19. oktober 2014

Frank Rossavik: En god story. En biografi om Kåre Valebrokk (2013)

Kåre Valebrokk var ein mann det var vanskeleg å mislika heilt. Det han stod for politisk var ikkje heilt etter min smak, og han kunne ofte framstå som altfor sjølvoppteken. Samstundes var han ein mann som kunne vera underhaldande, og som verka rimeleg avslappa. Denne biografien forsterkar dei fleste av desse inntrykka, men legg òg til ei rekkje nye. Det biletet eg måtte endra mest var inntrykket av at han var sjølvoppteken - han kunne nok framstå slik i media, men dette var nok ein av dei mange mytane han bygde om seg sjølv. Fleire omtalar han som snill og omtenksam, og som ein svært lojal sjef i dei mediebedriftene han var leiar for - Dagens Næringsliv og TV2.

Det er nærliggjande, slik Rossavik òg gjer mot slutten av boka, å jamføra han med Einar Førde, som Rossavik òg har biografert, og som òg var leiar for ein av dei store norske mediehusa. Valebrokk kunne òg koma med fantastiske replikkar, av og til får ein kjensla av at han gjorde ting av di det ville koma ei god historie ut av det. Det beste dømet på dette er då ein journalist i DN vart kalla inn til han, med beskjed om at han fekk eit lønstillegg på.

Eit hovudprinsipp for journalisten Valebrokk var at det som er sant, kan trykkjast. Avisa skal ikkje tenkja på konsekvensane, og han kunne difor trykkja kritiske artiklar i DN om både eigarar og styremedlemmar i DN. Slik sett ville han nok ha likt denne boka, der Rossavik har fått fritt spelerom i det som finst av personlege arkiv, der han har snakka med både vener og fiendar, og der han har skapt eit bilete av ein fargerik redaktør som ikkje stemmer heilt med biletet Valebrokk sjølv ville ha skapt. Og det er ei bok som fengar, det er ei fascinerande historie som vert fortalt. Få biografiar har ein like presis som denne.

Guffen tilrår.

Vaffelhjarte (Den Nationale Scene, Bergen, 18.10.2014)

Det er bra at me har Maria Parr. Ho har berre skrive to bøker så langt, men begge er fabelaktige. Dei kan minna litt om kvarandre, begge har ei sterk og modig jente i hovudrolla (eller ei av hovudrollene), i begge bøkene har ungane nære forhold til langt eldre personar, begge bøkene hentar handlinga frå ein stad så langt ute på bygda at der nesten ikkje er ungar, og begge bøkene handlar om venskap, og usikkerheit knytt til denne venskapen.

Dette poenget er eitt av to som vert forsterka i denne dramatiseringa av Vaffelhjarte. Lena og Trille er bestevener, men Trille er ikkje sikker på om Lena veit det. Han prøver fleire gonger å spørja ho om han er bestevenen hennar, men greier det ikkje. Det andre poenget er ei forsterking av rolla kristendomen spelar i liva deira. Det er ikkje dominerande, det er ikkje slik at stykket prøver å frelsa nokon, men eg kan ikkje hugsa at det var like tydeleg då eg las boka for mange år sidan.

Stykket er finfint. Scenografien er den same gjennom heile stykket; på golvet ligg ein stor plattform, forma som ei vaffel, bak står to gardintrepper, og i bakgrunnen er det nokre sunnmørske alpar. Det fungerer heilt glimrande, også når dei skal til fjells, anten for å sanka sauer, eller - i den kanskje artigaste enkeltscena - når Lena og Trille skrir på akebrett heile vegen ned frå stølen.

Det gode med bøkene til Parr er ikkje berre dei varme forteljingane, det er òg det sprudlande språket, som er fullt av gode ord og uttrykk. Slik er det òg her, her er nok å le av. Det er altså ei flott framsyning, som fenga både vaksne og ungar då me var der.

Guffen tilrår.

Robert Endeacott: Peaches. A Chronicle of The Stranglers 1974-1990 (2014)

The Stranglers var eit bra band. Dei slo gjennom samstundes med punken, men sjølv om det var mykje aggresjon i musikken deira, var det langt større variasjon i platene deira, enn i mange av dei tidlege punk-platene. Den viktigaste grunnen var kanskje keyboardspelinga til Dave Greenfield, ein annan grunn kan ha vore at dei var langt betre musikantar enn punk-gruppene, og kanskje òg at dei var langt eldre. Trommisen Jet Black var gamal nok til å vera far til mange av dei tidlegaste punkemusikarane.

