28. juli 2015

Alice Munro: Too Much Happiness (2009)

Alice Munro fekk nobelprisen i litteratur for eit par år sidan. Eg kjøpte denne boka kort tid etterpå, men har ikkje somla meg til å lesa ho før no. Boka var absolutt verdt ventinga.

Her er ti noveller, og åtte av dei er så godt som feilfrie. Hovudpersonane er som regel kvinner - i den eine av dei to novellene som ikkje trefte meg er hovudpersonen mann. Den andre, tittelnovella, fortel om livet til den russiske matematikaren og forfattaren Sophia Kovalevsky.

Men dei andre er altså finfine. Forteljarane har ofte vorte dårleg behandla eller mishandla av menn, anten fysisk eller psykisk. Nokre tek hemn, nokre greier å frigjera seg, andre gjer det ikkje. I ei av dei beste novellene, "Wenlock Edge", fortel hovudpersonen om ein middag med velgjeraren til romkameraten hennar på college. Han er ein eldre mann, men greier å få ho til å gjera akkurat det han vil - som er at ho skal eta middagen sin naken, og at ho etterpå skal lesa høgt for han, framleis naken. Umiddelbart synest ho det er rart, men gjer det likevel, og skamma kjem lenge etterpå. I ei anna novelle fortel ei eldre kvinne om då ho og ei veninne på ein sommarleir tok livet av ei jente dei ikkje likte. Også det er ei novelle som gjorde inntrykk - og slike var det mange av. Eg må lesa meir av Munro.

Guffen tilrår.

26. juli 2015

Arvid Møller: Gjendine (1976)

Endå ei Møller-bok, sånn på tampen av ferieringa. Her skriv han om Kaja Gjendine Slålien, ei smått legendarisk kvinne frå Bøverdalen. Ho vart fødd i Gjendebu, som då berre var ei steinbu, i 1871, og døypt i Gjende nokre dagar seinare. Ho arbeidde seinare ved fleire turisthytter, mellom anna Skogadalsbøen, der ho ved fleire høve song for Edvard Grieg og Julius Røntgen, ein hollandsk komponist. Grieg skreiv fleire verk inspirert av det han høyrde, den best kjende av desse er "Gjendines bådnlåt". Røntgen fridde seinare til ho, men ho var fpr heimekjør. Ho og mannen dreiv eit lite bruk i Bøverdalen. Ho var æresgjest ved Festspillene i Bergen som 90-åring, og døydde 101 år gamal.

Ho levde altså eit interessant liv. Det kjem for så vidt fram i denne boka, men også her er Møller altfor upresis, altfor lite systematisk, og altfor glad i å vidareformidla myter. Han sjekkar ikkje det han får fortalt, han skriv heller at "nokon hevdar at" eller "det heiter seg at" osb. Og desse anekdotane handlar som regel om personar Gjendine kjende, eller om personar ho har høyrt om. (Og to-tre av desse anekdotane henta han fram att i boka om Åmund Elvesæter.) Det er ei tynn bok det går fort å lesa, men likevel har han altså sett seg nøydd til å skriva mykje om andre enn den han biograferer. Og språket er like svulstig og klisjefylt som i dei andre bøkene. Og heller ikkje her går det klart fram kven som er forteljarrøysta - av og til er det Møller, av og til er det Gjendine.

Guffen er lunken.

Meir Møller på kulturguffebloggen
Fjellfører i Jotunheimen (1982)
Jotunkongen (1991)

Meir om fjell på kulturguffebloggen
Joe Simpson: Touching the Void (1988)
Jon Krakauer: Eiger Dreams (1990)
Jon Gangdal: Til topps på Mount Everest (1996)
Jon Krakauer: Into thin Air (1997)
Reinhold Messner: All 14 Eight-Thousanders (1999)
Lauritzen og Frøstrup: Fjellpionerer (2007)
Eidslott og Moen: Besseggen (2008)
Graham Bowley: No Way Down (2010)
Jarle Trå: Livet i fjella (2010)
Arne Larsen: Storen (2014)

24. juli 2015

Whatever Works (2009)

Skal me sjå. Filmen er regissert og skriven av Woody Allen, og her er mykje av det ein reknar med å finna i ein Allen-film. Handlinga lagt til New York. Ein Marx Brothers-referanse. Gode vitsar. Dårlege vitsar. Kunstutstilling. Eldre mannleg hovudperson med ung kvinneleg kjærast. Allen sjølv i hovudrolla ... vent litt. Han spelar jo ikkje i filmen i det heile. Men vikaren hans er ikkje kven som helst - Larry David. Han er nokre år yngre enn Allen, men er gamal nok til å ta over.

