13. februar 2016

Bruce Thomas: Rough Notes (2015)

Det gjekk omtrent slik: Eg tinga boka til Elvis Costello på Amazon. Neste gong eg var innom tilrådde dei denne boka, og eg kjøpte den. Så las eg denne fyrst, og får altså med meg versjonen til Bruce Thomas når eg hentar fram Costello-boka.

Bruce Thomas var bassist i The Attractions, som var bandet til Costello frå 1977 til 1986. Det var tidvis eit glitrande orkester, som eg høyrde mykje på då, og av og til høyrer på no òg. Det er velkjent at Costello var den som styrte det meste, og det er òg velkjent at han og Thomas kom på kant med kvarandre.

Det skriv Thomas mykje om. Costello er til stades i heile boka, i alle fall dei delane som handlar om tida etter 1977. Då hadde Thomas alt levd av musikken i fleire år, han var mellom anna på USA-turné i oppvarmingsbandet til Elton John. Han møtte mange musikarar, og fekk mellom anna tilbod om å verta med i Pink Floyd. Så møter han Costello. Costello vil ha eit band med folk som ikkje kan spela, men får i staden eit band med svært habile musikantar, der Costello sjølv (truleg) var den svakaste musikaren. Dei var ekstremt aktive, gav ofte ut plater, turnerte heile tida, og greidde å ikkje repetera seg sjølv.

Også her møter Thomas mange andre musikarar, og det kjennest som om det er det boka handlar om: Eg og alle superstjernene eg har helsa på. Det kjem anekdotar når han møter Michael Jackson i eit platestudio, når han ikkje kjenner igjen Bruce Springsteen, når han nesten vert invitert til Mull of Kintyre av Paul McCartney, og så bortetter. Dei fleste av anekdotane er ikkje meir enn det, dei er her for å visa at han har treft alle desse. Og då vert det keisamt etter kvart.

Brotet med Costello er framleis sårt. Elvis Costello and the Attractions vart tekne opp i den amerikanske Rock'n'Rolll hall of Fame rundt 2004, og Thomas møter opp. Då har han ikkje snakka med Costello på mange år, og dei får plass ved ulike bord. Dei står saman på scena, men det er omtrent alt. Thomas skriv at det er greitt for han, men det verkar ikkje slik. Mest av alt er dette eit bok om tapet Thomas opplevde då Costello fann seg ein annan bassist.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

6. februar 2016

David Cavanagh: Good Night and Good Riddance (2015)

Eg har vel aldri vore så oppteken av radio. Nokre år rundt 1980 høyre Tørsten og eg mykje på Radio Luxembourg, som introduserte oss for mykje ukjent. I alle fall dei dagane me fekk kanalen inn - som regel måtte me jobba knallhardt for å få inn gode signal.

Hadde me fått inn John Peel, som arbeidde for BBC, hadde eg truleg høyrt meir på radio. Og eg hadde vorte introdusert for endå meir ukjent musikk. Peel vart etter kvart ein institusjon, der han plukka opp ny musikk, spelte mykje klassisk, og var den eine radio-DJen svært mange høyrde på. Band gjorde spesialopptak for han, kalla sessions, og han var som regel den DJen som fekk dei spanande platene fyrst. Han var ein trendsetjar, som var tidleg ute med å spela David Bowie, Bob Marley, Mike Oldfield (Tubular Bells ville kanskje ha vorte ein parentes i platehistoria om ikkje Peel hadde spela heile plata i eit radioprogram), Roxy Music, The Smiths, Joy Division/New Order, White Stripes, og som var den fyrste DJen på ein stor radiostasjon som kasta seg over punken. Han var ustyrleg, han var heile tida sin eigen herre, og spelte musikken han sjølv likte. Han var heilt uinteressert i band som på sett og vis ville ha passa inn (som t.d. R.E.M.), medan han var ekstremt interessert i band som ikkje alle sette like høgt (som t.d. The Fall).

I denne boka, som er ekstremt underhaldande, har David Cavanagh høyrt gjennom det som finst av Peel-opptak, og har i tillegg gått gjennom sendeplanane for dei andre programma, i alle fall dei han har fått tak i. Så skriv han om 265 av desse programma, på ein fri og god måte. Han kan kommentera musikken Peel spelar, men før han kjem så langt kan der godt vera ei side eller to med forhistorie, anten knytt til bandet eller til Peel sjølv. Det vert altså ei omfangsrik bok, på litt over 600 sider, men det er ei bok det går fort å lesa. Peel var ein fargerik person. Nokre høgdepunkt:

* Peel var på lufta kvar dag. Han spelte ofte demoar eller plater med ukjende band, og for konsertarrangørar kunne det vera vanskeleg å koma i dag med desse. Ofte las Peel opp adressene. I 1978 spurde Geoff Travis om Peel kunne setja han i kontakt med bandet Swell Maps, og Peel fungerte nærmast som ein informasjonssentral: I ei direktesending bed han bandet kontakta Travis.
* I 1979 fekk han tilsendt to Ep-ar frå eit band i Dublin, men kunne ikkje spela dei: "I was given two copies of this earlier this week, but if anybody from U2 is listening, both copies were too warped for me to ever possibly play on the radio".
* Peel skreiv om musikk for avisa The Observer. I 1988, i ei og same spalte fortel han at han var på konsert to dagar på rad - den eine dagen med Shirley Bassey, den andre med Extreme Noise Terror. Cavanagh skriv at Peel truleg var den einaste som såg begge konsertane, "and certainly the only one at Extreme Noise Terror to have his wife and twelve-year-old son with him.
* Platene han fekk var ofte promo-kopiar, utan mykje informasjon på sjølve plata. Fleire gonger spelte han plater på feil hastigheit. Ofte måtte han ringja plateselskap for å finna det ut, men han vart ikkje alltid klokare av det: "This very day, I phoned somebody up to ask them this - and they didn't know themselves". Så spelte han ei anna plate der han var i tvil, og der han hadde ringt opp selskapet. Etter at songen, som verkar litt treg, var slutt, sa Peel "I can't remember what the answer was".
* Då han fekk tilbod om å verta teken opp i den amerikanske Rock'n'Roll Hall of Fame, lo av han det heile i programma sine. Han las opp brevet deira, der han var beden om å svara på ei rekkje spørsmål, mellom anna om han hadde eit uttrykk han brukte ofte: Han meinte at "Oh no, I'm playing this at the wrong speed" ville vera midt i blinken.
* Ein gong han ville selja brukte plater, fekk han besøk av ein platesamlar før Peel køyrde vekk med platene. Han ombestemte seg, dels av di platesamlaren sa at mellom platene Peel ville gje vekk var det éi som var så sjeldan at mange samlarar meinte at ho ikkje eksisterte.
* På ei prisutdeling i 2000 vart han sitjande ved sida av skodespelaren Britt Ekland. Ho sa at ho høyrde jamleg på programma hans, og Peel sa seinare at han var på nippet til å seia "Name one record that I've played in the last ten years". Litt seinare greier Ekland å forstua foten, og då ho seinare vert ropt opp til ein pris, er det hakket før Peel melder seg friviljug til å bera henne opp på scena. Men han var i tvil om han ville greia, det han var rundt 55 år, og meinte at det siste ungane hans fortente var å sjå overskrifta "Veteran DJ dies underneath Britt Ekland" i avisene dagen etterpå.

Guffen tilrår.

A Fistful of Dynamite (1971)

I fjor haust kjøpte eg ein DVD-boks med tre spaghettiwesternfilmar av Sergio Leone. Eg trudde det var dei tre filmane, men det var det visst ikkje, og det kan jo forklara kvifor den tredje filmen i den trilogien var merka "disc one". For det gjekk gradvis opp for meg at dette ikkje var A Fistful of Dollars, slik eg trudde det var, også etter at eg hadde sett ein halvtime eller endå meir av filmen. Kvar vert det av Eastwood, tenkte eg, og studerte omsider omslaget godt nok.

Denne filmen er lagt til den meksikanske revolusjonen, sånn omtrent rett etter 1910. Ein gjeng bandittar har fått tak i ei luksuriøs vogn, som vert dregen av åtte-ti hestar. Dei møter ein ire, som er i Mexico av di han støttar revolusjonen. Han framstår som ein litt meir edrueleg og litt meir sjarmerande versjon av Dynamitt-Harry. Han har med seg enorme mengder dynamitt, og har han ei ledig stund, fyrer han av ein salve. Saman vil dei rana ein bank, men vert skuffa då dei bryt seg inn - alt gull og alle pengane er flytta, og banken vert no brukt som fengsel for revolusjonære. Dei vert slepte fri, sjølvsagt.

Og omtrent her miste eg heilt interessa for filmen. Fram til då hadde det vore heller keisamt, frå her og ut såg eg på filmen med eit halvt auge. Den største salva i filmen sprengjer ei bru til pises, han iren døyr mot slutten av filmen, men det engasjerer lite. Altfor langt, altfor kjedeleg, altfor livlause replikkar, osb.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

30. januar 2016

Jaga Jazzist (USF, Bergen, 29.1.16)

Fy fasan - Jaga Jazzist er eit glimrande band. Dei er nede i ni medlemmar etter at Matias Eick takka for seg for eitt eller to år sidan, men det er framleis mykje moro att. Dei spelte i om lag 100 minutt, og det var svært få lågpunkt.

