilrår.

Meir om fjell på kulturguffebloggen
Arvid Møller: Gjendine (1976)
Arvid Møller: Jotunkongen (1981)
Arvid Møller: Fjellfører i Jotunheimen (1982)
Vera Henriksen (red.): Spiterstulen gjennom 150 år (1986)
Joe Simpson: Touching the Void (1988)
Jon Krakauer: Eiger Dreams (1990)
Jon Gangdal: Til topps på Mount Everest (1996)
Jon Krakauer: Into thin Air (1997)
Reinhold Messner: All 14 Eight-Thousanders (1999)
Lauritzen og Frøstrup: Fjellpionerer (2007)
Eidslott og Moen: Besseggen (2008)
Graham Bowley: No Way Down (2010)
Jarle Trå: Livet i fjella (2010)
Peter Zuckerman og Amanda Padoan: Buried in the Sky (2012)
Arne Larsen: Storen (2014)
Sigri Sandberg: Frykt og jubel i Jotunheimen (2015)
Alex Honnold og David Roberts: Alone on the wall (2015)

23. april 2017

Jan Omdahl: a-ha. The Swing of Things (2010)

Den fyrste utgåva av denne boka kom i 2004. I 2010 la a-ha ut på ein avskilsturné, og i det høvet kom det ei oppdatert utgåve av boka. Det er ei grei bok, med mykje foto, både av band og merch, med tekstar og intervju, og med fakta om plater og turnéar.

Eg er ikkje altfor begeistra for a-ha. Der er nokre fengande låtar histen og pisten, og sikkert fleire enn eg er klar over - eg trur eg har éi einaste a-ha-plate. Eg var på konsert med dei i Ålesund i 2006, på sommartur med dei andre i Aasen-tunet, og det var slettes ikkje noko god oppleving. Midtpartiet på konserten var uendeleg - det tok seg litt opp mot slutten, men det var ei seig stund.

Denne boka er nok meir retta mot dei som set a-ha høgare. Omdahl spelar mykje på motsetnadene i bandet, og det er uvanleg at bandmedlemmar er så kritiske til kvarandre. Alle kan skryta av dei andre, men dei kan òg slakta dei. Dei siste platene ser ut til å ha vore laga utan at dei tre snakka saman. Einaste grunnen til at dei kom saman att (og kom saman att nokre år etter at boka kom ut) var at musikken dei skapte på eiga hand ikkje var på same nivå.

Og dei har nok glidd langt frå kvarandre. I boka listar to av dei tre opp dei ti favorittsongane a-ha har laga. Det er ikkje overlapping i det heile. Magne Furuholmen likar best dei store hitane; Paul Waaktaar-Savoy går for andre songar. (Morten Harket har ikkje laga liste.)

Omdahl har snakka med bandet, og med dei rundt bandet, og gjev eit greitt bilete av historia deira. Det vert mykje skryt, slik det gjerne vert i bandbiografiar, men ikkje meir enn at ein kan leva greitt med det.

Guffen tilrår.

Meir a-ha på kulturguffebloggen
Tor Marcussen: "We want the world and we want it now..." Boka om a-ha (1985)

22. april 2017

Easy Rider (1969)

Dette er ein av dei klassiske motkulturfilmane frå 60-åra. To hippiar køyrer motorsyklar frå California til Mardi Gras-festivalen i New Orleans. Captain America (Peter Fonda) er den rolege og tenksame typen som alle likar; Billy (Dennis Hopper) er meir hyper, og meir irriterande. På vegen plukkar dei opp haikarar, dei er innom i eit hippiekollektiv, dei vert nekta overnatting av di dei har feil stil, dei vert kasta i fengsel, der dei møter ein gal advokat spela av Jack Nicholson, han vert slegen i hel av nokre hillbillyar, dei to andre kjem til Mardi Gras, der dei har ein sur syretripp, og på veg vidare vert begge drepne av nokre andre hillbillyar.

Fonda har det amerikanske flagget på jakke og hjelm, og også på nokre av filmplakatane var flagget godt synleg. Fridom er eit nøkkelomgrep for amerikanarar, og slik er det òg for dei to motorsyklistane. Dei får ikkje aksept for å leva som dei vil, sjølv om alt dei gjer er å vera frie.

Filmen er stort sett fin. Av og til vert det keisamt, sjølv om både folk og syklar har god stil, vert det i meste laget med køyring. Samstundes er det aller meste av musikken i filmen finfin, slik at det oftast er noko å gle seg over.

Guffen tilrår.

20. april 2017

Merethe Lindstrøm: Stedfortrederen (1997)

For nokre år sidan vart det laga ein relativt mislukka film om barneheimen på Bastøy. Det var ein heim for gutar, som kunne vera småkriminelle, koma frå vanskelege heimar, eller som hadde andre ting dei sleit med. Filmen, Kongen av Bastøy, lei fyrst og fremst under ein total mangel på originalitet.

Manuset til denne boka er kanskje heller ikkje så originalt, men her fungerer det likevel langt betre. Lindstrøm vekslar mellom to forteljarar. Annakvart kapittel vert fortalt av tretten år gamle Kai, som fortel i fyrsteperson. I dei andre kapitla ser me hendingane gjennom Johannes, ein lærar som arbeider på øya eitt år. For Kai er øya eit mareritt frå dag ein, medan det tek litt lengre tid før Johannes finn ut kva slags stad han er komen til.

Øya er slettes ingen idyll. Arbeidsøktene deira minner mest om konsentrasjonsleirar, og det same gjeld maten dei får. Minst ein av vaktene forgrip seg på små ungar, og det er òg klare reglar internt i guteflokken.

Lindstrøm fortel dette i eit fint, fint språk. Det er ikkje den mest poetiske boka hennar, ho briljerer ikkje like mykje språkleg her som i andre bøker, men ho manar likevel fram ei kjensle av korleis livet på denne barneheimen var.

Guffen tilrår.

Meir Lindstrøm på kulturguffebloggen
Regnbarnas rike (1992)
Svømme over vann (1994)
Natthjem (2002)
Barnejegeren (2005)
Gjestene (2007)
Dager i stillhetens historie (2011)
Arkitekt (2013)
Fra vinterarkivene (2015)

17. april 2017

Her er Harold (2014)

I Frode Grytten-boka Saganatt får me tre forteljingar, som er bundne saman gjennom slektskapen til dei tre hovudpersonane. Då eg skreiv om boka kalla eg det tre ulike romanar, og denne var den eg var mest nøgd med. Den har takla overgangen til film svært godt.

