4. mai 2015

Howard Zinn, Mike Konopacki, Paul Buhle: A People's History of American Empire (2008)

Eg ser (framleis) altfor lite fjernsyn. Desse timelange foredraga til Frank Aarebrot har eg berre sett nokre få minutt av, sjølv om eg er sikker på at eg hadde hatt godt av å sjå meir. Denne teikneserien er lagt opp på om lag same vis. Howard Zinn, ein amerikansk historieprofessor, fortel om den amerikanske utanrikspolitikken frå 1890 og framover.

Zinn er ingen kvensomhelst. I 1980 gav han ut den aldeles glimrande boka A People's History of the United States, der han fortel den amerikanske historia frå 1492, sett frå dei undertrykte sin synsstad. I denne serien handlar det mest om utanrikspolitikk, og han får godt fram korleis president etter president invaderer andre land, for å gjera sitt eige land rikare. Nokre gjer det ope, andre langt meir skjult.

Det er heller trist lesnad, sjølvsagt, og det er lett å verta nedtrykt etter ei slik bok. Rett nok sluttar boka med at Zinn tek nokre spørsmål frå salen, mellom anna eitt om der finst håp, og Zinn er optimistisk: Det er initiativ frå grasrota som har endra viktige borgarrettslover i USA før; det kan skje igjen. Seier han. Optimistisk.

Guffen tilrår.

Meir Zinn på kulturguffebloggen
You Can't Be Neutral on a Moving Train (2002)

3. mai 2015

House of Cards, sesong 2 (2014)

Det går framleis bra med Claire og Frank Underwood, og dei gjer framleis det dei kan for at det skal gå bra. Frank er visepresident, og er slettes ikkje så lojal mot presidenten som han burde vera. Han køyrer ofte sololøp, og set andre politikarar og aktørar opp mot kvarandre. Han siktar høgt, og han spelar høgt.

Han gjer ikkje dette åleine. Han har alltid med seg andre, men ikkje alltid dei same. Den éine som heile tida står ved sida hans er kona Claire. Dei har eit merkeleg forhold - som regel er det nok med eit kyss på kinnet, fram til ei høgst uventa scene som er opptakta til ein trekantrunde, er det ikkje noko teikn til intimitet mellom dei. Dei delar ambisjonane sine, dei refererer ofte til ein plan dei har lagt saman. Den planen ser ut til å vera at fyrst han, seinare ho, skal verta president i USA.

Serien fengar framleis. Det er ein serie der så godt som all handlinga ligg i dialogane. Folk snakkar fort, folk er ikkje alltid like opne om kva dei meiner, så det er ein serie der ein verkeleg må fylgja med på kva som vert sagt. Ein liten tur på kjøkenet er nok til at ein går glipp av viktige ting.

Guffen tilrår.

Meir House of Cards på kulturguffebloggen
Sesong 1 (2013)

26. april 2015

Tormod Haugland: Varmare (1995)

Ein kort, tidleg roman av Haugland. Ernst, ein mann rundt tretti år, kjem til heimstaden sin, ein stad ute på bygda. Han har levd nokre år i byen, det kjem ikkje fram kva han har drive med, men han likar i alle fall å måla, og ser ut til å vera økonomisk fri. Han kjem heim av di faren, som er på sjukeheim, har fenge eit nytt anfall, og dei er usikre på kor lenge han har igjen.

Ernst går rundt på garden til faren, ein gard som snart vil verta hans, og tenkjer på alt han skal gjera med husa. Han snakkar med naboane, han møter kjende langs vegane, han vert med på fotballkamp, han går heim att. Heile romanen går føre seg på éin dag, og mykje av det Ernst snakkar om og tenkjer på får me aldri vita om verkeleg kjem til å skje.

Og det er noko uverkeleg over heile boka. Det er som om Ernst går i søvne, eller at me er i eit drøymeland. Han flyttar seg raskt frå stad til stad, folk dukkar opp der han trur han er åleine, og han oppfører seg òg som om han kjende naboane langt betre. Han går ein tur i skogen, og kjem over den 14 år gamle nabodottera som badar naken. For dei begge er det heilt opplagt at han skal ta på den nakna overkroppen hennar, eller at ho skal kommentera brysta sine. Også for mor hennar, som Ernst treffer fleire gonger, er det heilt greitt at dette har skjedd.

Guffen tilrår.

Meir Haugland på kulturguffebloggen
Under (1994)
Orden (1999)
Verd (2000)

Paul Brannigan: This is a Call (2011)

Legg til bildetekst
Det er jo ein klassisk rags to riches-historie, dette, men det er kanskje ikkje så uvanleg i biografiar om store stjerner. Dave Grohl voks opp i Virginia, rett utanfor den amerikanske hovudstaden Washington DC. Foreldra skilde seg tidleg. Grohl vart dregen mot den aktive punkescena i DC, og spelte både gitar (habilt) og trommer (eksepsjonelt). Han vart med i Scream, og droppa ut av highschool for å reisa på turné med dei. Tida med Scream var eit liv i dårlege varebilar, dårleg mat, overnatting på harde golv, og mykje drikk og dop. Bilane og maten og overnattingane vart betre etter at han vart trommeslagar i Nirvana, og seinare gitarist/vokalist i Foo Fighters. 

Brannigan skriv mest og best om tida fram til Foo Fighters vert skipa. I alle fall verkar det slik for meg, som ikkje har noko forhold til det bandet - dei som likar Foo Fighters vil kanskje vera usamde. Han tek mange avstikkarar, og kjem med store mengder bakgrunnsinformasjon, og det likar eg. Grohl kom inn i punkemiljøet i DC fleire år etter at det miljøet oppstod, og Brannigan skriv grundig om viktige personar og band og hendingar. Det er òg tilfelle når Grohl flyttar til Olympia utanfor Seattle, for å vera med i Nirvana - då får me ei god og innsiktsfull historie om korleis grungemiljøet oppstod.