Han spelar Boris Yelnikoff. Han er skilt, og er på veg heim då den heimlause jenta Melodie St. Ann Celestine. Ho bed om litt mat, og vert invitert inn i to minutt. Ho vert der i månadsvis, etter kvart vert dei gifte, men det varer ikkje så lenge. Ho finn seg ein yngre kjærast, men før me kjem så langt har mor hennar kome til New York for å finna ho; seinare kjem far hennar òg. Mora vert ein litt for utagerande kunstnar; faren oppdagar at han er homo.

Mykje ligg altså til rette for artige situasjonar, men det vert aldri meir enn triveleg. Her er mange gode replikkar, men det er ein Allen-film på det jamne, dette.

Guffen er lunken.

Meir Allen på kulturguffebloggen
Manhattan (1979)
Hannah and Her Sisters (1986)
Woody Allen. Manhattan, Movies and Me (dokumentar, 2012)

Arvid Møller: Jotunkongen (1991)

Nokre bøker krev full konsentrasjon, denne gjer det ikkje. Me er på ferie på Nordmøre, og eg plukka ho ut av bokhylla på rommet der Aslak og Ivar søv, ein kveld eg skulle leggja dei. Det gjekk fort å lesa denne.

Det er ei bok om Åmund Elvesæter. Han var odelsgut på garden Elveseter i Bøverdalen, og arva både garden og hytta Leirvassbu inne i Jotunheimen. Han dreiv begge desse overnattingsstadene, Elveseter heile livet, Leirvassbu i nokre tiår. Eg har budd på Leirvassbu fleire gonger; Elveseter trur eg ikkje eg har vore innom.

Det kunne vore ei interessant bok. Elvesæter levde eit spanande liv - han vart arrestert under krigen, han var aktiv i delar av norskdomsrørsla, han dreiv overnattingsstader i eit hundreår då krava frå dei reisande endra seg stort, og eit hundreår då bygda hans endra seg like mykje. Likevel er dette svært tynne saker. Det er ikkje hans skuld, sjølvsagt, det skuldast meir måten Arvid Møller skriv på. Ein ting er at han let Elvesæter føra ordet i det meste av boka, slik at det framstår som ein sjølvbiografi. Ein annan ting er at han omtrent på kvar side skriv ein eller fleire setningar på dialekt. Det verste er det hjelpelause språket, der han smør altfor tjukt på i alle retningar. Elvesæter var ein omdiskutert person i heimbygda, han var ein som ikkje gav seg før han fekk det som han ville, og som fleire gonger sette i gang tiltak han ikkje hadde fått løyve til å gjennomføra. Han tok seg til rette, men Møller har ingen ambisjonar om å pressa han på dette. Han vel heller å vera lojal mot Elvesæter, og let utsegnene hans om at dette er typisk nissehuementalitet, det er typisk Noreg, det er slikt som hindrar bygdeutvikling osb, hengja fritt.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Meir Møller på kulturguffebloggen
Gjendine (1976)
Fjellfører i Jotunheimen (1982)

Meir om fjell på kulturguffebloggen
Joe Simpson: Touching the Void (1988)
Jon Krakauer: Eiger Dreams (1990)
Jon Gangdal: Til topps på Mount Everest (1996)
Jon Krakauer: Into thin Air (1997)
Reinhold Messner: All 14 Eight-Thousanders (1999)
Lauritzen og Frøstrup: Fjellpionerer (2007)
Eidslott og Moen: Besseggen (2008)
Graham Bowley: No Way Down (2010)
Jarle Trå: Livet i fjella (2010)
Arne Larsen: Storen (2014)

Good Ol' Freda (2013)

Er det meir å seia om The Beatles? Der er skrive hundrevis av bøker om dei, frå alle moglege vinklar, og der er laga filmar og fjernsynsseriar. Så kjem denne filmen, som fortel det heile frå ein ny synsvinkel. Det er ein enkel dokumentarfilm om ei kvinne med ein spesiell historie, og det heile er uventa underhaldande.