Bjørn Sundquist briljerer i tittelrolla. Harold Lunde har gjort det godt som møbelhandlar i Åsane, heilt til han får ein enorm IKEA-butikk som nabo. Han må leggja ned drifta, og då kona hans døyr kort tid etterpå, får han nok: Han set fyr på butikken, og køyrer til Sverige for å kidnappa IKEA-grunnleggjaren Ingmar Kamprad. I Sverige plukkar han opp den unge jenta Ebba, og samspelet mellom desse tre karakterane er glimrande. Korkje Lunde eller Ebba veit noko om kidnapping, det er Kamprad som må fortelja dei kva dei skal gjera. Ebba er i tillegg lystløgnar. Sjølv om Lunde heile tida viftar med ein pistol han har stole frå den alkoholiserte sonen sin i Oslo, er det aldri fare for at liv vil gå tapt.

Filmen har ei god historie, og her er meir enn nok av humor. Filmen seier òg mykje om kva som skjer rundt oss - både dette med at store kjeder tek over alt av handel, men òg dei store skilnadene me har fått i landa våre. Kamprad vassar i pengar og tenkjer berre på korleis han skal verta endå rikare; Ebba og mor hennar bur i ei rønne, og mora mimrar stort sett heile tida om den gongen ho var flink i rytmisk sportsgymnastikk.

Guffen tilrår.

Meir Grytten på guffekulturbloggen
Flytande bjørn (2005)

Hallo? (2008)
Norge og andre dikt (2009)
50/50 (2010)
Det norske huset (saman med Jens Hauge, 2010)
Dronninga er død (2010)

Saganatt (2011)
Bikubesong (Det Norske Teatret, 23.4.2013)
Brenn huset ned (2013)
 

Vente på fuglen (2014)
Sånne som oss (2015)
Meter over havet (saman med Sune Eriksen, 2015)
Menn som ingen treng (2016)

Beatles (2014)

Eg trur eg har lese to bøker av Lars Saabye Christensen. Dette er den eine, oppfølgjaren Bly er den andre. Eg hugsar ikkje mykje av dei, det må vera langt over tjuefem år sidan, men sidan eg las Bly må eg ha funne noko av verdi i Beatles.

Ut frå denne filmen er det vanskeleg å sjå kva det kan ha vore. Det var ikkje så overraskande, ein ting var at eg minnest dei lunkne meldingane filmen fekk, ein annan ting var at Marit åtvaara meg. Ho hadde sett filmen før, og meinte det var reint skvip. Men det passa likevel å sjå han - eg var trøytt etter å ha køyrt bil heile dagen, men likevel ikkje meir trøytt enn at eg ville ha med meg filmen NRK viste etter denne. (Og den var heldigvis langt betre.)

Filmen handlar om fire unge gutar på beste vestkant i Oslo. Dei likar The Beatles, dei startar band, og dei er opptekne av jentene i klassen. Det gryande forholdet mellom ein av gutane, Kim, og klasseveninna Cecilie, er sentralt i filmen. Sjølvsagt går ei anna jente litt i vegen, sjølvsagt finn ikkje Kim tonen med foreldra hennar, og sjølvsagt er det heile på nippet til å gå til pises. Men det ordnar seg, slik det er opplagt at det skal gjera. For det er opplagt, alt som skjer her, det vert fortalt så overtydeleg at Halldis (5) var den som var mest engasjert i filmen.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

16. april 2017

Thornton Wilder: The Bridge of San Luis Rey (1927)

I 1714 ryk ei bru over ei kløft i Peru, og fem personar styrtar i døden. Ein munk som er vitne til ulukka vil finna ut kva som skjer, og gjer seg kjend med liva til dei fem. Var det eit hendeleg uhell? Var det nokon som øydela brua med vilje? Var det Guds straffedom?

Dei fem var ikkje kjende, men dei hadde felles kjende. I tre kapittel fortel Wilder om dei som miste livet - berre éin av dei var på vandring åleine, dei fire andre gjekk parvis. Dei hadde alle kontakt med skodespelarinna Camila Perichole, som på sett og vis vert hovudpersonen i boka. Kontakten deira med Perichole var til dels perifer. Ei aristokratisk kvinne hadde til dømes vorte harsellert med av Perichole, medan ein ung mann hadde ein tvillingbror som ei kort tid var sekretæren til Perichole.

I det siste kapitlet prøver munken å dra konklusjonar av det han har lært. Det finn han ikkje, anna enn at det var ei ulukke. Det er ikkje så viktig. Boka er velskriven og fascinerande, og som vanleg er det kjekkare med spørsmål enn svar.

Guffen tilrår.

14. april 2017

Kjell Askildsen: Vennskapets pris (2015)

Eg har ikkje lese mykje av Askildsen. Og det er bra, for då har eg mykje god lesnad i vente. Denne boka kom for to år sidan, nesten tjue år etter den førre boka hans. Novellene vart skrivne i åra rundt tusenårsskiftet, og er jamt over glimrande.

Boka er på hundre sider, og nesten ein tredel av dei er blanke. Alle novellene opnar med ei tittelside, før novella tek til to sider etterpå, altså etter ei blank venstreside. Det er altså ikkje mykje tekst, men det gjer ingenting - det er jo ikkje slik ein vurderer bøker. Her er i alt tolv noveller, som alle på sin lågmælte fortel om liv som ikkje er heilt i balanse. Hovudpersonen har oftast eit litt vanskeleg forhold til dei som står han nærmast. Askildsen bruker få ord på å få fram dette, han bruker få ord på å få oss i stemninga, på å få oss til å skjøna kva som pregar desse personane.

Ei flott, flott bok. Askildsen var 86 år då boka kom ut, så det er ikkje utenkjeleg at det er den siste boka han gjev ut. For dei av oss som ikkje har lese mykje av han er det likevel mykje å ta av.

Guffen tilrår.

