24. juli 2014

Inger Indrebø Eidissen: Gustav Indrebø. Ei livsskildring (1993)

Gustav Indrebø var ein av dei mest profilerte målmennene i tiåra før den andre verdskrigen. Han var lenge formann i Det Norske Samlaget, nokre år formann i Noregs Mållag, og engasjerte seg i dei dagsaktuelle sakene. Mållova var ganske ny, og han prøvde å få folk til å ta den på alvor. Han var svært kunnig i stadnamn, og var med i fleire av debattane om fornorsking av namn på norske byar og stader. Han vart etter kvart svært oppteken av rettsskriving, og stod trufast på i-målssida i drøftingane om ny rettskriving i 1930-åra.

Denne biografien gjev ikkje eit altfor balansert bilete av Indrebø. Det kan ein kanskje heller ikkje venta, all den tid forfattaren skriv om far sin. Men ein må kunna venta litt meir engasjement rundt det som vert skrive, og ei bok som er betre strukturert enn denne er. Det er nesten paradoksalt at ein så engasjert og interessant person som Indrebø får ei så lite engasjerande og interessant bok. Det er mykje oppramsing, små saker får stor plass, medan større saker får mindre plass. Boka har òg ein rar disposisjon, der saker som burde høyra saman vert drøfta på heilt ulike stader.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

22. juli 2014

Hilde K. Kvalvaag: Skagerrak (2008)

Sommar i Danmark; to småbarnsfamiliar ferierer som vanleg i to hytter tett i tett. Siv, mora i den eine familien, føler at mannen hennar, Harald, er på veg vekk frå ho, og dette vert endå tydelegare då veninna til nabokona, Lillian, kjem innom for nokre dagar. Siv ser at Harald og Lillian likar kvarandre, og det likar ho dårleg. I alle fall litt dårleg. Av og til verkar det som om ho er heilt likegyldig til det som skjer. Ho er ikkje heilt trufast sjølv heller, ho tenkjer heile tida på noko som (truleg) har skjedd med ein kar som ho skal høyra frå etter sommaren, og ho er òg svært oppteken av nabokona.

Me ser det heile gjennom Siv, og ho er ikkje heilt i balanse. Detaljar vert mykje meir enn detaljar, samstundes som ho ikkje greier enkle ting som å koka egg lenge nok. Ho kan òg finna på å ikkje melda frå kvar ho går, slik at dei andre vert redde for ho. Ingen gjer likevel noko større nummer av det, og det vert i det heile ein ferie det er vanskeleg å tru på. Det same gjeld nokre av dialogane.

Guffen er lunken.

20. juli 2014

Odd W. Surén: Dråper i havet (1998)

Dette var artige greier. Det er den fyrste romanen til Surén, og det er ei bok det er vel verdt å lesa. Forteljaren i boka er ein person det er vanskeleg å lika, og det er kanskje grunnen til at han er så godt eigna til å vera forteljar. Han er gymnaslærar, ungkar, sterkt asosial og full av illusjonar om si eiga framtoning. Noko av det som gjer boka så underhaldande er at han er klar over alle desse illusjonane berre er illusjonar.

Han har ikkje noko kontakt med familien sin, men då han vert invitert i bryllaupet til broren kjenner han seg nøydd til å reisa. Både på reisa dit, timane før bryllaupet, og under sjølve giftinga og festen etterpå irriterer han seg grenselaust over alt og alle han ser. Det er høgst truleg gjensidig, broren snakkar han knapt med, og den einaste grunnen til at systera snakkar med han er at ho vil lura litt pengar ut av han.

Det er altså ei høgst fornøyeleg bok, der det er noko å smila av heile vegen.

Guffen tilrår.

19. juli 2014

Castle Freeman, jr: Round Mountain (2012)

Dei tolv novellene i denne boka hentar handlinga frå ein liten tettstad eller eit bygdelag i Vermont. Nokre personar dukkar opp i fleire av novellene, som går føre seg over eit langt tidsrom. Me møter småkriminelle, folk med rusproblem, familiar som ikkje går heilt opp, folk med alvorlege sjukdomar, folk som er leie av å leva, osb. Eg har lese fleire slike bøker dei siste åra, og det er kanskje difor eg ikkje er altfor imponert over dette. Samanlikna med desse bøkene, som handlar om små tettstader andre stader i USA, vert dette for lite spesielt.

Likevel er her mykje som er bra. Gjennom heile boka er det gode dialogar, og nokre av novellene er svært gode. Best er tittelnovella, som handlar om ein leiteaksjon. Ein vaksen gut, som ikkje har noko språk, har forsvunne, og me vekslar mellom dei som er ute i skogen og leitar, og dei to som sit heime og ventar.

Guffen er lunken.