Grohl vert ofte skildra som the nicest man in rock. Det er omtrent den kjensla ein sit att med etter denne boka. Han er nok reservert, slik mange er, og slepper ikkje Brannigan for langt inn i privatlivet sitt, og Brannigan har heller ikkje noko interesse av å gå for langt i den retninga. Men Grohl framstår som svært sympatisk - han innser at han har vore heldig, og at han har levd eit priviligert liv.

Guffen tilrår.

23. april 2015

Gravity (2013)

Det er rart med det - det går år og dag utan at eg ser ein film frå verdsrommet, og brått har eg sett to på éin månad. I motsetnad til den førre er denne rein fantasi.

Eg trur at sist gong eg såg Sandra Bullock i ein film var tidleg i 90-åra, då ho køyrde buss i Speed. No har ho ei litt vanskelegare oppgåve. Ho er ute i verdsrommet for fyrste gong, og held på med noko vedlikehaldsarbeidet på teleskopet Hubble saman med George Clooney, ein langt meir røynd romfarar. Dei vert råka av vrakrestar frå ein russisk satelitt - dei andre som er med på turen døyr, og romskipet deira er øydelagd. Dei prøver å nå den internasjonale romstasjonen ISS, men greier det berre sånn delvis. Ho kjem seg inn; han forsvinn i verdsrommet. Så ho må koma seg heim i ... heiter det livbåt? Det vert ikkje så lett, sidan der ikkje finst drivstoff.

Historia er for så vidt spanande nok, men det som gjer denne filmen verd å sjå er filminga. Du trur på det du ser, illusjonane er gode nok til at du trur at dei faktisk er i verdsrommet. Samstundes er filminga klaustrofobisk nok, ikkje minst inne i livbåten, til at du får ei kjensle av korleis Bullock har det.

Guffen tilrår.


21. april 2015

Breaking Bad, sesong 1 (2008)

Denne serien har eit rimeleg godt utgangspunkt. Walter White er ein ekstremt god kjemikar, men hadde ikkje tiltakslyst nok til å verkeleg satsa på ei stor karriere der. I staden arbeider han som kjemilærar på ein highschool i Albuquerque, New Mexico, og korkje han eller elevane hans ser ut til å trivast med det. Kona hans er gravid; frå før har dei ein seksten år gamal son. Dei slit økonomisk, og då White får diagnosen lungekreft, tenkjer han mykje på korleis dei andre skal klara seg etter at han er død. For å få pengar til cellegiftkur, og for å prøva å leggja seg opp litt pengar dei andre kan arva, prøver han å tena pengar på å selja metamfetamin. Han veit korleis han skal laga det, men anar ingenting om korleis han skal selja det.

Det gjer derimot Jesse Pinkman, ein av dei tidlegare elevane hans. Han veit i alle fall litt om det. Alt går slettes ikkje etter planen, i alle fall ikkje i byrjinga, men det kjem seg etter kvart. Sesongen sluttar med at dei to har fått innpass hjå Tuco, som ser ut til å kontrollera mykje av dealinga i heile eller halve byen.

Her er mykje bra. Det tek litt tid før serien tek av, men så lenge kvar episode er betre enn den førre er det jo ingen grunn til å stoppa. Samspelet mellom White og Pinkman er framifrå, eg veit at det opplagte her er å skriva at dei har ein glimrande kjemi. Dei er heilt ulike, White er ein turrpinn med eit stivt språk; Pinkman er like fleksibel og mjuk i kroppen som han er i språket. Dei har nokre fabelaktige scener og dialogar. Mykje av dette skuldast at dei ikkje snakkar nok med kvarandre, eller at dei ikkje høyrer nok på kvarandre. Scena med liket i badekaret er eit godt døme på dette.

Guffen tilrår.

19. april 2015

Richard Ford: Let Me Be Frank With You (2014)

Frank Bascombe, hovudpersonen frå den store (og delvis vellukka) trilogien til Rochard Ford, er vorten gamal. Han har pensjonert seg, men arbeider litt gratis for gode føremål, og får elles tida til å gå ved å tru på dei same livsløgnene som før. I denne boka er det fire frittståande noveller om han, men ikkje meir frittståande enn at alle historiene er lagt til veka før jol 2012. Orkanen Sandy har herja New Jersey, der han og kona bur, og det er eit katastrofeområde.

Det Amerika Ford skildrar er ikkje eit katastrofeområde, men det er eit samfunn som er ute av balanse. Unge menn vert sendt til krigar ingen skjønar vitsen med. Helsesystemet fungerer best for dei velståande. Orkanoffer vert utnytta av all slags luringar. Naboar snakkar ikkje med kvarandre. Og så vidare.

Ford skriv godt, det veit me frå før. Han er òg betre i noveller enn i romanar, men likevel er ikkje dette Ford heilt i toppslag. Frank Bascombe gav ut ei bok for lenge sidan, og i den siste forteljinga vert han spurt av ein kjenning som ligg for døden: "When you write a book, how do you know when you've finished it?" Litt av problemet i desse fire novellene er at Ford burde sett punktum litt tidlegare. Det vert for mykje av mykje - litt for mange omvegar frå historia i novella, litt for mange flotte setningar, litt for mange måtar å seia at Bascombe kunne vore ærlegare med seg sjølv på.

Guffen er lunken.

Meir Richard Ford på kulturguffebloggen
Wildlife (1990)