Meir Askildsen på kulturguffebloggen
Alt som før (1994)

13. april 2017

Paul Auster: 4 3 2 1 (2017)

Dette er den fyrste romanen sidan Sunset Park (2010). Han har gjeve ut andre bøker i mellomtida, men det er samstundes lett å skjøna at det har teke tid å få ferdig denne boka. På sett og vis er det fire romanar i éi bok, og den boka er på 860 sider.

Som vanleg er Auster oppteken av det tilfeldige i eit menneskeliv. Han skriv ofte om korleis hendingar ein ikkje har kontroll over påverkar liva våre, og det er denne tanken han utforskar her. Dei fire forteljingane har alle same utgangspunkt: Archie Ferguson vert fødd i New Jersey i februar 1947, som det einaste barnet i familien. Livet til Ferguson tek ulike vegar, men mykje er felles: Dei er alle skrivande menneske, dei vert alle dregne mot New York, dei reiser alle til Frankrike, dei har eit vanskeleg forhold til far sin, osb.

Dei fire forteljingane er fletta inn i kvarandre - etter opningskapitlet om Ferguson #1 kjem dei tre neste opningskapitla, og så bortetter. Det gjer at det vert vanskeleg å hugsa kva som har skjedd med akkurat denne Fergusonen. Men etter kvart vert det ikkje så viktig. Det er fine forteljingar Auster kjem med, sjølv om det vert i meste laget. Slutten er òg rar - der kjem han med ei halvgod forklaring på kvifor boka har desse fire delane. Det minner litt om New York Trilogy, der det i den tredje boka kjem nokre setningar om at alle tre bøkene eigentleg handlar om det same. Slik sett kan ein seia at ringen er slutta. Auster fyller 70 år i år, og sjølv om det sikkert kjem fleire bøker frå han, kjem det neppe andre i denne storleiken.

Guffen tilrår.

Meir Auster på kulturguffebloggen
Auster, Karasik og Mazzucchelli: City of Glass (teikneserie, 2004)
Invisible (2009)
Sunset Park (2010)
Winter Journal (2012)
Paul Auster og Siri Hustvedt (Bergen 2.2.13)
Auster and Coetzee; Here and Now (2013)
Report from the Interior (2013)

10. april 2017

Møster! (Vossasalen, Voss 8.4.17)

Dette var (omtrent) alt eg fekk med meg på Vossa Jazz i år. Ti minutt med Sondre Lerche var meir enn nok, og under Badnajazz-konserten sundag var eg vel ugild. Men denne eine konserten var vel verdt pengane - det var stort sett ein time med stas.

Eg såg Møster! i Bergen i fjor haust. Då var dei berre fire, denne gongen var dei utvida med tre: Perkusjonisten Helge Nordbakken, tangentisten Ståle Storløkken, og lydmakaren Jørgen Træen. Spesielt dei to fyrste gjorde mykje av seg. Saman med trommeslagaren Kenneth Kapstad og bassisten Nikolai Eilertsen utgjorde Nordbakken ein avsindig rytmeseksjon. Dei to bak trommesetta utfylte kvarandre godt, og Eilertsen var lengre framme i lydbiletet enn elles. På fleire av songane var det han som heldt det saman, der dei melodiøse basslinene hans var basisen dei andre bygde på.

Og - med fare for å dra metaforen for langt - det var ein del bygging. Dei bygde opp eit massivt lydbilete, der Storløkken, gitarist Hans Magnus Ryan og saksofonisten Kjetil Møster veksla på å dra soloar. Her var Storløkken i sitt ess, og dansa meir på pianokrakken sin enn fleire i publikum.

Fabelaktige greier, altså. Møster! siglar opp som favorittar, og det er alltid gledeleg med tilvekstar i den kategorien.

Guffen tilrår.

Meir Møster! på kulturguffebloggen
Vossa Jazz 2014
Østre, Bergen, 27.10.2016

8. april 2017

Adaption (2002)

Det er eit stjernelag som står bak denne filmen. Han er regissert av Spike Jonze, og manus er skrive av Charlie Kaufman. Filmen handlar om ein manusforfattar som slit med å overføra ei bok til filmmanus. Han køyrer seg fast, samstundes som tvillingbroren hans, som søv på gjesterommet til forfattaren, greier å trylla fram eit glitrande manus. Han tek med seg tvillingbroren, fyrst til New York og deretter til Florida, for å få kontakt med forfattaren av boka han har som utgangspunkt. Det går ikkje så bra.

Det går heller ikkje så bra å prøva å skildra denne filmen. Det tapar seg litt mot slutten, men den fyrste halvdelen er aldeles fabelaktig. Nicholas Cage imponerer stort i hovudrolla, som den relativt nevrotiske manusforfattaren Charlie Kaufman. Det er uråd å lika han, men det er òg uråd å ikkje sjå på han. Og det er lett å få medkjensle med han.

Guffen tilrår.

4. april 2017

Mark Lee Gardner: Shot all to Hell (2014)

Mark Lee Gardner skreiv for nokre år sidan ei flott bok om Billy the Kid. I denne boka har han teke for seg ein annan velkjent banditt frå det ville vesten. Boka handlar om Jesse James og laget hans, og hovudvekta ligg, fascinerande nok, på eit ran som slettes ikkje gjekk etter planen.

I september 1876 hadde Jesse James og sju andre reist frå Missouri til Minnesota, mest for å ta hemn på ein dommar dei hadde ei høne å plukka med. Før dei kom så langt endra dei planane, og fann ut at dei like godt kunne rana ein bank, når dei likevel var i Minnesota. Valet fall på ein bank i Northfield, men grunna ein bankmann som var lite samarbeidsvillig fekk dei ikkje med seg meir enn småpengar. Det kom til skotveksling, der to av bandittane vart drepne, og der også to av innbyggjarane i Northfield vart drepne. Dei andre flykta, og delte seg i to grupper. Den eine gruppa vart fanga, medan to mann kom seg unna - dei to brørne Jesse og Frank James.

Mark Lee Gardner fortel denne historia på ein overtydande måte. Han får fram bakgrunnen deira, han får godt fram kvifor dei hjå mange hadde heltestatus, og han fortel om dei dramatiske dagane med både historisk og forteljarteknisk innsikt. Dei einaste innvendinga mot boka er at han bruker for mykje tid på det som skjedde etter at all moroa var over, og at bileta i boka burde vore langt større.