Denne boka er ei strengt kronologisk oversikt over det meste bandet gjorde fram til gitarist/vokalist Hugh Cornwell slutta i bandet i 1990. Robert Endeacott fortel om oppturar og nedturar og alt det der. Dei er favorittbandet hans, og han skriv ein stad at han er aktiv i ein "Stranglers Community", antagelegvis på nettet. At han set bandet høgt er eit godt utgangspunkt for å skriva ei bok, men at han set bandet så høgt at han omtrent ikkje greier å vera kritisk, er langt verre.

For The Stranglers var eit band ein kunne seia mykje negativt om. Dei var valdelege, dei skreiv fleire sterkt kvinnefiendtlege tekstar, dei brukte (altfor) mykje narkotika, og framstår rett som det er som svære drittsekkar. Endeacott ser ikkje desse negative sidene, eller rettare - han ser ikkje desse sidene som negative. Når Cornwell i januar 1980 møter i retten, etter at han vart teken med ulike typar narkotika i lomma, er det absolutt ikkje Cornwell si feil at han får ein førebels streng dom, der han mellom anna ikkje får lov til å forlata landet for å gjennomføra ein planlagd turné i Asia. Dette fekk svære følgjer ikkje berre for The Stranglers, i følgje Endeacott - ikkje berre gjekk dei glipp av inntekter og heider og ære, men at The Police turnerte dei same landa nokre månader seinare la grunnen for at det bandet vart så populære. Endeacott insinuerer at det var The Stranglers som burde hatt denne populariteten, som om det var opplagt at det neste new wave-bandet som turnerte Asia vart verdsstjerner. Og han kjem ikkje med noko forklaring på at Cornwell nokre veker seinare, men før den endelege dommen var fastsett, kunne reisa utanlands for å spela i Tyskland.

Boka har sin verdi, i alle fall for slike som meg, som ikkje har lese nokon Stranglers-biografi. Plater og konsertar vert presenterte, endringar i musikken vert i alle fall skrive litt om, medan Endeacott bruker altfor mykje tid på å referera ulike konsertar, der han kjem med detaljar om kva som vert sagt mellom songane, og korleis Cornwell endrar nokre tekstliner etter kva by og humør han er i. Og utan at det er så viktig, er det òg ei bok som ser ekstremt amatørmessig ut, det vert brukt ei rekkje ulike fontar, som ikkje står godt til kvarandre.

Guffen er lunken.

13. oktober 2014

Jens K. Styve: Eg, Ove Kvamme (2008)

Dette er ei artig bok. Eg-personen i boka, Ove Kvamme, har ikkje heilt fått det til. Han er full av gode bortforklaringar, men desse held berre når han er åleine. Saman med andre vert det tydeleg at han ikkje fungerer heilt. Der dei andre vaksne har vaksne referansar, tyr han til dataspelreferansar når han skal forklara noko. Der andre vaksne tek ansvar, flyktar han. Der andre vaksne kan føra nokolunde meiningsfulle samtalar, seier han dei viktige (og rette) tinga inne i seg, medan det han seier høgt ikkje gjev så mykje meining. Der andre vaksne gjer det dei har lyst til, let han det vera.

Det er noko vestlandsk over boka, det er noko med nokre av uttrykka som vert brukte. Når Kvamme gøymer seg på kontoret på ein bensinstasjon, vert oppdaga av ho som jobbar der, og forstår at han må koma seg vekk, kjem setninga "På tide å koma seg vidare i livet". Det er noko hovlandsk over det, det er noko radiorøyndisk over det, men samstundes er det meir enn originalt nok.

Guffen tilrår.

12. oktober 2014

Bernard Sumner: Chapter and Verse (2014)


Joy Division er eitt av dei banda eg les kva som helst om. Eg har lese fleire bøker om historia deira, slik at det i dei grove linene vert ein del repetisjon, men det fengar framleis. Sumner var gitarist der, og den delen av denne sjølvbiografien som handlar om Joy Division er den beste delen av boka.

Resten av boka er ujamn. Ho opnar med dei obligatoriske oppvekstskildringane, som ikkje er så svært gjevande, held altså fram med Joy Division, før det held fram med New Order og andre prosjekt. Det heile vert fortalt på ein nøktern måte, utan den heilt store variasjonen. Fleire gonger er han inne på at biletet som er skapt av Joy Division ikkje er korrekt; dei var langt lystigare enn ein skulle tru. Det er ikkje sjå openberrt etter å ha lese dette - ja, dei var gutungar på tur, og fann på sprell eit vanleg russekull ville sett på som daglegdagse, og ja, det var veldig mykje festing i tida i New Order, men det vert ikkje fortalt på noko lystig måte.