Freda Kelly var som mange andre unge jenter i Liverpool. Ho vart besett av The Beatles, og meiner at ho såg rundt 190 av dei 294 konsertane gruppa spelte på The Cavern. Etter at populariteten auka trong dei ein sekretær, og Kelly vart tilsett i 1962. Ho arbeidde for dei fram til 1973, og var altså ei av dei som var på innsida. Ho kjende alle saman godt, og vart òg godt kjend med familiane deira. Ho fekk ansvar for fanklubben deira. Å vera redaktør for fanklubbladet var ein del av jobben; å svara på dei tusenvis av brev som kom kvar dag var ein annan. Dei fleste bad om autografar, og dei fleste fekk det. Nokre bad om andre ting - ei kvinne sende eit putevar, som ho vona at Ringo kunne sova på, signera, og senda tilbake. Det vart ordna.

Kelly kunne halda kjeft, og det er noko av det mest fascinerande her. Etter at The Beatles vart oppløyst sat ho med store mengder materiale - foto, brev, gjenstandar - som ho kunne selt for millionar. I staden gav ho det vekk. Ho har fått fleire tilbod om å skriva bok om åra hennar med gruppa, men har alltid takka nei. Ho er framleis svært lojal mot dei fire, og framstår mest av alt som ei jordnær kvinne som tilfeldigvis fekk drøymejobben.

Guffen tilrår.

Meir Beatles på kulturguffebloggen
A Hard Day's Night (film, 1964)
Magical Mystery Tour (film, 1967)
Yellow Submarine (1968)
Jann Wenner: Lennon Remembers (1970)
Mark Shipper: Paperback Writer (1978)
The Rutles/All You need is Cash (film, 1978)
The Beatles Anthology (fjernsynsserie, 1995)
Ringo Starr: Postcards from the Boys (2004)
Joshua M. Greene: Here Comes The Sun (biografi om George Harrison, 2006)
Howard Sounes: Fab. An intimate Life of Paul McCartney (2010)
George Harrison. Living in the material World (film, 2011)
Hunter Davies (red.): The John Lennon Letters (2012)
Tom Doyle: Man on the Run (2014)

22. juli 2015

As Good as It Gets (1997)

Denne filmen opnar rett så underhaldande, men tapar seg heile vegen. Og sidan filmen er bortimot to og ein halv time, vert det heller traurig mot slutten. Heldigvis er skodespelet eksemplarisk. Jack Nicholson spelar forfattaren Melvin Udall; Helen Hunt spelar kelneren Carol Connelly.

Udall er ein surdeig av dei sjeldne. Han har ei rekkje tvangstankar. Han mislikar dei fleste han møter, både naboar og andre, og kvir seg ikkje for å slengja med leppa. I opninga av filmen gjer han det heile tida, og då er det stas å sjå på. Kvar dag et han lunsj på restauranten der Connelly arbeider, og han er heilt avhengig av at ho serverer han. Ein dag er ho vekke, og han finn ut at det skuldast at ho er heime med den kronisk sjuke sonen sin. Parallelt med dette går naboen hans meir eller mindre konkurs, og det einaste han kan gjera er å be dei rike foreldra sine, som han ikkje har snakka med på fleire tiår, om hjelp. Han er ikkje i stand til å køyra bil sjølv, så Udall melder seg som sjåfør. Og han inviterer Connelly med på reisa.

Då har alt filmen tapt seg, og på denne turen er Udall ein heilt annan. Han vert forelska i Connelly, og der han før var ein lite sjarmerande surdeig, vert han no ein lite sjarmerande heilt vanleg mann. At dei får kvarandre til slutt engasjerer ikkje i det heile.

Men skodespelet er altså framifrå. Både Nicholson og Hunt strålar, begge to får godt fram at rollefigurane deira slit med mykje, samstundes som dei prøver å halda det skjult i delar filmen.

Guffen er lunken.


19. juli 2015

Motorpsycho (Slottsfjell, Tønsberg, 18.7.2015)

Himmel og hav. Dette var stas.

Motorpsycho har alltid vore eit band som har sett framover. Eller - dei var det i alle fall fram til 2010. Då spelte dei på Øyafestivalen, og publikum vart inviterte til å stemma fram eitt album dei skulle framføra. Timothy's Monster fekk flest røyster, og sjølv om eg i utgangspunktet heller ville høyrt Demon Box, ser eg framleis på TM-framføringa på Øya som den beste konserten eg har vore på. For eitt (eller to?) år sidan framførte dei heile Blissard, no var turen omsider komen til Demon Box. Og i haust kjem den fyrste samleplata deira, lansert omtrent samstundes som opninga av ei utstilling på Rockheim.