Guffen tilrår.

Meir Gardner på kulturguffebloggen
To Hell on a Fast Horse (2010)

2. april 2017

Crossfire Hurricane (2012)

OK. Frikveld, åleine heime, på med Netflix, og eg set i gang den fyrste filmen som verkar nokolunde interessant. Eg er over middels interessert av rockehistoria, og ser gjerne filmar eller les bøker om artistar eg ikkje har altfor mykje sansen for. Av og til er det verdt bryet, av og til er det ingen direkte god idé.

Denne filmen hamnar i den siste kategorien. Filmen handlar om The Rolling Stones, og det handlar mest om tida fram til midt på 1970-talet. I den perioden var dei eitt av dei største banda i verda, men symptomatisk nok finst det knapt ein einaste song her som svingar. Filmen tek seg opp når dei vert intervjua, men ikkje så mykje. Dei fyrste åra er dei entusiastiske, men gradvis misser dei heilt sansen for intervju, og oppfører seg som om dei er med på det pliktløpet dei faktisk er med på.

Filmen er laga for dei som kjenner bandet godt. Mange songar vert spelte, men det vert ikkje opplyst om kva dei heiter. Eg dreg kjensel på mange titlar, men ikkje alle.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Meir Rolling Stone på kulturguffebloggen
Keith Richards: Life (2010)
Keith Richards. Under the Influence (2015)

30. mars 2017

Jon Fosse: Prosa frå ein oppvekst (1994)

På kontoret mitt i Aasen-tunet hadde eg ein av dei amputerte klassikarane til Steffen Kverneland - teikneserieversjonen av teksten "Han der originalen". Teksten er henta frå denne samlinga, der mange av tekstane har noko til felles med "Han der originalen". Det er korte tekstar frå ein oppvekst på landet.

Det viktige i denne oppveksten er jenter, musikk, alkohol, og etter kvart litteratur. Tekstane kan godt opna harmonisk, men omtrent utan unntak dukkar det opp noko som bryt med harmonien. Det er ikkje noko udelt god oppvekst som vert skildra, her er folk som døyr, her er folk som slår seg så blodet sprutar, her er utsegner som kan setja djupe spor.

Det er jamt over flotte tekstar. I baksideteksten seier Fosse at dette er "ei bok alle kunne ha skrive", men det er jo sjølvsagt ikkje. Det er altfor bra til det.

Guffen tilrår.

Meir Fosse på kulturguffebloggen
Cecilie N. Seiness: Jon Fosse. Poet på Guds jord (2009)
Olavs draumar (2012)
Soga om Fridtjov den Frøkne (2013)
Kveldsvævd (2014)
Eskil Skjeldal og Jon Fosse: Mysteriet i trua (2015)
Morgon og kveld (Nationaltheatret, Oslo, 4.12.2015)

29. mars 2017

John Steinbeck: Cup of Gold (1929)

Dette er debutboka til Steinbeck, og her er minimalt i denne boka som hintar mot dei store bøkene han skreiv seinare. Det er så ulikt det andre han har skrive at det er nærliggjande å tru at han skreiv dette for å tena nokre pengar, på vegen mot betre bøker.

Dei fleste skjønnlitterære bøkene til Steinbeck hentar handlinga frå samtidas USA, oftast California. Her er han fleire hundre år tidlegare ute. Boka er basert på livet til piraten Henry Morgan. I denne romanen reiser han frå England til Karibien, der han etter nokre år i tilnærma slaveteneste vert ein frykta pirat, som herjar som han vil, og som til og med greier å erobra Panama. Han vert henta attende til England, der han vert adla. Då boka sluttar er han i England, gift med syskenbarnet sitt, og litt ulukkeleg og litt gal.

Det heile vert for tradisjonelt. Her er preg av eventyrforteljing, i England bur det til dømes ein vismann både far og son går til for å få gode råd. Det sprudlar ikkje av dette, både språket og handlinga er rimeleg livlaust. Hadde eg ikkje visst at dette var skrive av Steinbeck, ville eg aldri ha tippa at det var han som var forfattaren.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Meir Steinbeck på kulturguffebloggen
The Pastures of Heaven (1932)
The Red Pony (1933)
To a God Unknown (1933)
Tortilla Flat (1935)
In Dubious Battle (1936)
Of Mice and Men (1937)
The Grapes of Wrath (1940, film)
The Moon is Down (1942)
Cannery Row (1945)
The Pearl (1947)
The Wayward Bus (1947)
East of Eden (1955, film)
Travels With Charley (1962)
Of  Mice and Men (1992, film)
Geert Mak: USA. En reise (2012)

26. mars 2017

Stories We Tell (2012)

Eg har sett nokre episodar av NRK-serien Hvem tror du at du er? I den serien går meir eller mindre kjende kjendisar på oppdagingsferd i si eiga slektshistorie. Av og til vart det godt fjernsyn av det, andre gonger var oppdaginga for små.

Denne filmen siglar i eit liknande farvatn, men er langt, langt betre. Den canadiske skodespelaren og filmregissøren Sarah Polley intervjuar sin eigen familie, for å verta betre kjend med mor si. Mora døydde då Sarah Polley var elleve år. Det ho finn ut er ikkje alltid like behageleg, men måten det vert fortalt på er glimrande. Ho plukkar vekk lag for lag. Historia er relativt harmonisk fram til mora døyr - det vert fortalt at foreldra hadde mist mykje av gnisten, men det tok seg opp att om lag då Sarah vart fødd. Men så dukkar det opp litt av kvart. Det viser seg at far hennar ikkje er den biologiske far hennar. Det viser seg at då mor hennar skilde seg frå den fyrste ektemannen sin, fekk han full omsorgsrett for dei to borna dei hadde saman. Både far deira, og stemora, mishandla ungane. Og det viser seg at han mange trudde var den biologiske far hennar slettes ikkje var det. Sarah møter den eigentlege far sin. Den siste halvtimen av filmen handlar mest om korleis denne historia skal forteljast, og også den delen står med glans: Kva historier fortel me om liva våre? Korleis skal dei forteljast? Kven skal fortelja dei, kven skal me tru på? Ein fin, fin film.

Guffen tilrår.