For nokre år sidan skar det seg heilt mellom Sumner og bassisten i JD/NO - Peter Hook. Det bruker Sumner mykje plass på, der han framstår som den gode og snille, medan Hook ikkje er til å stola på. I intervju har Hook kome med ei opplagt innvending mot boka - var det verkeleg berre han Sumner krangla med?

Sumner skriv så godt som ingenting om familien, og det er bra. Det er ikkje difor me les denne boka. Men eg hadde nok venta at han skulle skrive meir om seg sjølv, at han hadde opna seg litt meir. Eg trur boka hadde vorte betre om han ikkje hadde halde korta så tett til brystet.

Guffen er lunken.

One Flew Over the Cuckoo's Nest (1975)

Randle McMurphy er ikkje den enklaste personen å ha med å gjera. Han vert sendt frå eit fengsel til eit mentalsjukehus, der dei skal finna ut om han er gal eller ikkje. Han veit kva han vil, han likar å ha kontroll over situasjonen, og han er talefør nok til å diskutera og manipulera kven det skal vera. Nesten.

Dei andre på avdelinga er ei godt samansett forsamling. Dei vert knallhardt styrte av avdelingssjukesystera. McMurphy prøver å få dei andre med på opprør mot ho, med vekslande hell. Ei natt får han overtalt nattevakta til å sleppa inn to kvinner, som godt utrusta med alkohol kjem inn for å gje dei innsette ein fest, før dei har tenkt å rømma til Canada saman med McMurphy og ein indianar. Det går ikkje heilt etter planen.

Det er ein finfin film, som er heilt avhengig av Jack Nicholson i hovudrolla. Han briljerer, og er med i så godt som kvar scene i filmen.

Guffen tilrår.

10. oktober 2014

Rob Smyth, Lars Eriksen, Mike Gibbons: Danish Dynamite (2014)

Det danske fotballandslaget i 1980-åra var eit fabelaktig lag. Merkeleg nok greidde eit såpass lite land å få fram ei rekkje spelarar i verdsklasse, som òg hadde ein spelestil det var uråd å ikkje lika. Det var ein variant av den hollandske totalfotballen, der dei aller, aller fleste tenkte angrepsfotball heile tida. Eller, som det står i to av mange finfine setningar i denne boka - "the 3-5-2 system was only a basis for negotation. At times it might have been easier simplyto label their formation as 10".

Noko av det spesielle med laget var at dei fleste spelte i andre land enn heimlandet. I dag er det vanleg for omtrent alle andre land enn England; i åttiåra var det høgst uvanleg. Dei spelte òg på gode lag - ti av dei mest sentrale spelarane på laget (Elkjær, Laudrup, Simonsen, Mølby, Jesper Olsen, Arnesen, Lerby, Nielsen, Busk og Morten Olsen) i alt vann 79 trofé, inkludert 40 ligagull. Det var eit gladlag, som burde vunne EM i 1984, og som kunne kome langt lengre i VM 1986, der dei rauk ut i åttandedelsfinala, etter ein feilpasning Jesper Olsen aldri kjem til å gløyma.

Og dei såg ut slik danskar (og mange nordmenn) gjorde i åttiåra. "The long hair and love beads that Dutch players sported regularly come back in and out of fashion, but it's safe to assume there will be another Ice Age before the thick moustaches and cock-rock mullets paraded by [Denmark] are deemed even close to acceptable again". Dei hadde både stil og sjarm, og var eitt av dei store fotballaga verda har sett.

Eit slikt lag fortener ei god bok, og det har dei fått her. Det er ein fryd å lesa denne boka, som opnar med eit kort oversyn over dansk fotballhistorie, fram til Sepp Piontek vert landslagssjef, og skjønar at han har ein fantastisk spelarstall å jobba med, berre han får stramma inn disiplinen litt. Så går det slag i slag gjennom åttiåra, der dei tre forfattarane presenterer spelarar, refererer kampar på ein uvanleg god måte, og tek oss med på opptur etter opptur fram mot feilpasninga til Jesper Olsen. Dei bruker mange intervju frå gamle dagar, men har òg intervjua mange av spelarane i dag. Og dei intervjua viser at laget framleis har same sjarmen som før. Ei flott, flott bok.

Guffen tilrår.