Richard Ford: Wildlife (1990)

Å kjøpa bøker var heilt annleis i 1990-åra. Eg budde i Bergen, og det gjekk sjeldan meir enn ei veke mellom kvar gong eg var innom i dei to-tre bokhandlane som hadde stort utval i engelskspråklege pocketbøker. Desse bøkene var billege, og det var stort å gå mellom bøkene, sjå etter titlar og omslag eg likte. På denne måten møtte eg bøker av heilt ukjende forfattarar.

Ein av dei forfattarane var Richard Ford. Eg trur The Sportswriter var den fyrste Ford-boka eg kjøpte, og det vart fleire etter kvart. Ford skriv godt, og er best i kortare format. Trilogien om Frank Bascombe, der The Sportswriter er den fyrste, vert gradvis dårlegare; det kan godt henda at det heng saman med at bøkene vert veldig omfattande, samstundes som handlinga skjer i eit kort tidsrom.

Eit kjennemerke ved bøkene hans er at hovudpersonane oftast har godt betalte og prestisjefulle jobbar. Det er langt frå det same som at dei har det bra, dei haltande liva og problema deira vert oftare presenterte i bøker der hovudpersonane knapt nok har jobb i det heile. Slik er det også i Wildlife. Det er ein relativt kort roman, som på mange måtar minner om ei kort novelle. Det heile vert fortalt av ein seksten år gamal gut, som nett har flytta til Great Falls, Idaho, saman med foreldra. Forholdet deira bryt saman då faren, som livnærer seg som golftrenar, melder seg som friviljug for å sløkkja ein skogbrann. Han vert vekke i tre dagar, og på den korte tida greier mora å finna seg ein ny og velståande (og dødssjuk, viser det seg) elskar.

Måten Ford skildrar dette, gjennom augene på den seksten år gamle guten, er glimrande. Han skjønar ikkje alt som skjer rundt han - han og mora et middag hjå elskaren hennar, og han får ikkje med seg (eller vil ikkje få med seg) kva dei eigentleg held på med. Samtalen mellom han og mora, og mellom han og faren, i etterkant av det som har skjedd, er òg framifrå.

Guffen tilrår.

13. juli 2014

Stig Larsson: Når du kjenner at det begynner å ta slutt (2012)

Hm. Denne boka har fått til dels strålande omtalar, men for meg vart ikkje forventningane innfridde. Det er ei slags minnebok, der Larsson etter innfallsmetoden fortel om hendingar frå livet sitt. Der er to hovudtema - skrivinga hans, og tilhøvet til rusmiddel, fyrst og fremst speed. Eit tredje tema er forresten kjærleik og sex.

Av og til er det svært bra. Han skriv fleire stader om at han vil skriva om to lange forhold han har hatt, men at han kvir seg litt for det. Han skriv òg at meininga med boka er å åtvara mot å bruka speed. Mot slutten skriv han endeleg utfyllande om kva som gjekk gale mellom han og dei to kvinnene, og dette er den beste delen av boka.

Før me kjem så langt har me vore gjennom mykje rart. Eg kjenner lite til svensk litteratur, men Larsson ser ut til å ha vore viktig, også på andre kulturområde. Han har skrive romanar, sett opp teaterstykke, regissert filmar. Han fortel om andre kunstnarar han har møtt, men skriv òg om fotballfans han kjenner, og om folk frå rusmiljøet. Han har hatt eit hardt liv, mykje drikking, mykje dop, mykje vanking i kriminelle miljø, mange damer, osb. Han har svært høge tankar om eiga skriving, han skriv ein stad at han gjerne les eigne diktsamlingar om att, og at han stadig vert imponert over dikta, og at han stadig oppdagar nye ting i dei.

For meg vert kvaliteten for svingande. Av og til er det svært bra, andre stader vert det omtrent berre pludring. Mange av anekdotane og historiene er gode, andre verkar heilt malplasserte, og kunne gjerne vore kutta ut.

Guffen er lunken.

Kjersti Annesdatter Skomsvold: Jo fortere jeg går, jo mindre er jeg (2009)

Mathea Martinsen, forteljaren i denne romanen, er omtrent usynleg. Ho er heilt på slutten av livet. Ho har lenge vore gift med Epsilon, men bortsett frå han har ho knapt snakka med noko menneske dei siste tiåra. Ho sit inne, går sjeldan ut, men finn ut at ho vil prøva å få kontakt med omverda. Ho anar ikkje korleis ho gjer det.

Ho er ein ikkje heilt truverdig forteljar. Eller rettare - ein forteljar utan altfor stort innsyn i det som skjer. Ho skriv om ting som har skjedd gjennom heile livet hennar, og fleire gonger er det opplagt at ho tolkar situasjonane feil. Kanskje dette kjem av at ho koplar inn ein forsvarsmekanisme, kanskje ho ikkje forstår alt som skjedde.

Det er ei glimrande bok. Her er mykje som imponerer, til dømes at ei debutbok kan vera så gjennomført og stilsikker, eller at den tretti år gamle Skomsvold så elegant skriv seg inn i sinnet til ei langt eldre kvinne.

Guffen tilrår.