23. mars 2017

Steve Jobs. Billion Dollar Hippy (2011)

Tidleg i filmen seier ein eller annan at Steve Jobs verkeleg har sett spor etter seg i verda. Det er sjølvsagt rett - han grunnla Apple, og var med på skapinga (og marknadsføringa) av iPod, iPhone og iPad. Han døydde av kreft i 2011, altså same året denne filmen kom ut.

Det kan vera ein av grunnane til at dette er heller overflatisk. Kanskje det hasta for mykje å få filmen ferdig, kanskje filmskaparane ikkje ville vera for kritiske så kort tid etter at Jobs var død. Filmen fortel historia om Jobs, og er for så vidt informativ nok, men det burde altså vore langt meir grundig.

Jobs vaks opp i California. Han var hippie, med stor sans for teknologien som utvikla seg utover i 70-åra. Han laga datamaskiner, men maskinene var dyre, og firmaet sleit. Han tilsette ein direktør som noko tid seinare like godt sparka Jobs ut av firmaet. Jobs kom tilbake ti år seinare, og vart då ein like hard sjef som den nemnde direktøren. Det vert sagt, sånn i forbifarten. Mange av utsegnene og anekdotane burde fått langt meir oppfølging. I staden vert det nesten like irriterande som informativt, og viss målet var å fortelja oss noko om kven Jobs eigentleg var, bommar filmen stort på målet.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

21. mars 2017

David Brent. Life on the Road (2016)

The Office er ein av dei aller, aller beste komiseriane som er laga. Den viktigaste grunnen til det er sjefen på kontoret, David Brent, ein person det er komplett uråd å lika. I (minst) ein av episodane snakkar han om då han prøvde seg som popstjerne, og det er den sida av David Brent me møter i denne filmen.

Han arbeider på eit kontor no òg, men har ikkje lenger ei leiande stilling. Så godt som ingen på kontoret likar han, så godt som ingen på kontoret bryr seg om han. Han tek fri nokre veker for å reisa på turné med bandet sitt, som han kallar det, og drøymer om eit liv i velstand. Slik går det sjølvsagt ikkje. Turneen er ingen eigentleg turné, dei reiser berre rundt i sitt eige nabolag, men bur likevel på hotell. Dei andre musikarane unngår Brent, og konsertane går jamt over til pises.

Brent er som før. Han har altfor høge tankar om seg sjølv, han skriv altfor dårlege tekstar, han er altfor teit på scena, og det er her det meste av humoren i filmen ligg. Kor pinlege situasjonar kan ein skapa før ein går for langt? Filmen er, som The Office, ein mockumentary, og i eit intervju seier ein i bandet at dette er det pinlegaste dei har vore med på. Omtrent slik er resten av filmen, det er scener som er så flaue at også me som ser på vert pinleg berørte.

Så mykje av dette er glimrande. Det filmen kunne hatt behov for, var fleire gode birollar. I The Office var det fleire slike, her er det eigentleg ingen. Men alt i alt var dette eit godt gjensyn med Brent.

Guffen tilrår.

16. mars 2017

Asbjørn Øverås (red.): Menn og meiningar om norsk mål (1950)

Dette heftet er ikkje unikt i sin sjanger. I 1999 gav til dømes Ottar Grepstad ut Nynorsk sitatbok, der han hadde samla ei rekkje korte fyndord frå målstriden. Då dette heftet kom ut, om lag femti år tidlegare, var Asbjørn Øverås formann i Noregs Mållag. Han er ikkje like oppteken av korte sitat, han tek med tekstutdrag som gjerne kan vera over ei side lange. Skilnaden er lett å sjå - der Grepstad likar utsegner med snert i, legg Øverås vekta på argumentasjon. Heftet ser er i langt større grad ut til å vera tenkt som hjelp til dei som arbeider i mållaga, dei som treng hjelp i debattar.

Det er ikkje det same som at boka er utan gullkorn. Problemet er at det vert litt for langt mellom dei. Mange av sitata er så livlause at det går trått å koma gjennom dei. Det er òg rart at Øverås kjem inn med forklarande kommentarar midt i sitata; eg ville heller hatt dei før eller etter.

Så det er heller ujamt. Men av og til glimtar det altså til. I eit langt sitat frå biskop Eivind Berggrav står det mellom anna: "Det er to ting aa merke ved riksmaalsbevægelsen. Den er uden haab, og den er nationalt uklar. ... Derfor er riksmaalsbevægelsen ifølge selve livsloven en dømt bevægelse. Aa slutte sig til den er gammelmands daad." Og dette sitatet frå Oslo riksmålsforenings pressekomité er reint gull: "Vi hevder at det i dag er 3 språk i Norge: Landsmål (nynorsk), riksmål (som De og jeg bruker), og til slutt bokmål (pølsemål, som påtvinges våre barn i skolen, blomstrer på våre skjemaer og knotes i radio. Pølsemålets spesialitet er nemlig å snu setningenes meningsinnhold tvert om eller grumse det grundig til."

Guffen er lunken.

12. mars 2017

Mark Lewisohn: The Beatles. Tune In, del I (2013)

Ja, eg har lese mange bøker om The Beatles. Og ja, eg har difor ei viss innsikt i historia deira. Og endå meir ja: Dette er ei av dei suverent beste bøkene eg har lese om dei.

Når det fyrst skal skrivast eit nytt verk om The Beatles, eit som handlar om heile historia deira, må det tenkjast stort. Det må òg skrivast av den rette forfattaren. Slik er det her. Mark Lewisohn bør vera kjent for dei som har lese mykje om The Beatles - han har skrive The Complete Beatles Recording Sessions (1988) og The Complete Beatles Chronicle (1992), som begge var resultat av svært omfattande granskingar.

Slik er det også i denne boka. Det gjekk ikkje lenge mellom kvar gong eg vart imponert over kor langt han går for å finna ut kva som eigentleg skjedde. Av og til kjem han ikkje i mål, av og til sprikar kjeldene altfor mykje, men som regel får han på plass det meste. Og han går detaljert til verks - boka er på 750 sider, og når ho sluttar er han komen til utgangen av desember 1960. I alt er det planlagt seks slike bøker.