Kjartan og eg kom til Slottsfjell tidsnok til å få med oss eit intervju i eit avgrensa gjesteområde. Marius Lien intervjua fire frå bandet, slik det var sett saman denne kvelden. To av dei, Helge Sten (Deathprod) og Kenneth Kapstad, sa ikkje så mykje, men dei to andre, Bent Sæther og Gebhardt hadde mykje på hjarta. Sæther var den saklege av dei to; Gebhardt var i kjempeform, og kom med fleire blinkskot.

Så kom der nokre typiske festivaltimar. Nokre halvgode band, og mykje venting. Her hadde ventinga ein ekstra spiss, Motorpsycho skulle spela på toppen av fjellet, og der var det så mykje vind at scena og området var stengt fram til 25 minutt før konsertstart. Sæther opna med å seia at viss vinden tok seg opp, var dei pålagde å gå av scena med ein gong.

Men vinden heldt seg vekke. Sjølvsagt gjorde han det. I tillegg til dei over var sjølvsagt Snah med, og det var ein uvanleg slagkraftig kvintett. Dei to trommeslagarane gav det heile eit massivt trøkk, og det vart ein kveld der spesielt dei tyngre songane slo godt an. Det var eit rifforama utan like.

Dei la seg tett opp til versjonane frå plata; med to unntak var det langt mellom dei lange improvisasjonane. Songane kom stort sett i same rekkjefølgje som på LP-utgjevinga, unntaket var at side fire og tre bytte plass. Etter ein slentrande "Waiting for the One" kom det massive versjonar av "Nothing to Say" og "Feedtime". Det neste høgdepunktet var "Mountain"; alle desse tre songane har opningsriff som gjev meg klump i halsen. Omtrent heile side fire var ein lang fest, der òg klassiske Motorpsycho-songar står i kø - "Babylon", "Junior", "Plan #1" og "Sheer Profoundity". Så kom der ein akustisk solo-versjon av "Come On In", før ein lang versjon av Demon Box" avslutta kvelden.

Var der nedturar? Javisst. "All Is Loneliness" har dei spelt i langt betre versjonar dei siste åra; kanskje var ein av grunnane til at songen ikkje sat denne kvelden var at berre ein av vokalistane var høyrbar. Dei spelte òg alle songane frå LP-en, der er det tre fleire enn på CD-en. Ein av dei tre er "Mountain", dei to andre er dei svakaste på Demon Box. Og versjonen av tittelkuttet vart litt i lengste laget.

Men oppturane var langt fleire. Det var ei svært vellukka reise attende i tid, plata står seg uvanleg godt. Det var stas å sjå Gebhardt igjen, og det var stas å sjå Deathprod igjen. Han hadde fått ein sentral plass på scena, der han stod i profil. Det var fantastisk å sjå korleis han skreik fram refrenget på "Demon Box", og det var òg flott å sjå korleis han arbeidde fysisk for å få fram lydane sine. Det er ikkje nokon original observasjon, men han minte om ein gal professor (eller ein supersonisk forskar), der han stod med instrumenta og apparata sine.

På veg ut av området funderte eg litt på skilnadene mellom denne konserten og Øya i 2010. Begge var glimrande, men konserten på Øya var meir variert. På "Demon Box" er musikken som oftast hard eller roleg; på "Timothy's" spelar dei på langt fleire strengar. Så Øya i 2010 er framleis den beste konserten nokosinne, men denne var ikkje langt unna. For ein kveld. For eit band.

Guffen tilrår.

Meir Motorpsycho på kulturguffebloggen
USF, Bergen, 17.10.2009
Vossajazz, Voss, 26.3.2010

Øyafestivalen, Oslo, 14.8.2010
Byscenen, Trondheim, 18.3.2011

Bergen Kjøtt, Bergen, 24.3.2012
Den norske Opera, Oslo, 11.11.2012
Røkeriet, Bergen, 13.4.2013

Ekstremsportveko, Voss, 27.6.2013
Røkeriet, Bergen, 27.3.2014

Johan Harstad: Motorpsycho. Blissard (2012)