Lewisohn har altså med ei rekkje detaljar, og det tek litt tid før boka tek skikkeleg av. Han fortel inngåande om historia til Liverpool, om korleis dei harde tidene i Irland i 1840-åra førte til stor innvandring frå Irland til Liverpool. Men det tek seg opp, og etter at heltane i boka tek til med musikk er det ein fryd å lesa. I tillegg til dei fire store følgjer Lewisohn liva til Brian Epstein og George Martin relativt detaljert, slik at i boka er det bakt inn ei rekkje biografiar.

Han peikar òg på kor tilfeldig mykje er: I 1960 prøvde bandet ut fleire trommeslagarar. Ein av dei som greidde seg godt, Norman Chapman, måtte i militæret, og tenestegjorde to år i Kenya. At ingen i The Beatles måtte i militæret var reint tilfeldig - hadde Ringo Starr eller John Lennon vore nokre månader eldre, hadde dei òg vorte kalla inn (sjølv om Starr hadde vore så skrøpeleg i oppveksten at han kanskje hadde vorte friteken). At The Beatles fekk ei god læretid i Hamburg var også til dei grader tilfeldig - Lewisohn skriv at det er ein så stor tilfeldigheit at det er vanskeleg å tru på det: Derry and the Seniors, eit band frå Liverpool reiste til London for å gjera det stort der. Dei gjekk inn på ein klubb for å prøvespela, og der sat ein klubbeigar frå Hamburg, på leit etter eit London-band som kan spela på klubben hans. Dei gjorde det bra, han ville ha fleire band frå Liverpool, og ingen av dei tre fyrste banda som vart spurd kunne ta på seg dette. The Beatles var arbeidslause, utan skuleplass, og hadde foreldre som masa og masa om at dei burde få seg arbeid. Sjølvsagt takka dei ja til å reisa til Hamburg. Det einaste dei mangla var pass og ein trommeslagar, men dei fekk tak i begge delar i løpet av dei få dagane før avreise. Det var einaste grunnen til at Pete Best kom inn i bandet - sjølv om dei hadde kjent han lenge, hadde han vore heilt uaktuell som trommeslagar.

Boka vart altså betre og betre. Der verkar nærmast feil å pirka i noko her, men måten Lewisohn vekslar mellom fot- og sluttnotar er ikkje god. I sluttnotane burde han avgrensa seg til reine referansar. Notar med utfyllande informasjon vert no delt mellom fotnotar og sluttnotar, og det er sløvt. Der står så mykje i desse notane at alle burde ha vore fotnotar.

Band 2 står klart, men deretter må eg venta litt på framhaldet. Bok 3 og 4 kjem etter planen i 2020, medan dei siste banda er venta rundt 2028. Me får vona at Lewisohn held seg frisk til dess.

Guffen tilrår.

Meir The Beatles på kulturguffebloggen
A Hard Day's Night (film, 1964)
Magical Mystery Tour (film, 1967)
Yellow Submarine (film, 1968)
Jann Wenner: Lennon Remembers (1970)
Let It Be (film, 1970)
Mark Shipper: Paperback Writer (1978)
The Rutles/All You need is Cash (film, 1978)
The Beatles Anthology (fjernsynsserie, 1995)
Ringo Starr: Postcards from the Boys (2004)
Joshua M. Greene: Here Comes The Sun (biografi om George Harrison, 2006)
Howard Sounes: Fab. An intimate Life of Paul McCartney (2010)
George Harrison. Living in the material World (film, 2011)
Hunter Davies (red.): The John Lennon Letters (2012)
Good Ol' Freda (2013)
Tom Doyle: Man on the Run (2014)
Paul Du Noyer: Conversations with McCartney (2015)
Michael Seth Starr: Ringo. With a Little Help (2015)

The Go-Betweens. That Striped Sunlight Sound (2006)

Denne DVD-en er todelt. Begge delane er bra, men det er bonusdelen som verkeleg tek kaka.

The Go-Betweens var, slik eg har skrive her før, eit aldeles glimrande band. Dei kom frå Brisbane i Australia, gav ut nokre fabelaktige plater i åttiåra, skilte lag, kom saman att rundt tusenårsskiftet, og fann verkeleg igjen toppformen med plata Oceans Apart, som kom i 2005. Hovuddelen av denne DVD-en er ein konsert i Brisbane same år, der dei spelar 16 songar - nokre nye, nokre gamle. Det er ein flott konsert, der det meste handlar om dei to gitarist/vokalistane Robert Forster og Grant McLennan. Dei to andre, Adele Pickworth på bass og Glenn Thompson på trommer, gjer eit uvanleg godt inntrykk, og får meir plass, både visuelt og musikalsk, enn på plate.

Men godbiten er bonusplata, som vart teke opp dagen etter. Forster og McLennan sit i stova til ein av dei, med kvar sin akustiske gitar. Dei snakkar saman, fortel om korleis dei hadde det då dei ulike songane vart skrivne, og framfører i alt elleve songar. Her plukkar dei jamt over frå øvste hylle heile vegen, og kjem med fantatiske versjonar av meisterverk som "Head Full of Steam" eller "Bye Bye Pride". Etter fleire av songane utbryt Forster "that was fantastic" (eller noko liknande), og han har heilt rett.

Diverre ligg det noko trist over det heile. Dei sluttar med den siste hit-en deira, "Finding You", som vert introdusert som radiohiten deira. McLennan tek av seg solbrillene for den songen, han seier at det ikkje passar seg å ha solbriller når ein spelar ein radiohit. Etter at songen er ferdig får han spørsmål om framtida til bandet. Han er optimistisk, og sluttar med å seia at "I personally think the future's so bright that I'm not gonna wear shades", medan han nikkar mot solbrillene på golvet. Han tok diverre feil - under eit år seinare, nokre månader etter at DVD-en kom ut, døydde han av eit hjarteslag.

Guffen tilrår.

Meir Go-Betweens på kulturguffebloggen
Liberty Belle and the Black Diamond Express (1986)
David Nichols: The Go-Betweens (2003)
Klaus Walter: The Go-Betweens, The Songs of Robert Forster and Grant McLennan (2008)
Robert Forster: The 10 Rules of Rock And Roll (2011)

8. mars 2017

Requiem for the American Dream (2015)

Noam Chomsky er ein av amerikanarane det alltid er verdt å høyra på. Eg har lese ei eller to av bøkene hans, fleire artiklar og ei rekkje intervju, der han jamt over framstår som ein uvanleg innsiktsfull person. Han er professor i lingvistikk, men snakkar og skriv meir og meir om politikk.

Chomsky er fødd i 1928, og var altså 87 år gamal då denne filmen var ferdig. Han framstår som ein klok bestefar, der han teiknar og fortel kva som har gått gale med det amerikanske samfunnet. Utgangspunktet hans er at den amerikanske draumen er død - det er ikkje lenger råd å klatra frå botn til topp. Han meiner situasjonen minner om 1930-åra, med den eine skilnaden at dei som levde då hadde eit håp om at ting skulle endra seg til det betre.

Problemet er, i følgje Chomsky, at det er altfor sterke koplingar mellom velstand og makt. Dei rike vil ikkje dela rikdomen sin, og gjennom filmen er han innom ti prinsipp for korleis dei rike bruker og påverkar makta. Eit poeng han kjem tilbake til fleire gonger er at folk vert meir opptekne av sitt eige. Det finst ikkje nokon altomfattande solidaritet meir. Chomsky meiner at 15. april, som er den dagen amerikanarane leverer sjølvmeldinga, burde vera ein festdag. I staden er det ein dag alle er triste.

Det er altså ikkje noko lystig film. Han sluttar med å seia at held utviklinga fram, vert resultatet an extremely ugly society. Men det er likevel ein finfin film, der Chomsky på ein overtydande måte får fram poenga sine.

Guffen tilrår.

1. mars 2017

Elvis Costello (Grieghallen, Bergen, 28.2.2017)

I never thought that it would come to this. Elvis Costello solo, i ein fullsett Grieghall. Eit publikum (stort sett) endå lengre oppe i åra enn eg er.

Eg har vore på Elvis-konsert éin gong før, heilt tilbake i 1989. Då såg eg han på Roskilde-festivalen, og utan at eg skal påstå at eg hugsar mange detaljar, hugsar eg det som ein flott, flott konsert. Då hadde han med seg eit band, i går var han heilt åleine på scena.

Det var truleg grunnen til at det tidvis var heller kjedeleg. Det vart for likt, det var omtrent den same gitarlyden heile tida. Bortsett frå då han sat ved pianoet, sjølvsagt, men det var ein kveld utan den variasjonen eit band ville ha gjeve. Nokre av songane hadde òg fått ein ny melodi, og her var det oftast slik at eg tenkte at dette kunne vore ugjort.

Men alt var ikkje like svart. Costello har jo ein svært god og variert katalog å plukka songar frå, og her var mange godbitar. "Shipbuilding" opna aldeles glimrande, og "Alison" var fabelaktig. Det var ei av dei gongene han berre ignorerte mikrofonen, og song utan. Han tok det rett nok litt lengre ut under "Alison", slik biletet over viser - han gjekk ut blant publikum, og tok turen nesten heilt opp til nittande rad, der eg sat. Alle i salen sat heilt stille under denne vandringa, slik at både ord og tonar nådde fint fram.

Guffen er lunken.

Relatert på kulturguffebloggen
Bruce Thomas: Rough Notes (2015)
Elvis Costello: Unfaithful Music and Disappearing Ink (2015)

20. februar 2017

Jon Krakauer: Missoula (2015)

Det er ikkje den beste boka til Krakauer, dette, men det kan godt vera den viktigaste. Temaet er valdtekt, og korleis valdtekt er altfor vanleg over heile USA.

Utgangspunktet er at han får høyra at ein nær ven av familien hans vart valdteken då ho var yngre. Han les meir om emnet, og vert uroa og fascinert av hendingane i Missoula, ein by i Montana. Fleire spelarar på football-laget til det lokale universitetet var anmeldt for å ha valdteke kvinnelege studentar, og Krakauer bruker dette som eit døme på kor skremmande vanleg valdtekt er, og kor lite som vert gjort for å stoppa det, eller for å straffa dei skuldige. Det er greitt at det av og til vil vera ord mot ord, men det er òg greitt at det ofte verkar greitt kven som er den skuldige.

Han refererer to saker - ei som vart verande ei intern sak på universitetet, og ei som gjekk i retten. Han eine valdtektsmannen vert kjent skuldig, han andre går fri. Slik Krakauer legg det fram, er frikjenninga heilt absurd. Måten han legg det fram på er noko av det som gjer at boka manglar den framdrifta dei andre bøkene hans har - han siterer mykje frå rettsavhøyr og frå rettslege dokument. Han har truleg valt å gjera det slik for å vera sikker på at han formulerer seg på ein måte som ikkje fører han sjølv inn i noko rettssak.

I begge desse sakene, og i dei andre han fortel om frå Missoula, kjende offeret valdtektsmannen, i ei av sakene kjende dei kvarandre ekstremt godt. Alle hadde òg drukke litt for mykje. Dette er det vanlege, fortel Krakauer. Noko av det mest urovekkande i boka er kor lite som vert gjort for å hindra slike saker. Politiet la vekk dei aller fleste valdtektssakene dei fekk. Noko anna som er urovekkande er at Missoula fekk eit stempel som ein valdtektshovudstad i USA. Krakauer viser at talet på valdtekter i Missoula faktisk ligg under landsgjennomsnittet.

Guffen tilrår.

Meir Krakauer på kulturguffebloggen
Eiger Dreams (1990)
Into the Wild (1996)
Into Thin Air (1997)
Into the Wild (film, 2007)
Where Men Win Glory (2009)
Three Cups of Deceit (2011)
Under the Banner of Heaven (2011)

19. februar 2017

The Commitments (1991)

Ein heilt grei film, sånn seint ein laurdagskveld. Det heile minner litt om Blues Brothers, med ein vesentleg skilnad. I denne filmen er det ikkje snakk om å samla saman eit gamalt band, det er snakk om å skapa eit band.

Jimmy Rabbitte er ikkje musikar sjølv, men han tenkjer på musikk dagen lang. Han får med seg ei rekkje folk, meir eller mindre tilfeldig, for å skapa eit band som spelar Soul. Dublin-soul. Dei er unge og ferske, bortsett frå han femtiåringen på trompet, men dei har ein stor entusiasme, ein stor vokalist, og spelar fengande musikk, gjer dei det rimeleg bra. I alle fall heilt til det vert for mykje krangling, for mykje slåsting, for lite pengar, og for mykje surmuling om at han femtiåringen er den einaste som kjem nokon veg med dei tre kordamene. Ei etter ei.

Det er mykje å le av, ikkje minst språket, som er lystig og lett. Også musikken er bra, og det er ei god framdrift i filmen. Det vert kanskje litt mange scener som skal visa at det er ein enorm fattigdom i bydelen dei bur i, men likevel.

Guffen tilrår.

Vestavind (1994)

Dette er jo ein god idé. Serien opnar i fredsdagane i 1945, og fortel om tida fram til 1972. Det er ei tid der det norske samfunnet (og verdssamfunnet) endra seg stort.

Det handlar om to familiar, som vert bundne saman gjennom ei hending i opningsepisoden. Ein krigssiglar frå den velståande Frogner-familien Ahlsen gjer ei kvinne frå den trauste bondefamilien Nedrebø frå den oppdikta bygde Lovranger gravid. Gradvis vert fleire familiar og personar dregne inn i historia, sjølvsagt, men det er heile tida desse to familiane handlinga krinsar rundt. Det er òg eit godt grep, som gjer at ein lett kan få fram kor variert dette landet er. Ho som vert gravid flyttar til dømes til Oslo, og må tilpassa seg den framande kulturen der for å greia seg.

Så alt kunne vore bra, men det er det likevel ikkje. Det er nesten skremmande kor dårleg serien er. Svært mange av dei sentrale figurane er karikerte. Svært få av dei endrar seg gjennom serien. Me kjenner dei lett att - her på bygda er det til dømes lett å finna folk som minner om det endringsskeptiske ekteparet på Nedrebø. Skodespelet er teatralsk - det minner meir om fjernsynsteater enn ein fjernsynsserie. Svært mykje av serien, i alle fall det som er filma i Oslo, går føre seg innandørs - ein har altså ikkje brukt mykje tid på å laga kulissar utandørs. Me kom oss gjennom heile serien, men det var kanskje mest av di me omtrent midtveges skjøna at serien vart lettare å sjå om me såg det som ein komedie.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

18. februar 2017

John Steinbeck: In Dubious Battle (1936)

Denne boka viser rimeleg tydeleg kvar Steinbeck stod politisk. Handlinga er (som vanleg) lagt til California. To personar frå "partiet", ein røynd og ein fersk, reiser til ein fruktdal, der arbeidarane har gått ned i løn. Dei får med seg dei andre arbeidarane på å streika. Streiken går ikkje heilt etter planen, i alle fall ser det slik ut - boka har ein vidopen slutt.

Steinbeck sympatiserer med arbeidarane, som opplagt vert utnytta av fruktbøndene. Han har òg sans for dei to frå partiet utan namn, men her er han òg kritisk til korleis dei dyttar andre framfor seg. Dei snakkar ofte om at alle må ofra noko for at arbeidarar skal få betre kår, men dei held seg mest i bakgrunnen, der dei snakkar og argumenterer for at alle må kjempa. Og han, altså Steinbeck, har lite til overs for korleis bønder og politi og styresmakter rottar seg saman, og tøyer det som finst av grenser.

Det er ei bra bok, sjølv om det vert litt ujamnt. Det er veldig mange samtalar, og her let Steinbeck alle koma til orde. I desse samtalane får alle syn koma fram, og det er ikkje alltid at det er heltane våre som får det siste ordet.

Guffen tilrår.

Meir Steinbeck på kulturguffebloggen
Cup of Gold (1929)
The Pastures of Heaven (1932)
The Red Pony (1933)
To a God Unknown (1933)
Tortilla Flat (1935)
Of Mice and Men (1937)
The Grapes of Wrath (1940, film)
The Moon is Down (1942)
Cannery Row (1945)
The Pearl (1947)
The Wayward Bus (1947)
East of Eden (1955, film)
Travels With Charley (1962)
Of  Mice and Men (1992, film)
Geert Mak: USA. En reise (2012)

15. februar 2017

Tarjei Vesaas: Guds bustader - (1925)

Midt i 1990-åra gav Olav Vesaas ut ein fin biografi om faren Tarjei. I eitt av lanseringsintervjua, truleg i Dag og Tid, sa han noko slikt som at faren var svært glad i teater, og at det hadde vore ei sorg for han at han aldri greidde å skriva eit verkeleg godt skodespel. Guds bustader - var den tredje utgjevinga til Vesaas, og det fyrste skodespelet, og skal ein bruka dette som døme, er det ikkje noko rart at Vesaas er langt meir kjend for novellene og romanane sine.

Augund kjem heim til mora og broren Ketil etter fire år langt vekke. Han vil verta musikar, men har ikkje heilt fått det til. Ketil giftar seg med Tuve. Kort tid etter tek Augund livet sitt. Tuve får ein son, og det viser seg at Augund er faren.

Det kunne ha vorte eit fint stykke av dette, men då måtte Vesaas disponert heilt annleis. Augund er på mange måtar den mest spanande karakteren i stykket, men han vert for lite synleg. Det verkar som om Augund er med for å visa korleis bygdefolk kan verta dregne mot kunsten, men det kunne det vore gjort langt meir ut av. I samtalane mellom nokre av dei andre er det altfor mykje lausprat, der det heile tidvis går på tomgang. Med meir om Augund og mindre tomprat kunne det altså vorte langt betre.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Meir Vesaas på kulturguffebloggen
Ragnvald Skrede: Tarjei Vesaas (1947)
Olav Vesaas: 21 år (1953)
Fuglane (film, 1968)
Halldis Moren Vesaas: I Midtbøs bakkar (1974)
Halldis Moren Vesaas: Båten om dagen (1976)
Olav Vesaas: Tarjei Vesaas om seg sjølv (1985)
Olav Vesaas: Løynde land. Ei bok om Tarjei Vesaas (1995)
Over open avgrunn (film, 1997)
Olav Vesaas (red): Tarjei i tale (1997)
Olav Vesaas: A.O. Vinje. Ein tankens hærmann (2001)
Olav Vesaas: Å vera i livet. Ei bok om Halldis Moren Vesaas (2007)