Ein typisk Jaga-song startar relativt roleg, gjerne med eitt eller i alle fall få instrument, men det ballar på seg etter kvart. Det ballar kraftig på seg etter kraft. Fleire av dei åtte vekslar mellom ulike instrument, gjerne i ein og same song, og det er av og til ein lydvegg omtrent utan like. Det er ekstremt fengane, det er ekstremt rytmisk, og det er ekstremt stas.

Den ferskaste plata deira er meir elektronika-dominert enn dei føregåande. Så vidt eg hugsar spelte dei alle fem songane frå den plata, men dei henta sjølvsagt òg songar frå tidlegare plater. Mest stas var det med "One-Armed Bandit" og "Toccata", begge frå plata One-Armed Bandit, men det var stas heile vegen. I ei bok eg nyleg las av sjølvaste Robert Forster lista han opp det han kallar "The Ten Rules of Rock and Roll". Ein av desse reglane var at ingen band gjer noko nytt på scena etter tjue minutt av konserten. Forster kan ikkje ha sett Jaga Jazzist - her skjer det jo noko nytt heile tida. Dei kunne spelt ein time eller to til, og det hadde framleis vore like stas.

Guffen tilrår.

Meir Jaga Jazzist på kulturguffebloggen
Vossa Jazz 2014

Mary Norris: Between You & Me (2015)

Dette var stas. Boka er både lærerik og underhaldande, og er ei av desse bøkene som gjerne kunne vore dobbelt så lang.

Mary Norris har arbeidd i korrekturavdelinga i The New Yorker sidan 1978. Det er ei avdeling som ikkje tilset kven som helst, dei som arbeider der har kunnskapar om språk som ligg langt over snittet. Det gjer avdelinga til ein drøymearbeidsplass for språknerdar, der dei kan drøfta konkrete spørsmål knytt til artiklar som skal trykkast, eller spørsmål som berre dukkar opp. I kapitlet om apostrofar fortel Norris om den dagen dei snakka om korleis dei skulle skriva genitiv fleirtal av McDonald's - skulle det vera McDonald'ses'?

Også artikkelforfattarane i The New Yorker var opptekne av at alle feil skulle vekk. Etter at Norris, tidleg i karriera si, oppdaga ein feil i eit sitat i ein artikkel av Philip Roth, sende Roth eit brev til bladet med takk: "Who is this woman? And will she come live with me?"

Norris skriv om gleda ved språket, om kor stas det er med språk. I kvart av kapitla i boka tek ho opp eit konkret rettskrivingsspørsmål, som apostrofar eller bindestrekar eller semikolon eller banneord eller komma (boka har undertittelen "Confessions of a Comma Queen"), men boka er ikkje meint som noko lærebok. Det er ei sprudlande bok, som òg fortel om gledene ved å ha rett skriveutstyr: Ho likar ein viss type blyantar, som er gått ut produksjon, Ho sporar opp ein leverandør, tingar ein boks, men slit med at blyet knekk heile tida. Ho sender eit klagebrev, og får eit svarbrev ho har stor glede av: Fabrikken verkar like fiksert på blyant-kvalitet som ho er, dei har testa blyantar frå det same produksjonspartiet utan å finna feil, og konkluderer med at ho truleg bruker ein for gamal blyantkvessar. Alt er som det skal vera når ho til slutt i boka vitjar eit blyantkvessar-museum i Ohio.

Guffen tilrår.

25. januar 2016

Max Manus (2008)

Den andre filmen eg hadde gjensyn med denne helga var Max Manus. I ettertid (altså dagen etter) er eg usikker på kvifor. Eg såg filmen då han kom, og var berre sånn passeleg imponert. Kanskje eg såg han igjen for å finna ut om eg framleis var relativt lunken.

Det er eg. Her er mykje dramatikk i filmen, og historia i filmen vert godt fortalt. Manus var ein norsk motstandsmann. Han var med på fleire aksjonar, der dei ved to høve sprengde tyske båtar i eller nær Oslo, og der dei sprengde arkivet på eit kontor som skulle kalla inn fleire årskull unge menn til tysk krigsteneste. Han er sjølvsikker ved inngangen til krigen, mot slutten er han eit nervevrak, med litt for stort alkoholinntak.

Det er lagt mykje arbeid i å skapa truverdige gatebilete, både i Oslo og Stockholm. Samstundes er historia relativt føreseieleg - det vert gjerne slik når ein lagar film på så kjende historiske hendingar som den andre verdskrigen. At mange av dei rundt Manus døyr er ikkje så godt kjent, men alle veit jo at han kjem til å overleva.

Så er òg mange av dei vanlege skodespelarane med. Svært få av dei er noko anna enn midt på treet, Aksel Hennie er ein av dei det er vanskeleg å verta altfor imponert av. Når Pål Sverre Valheim Hagen dukkar opp i ei lita rolle mot slutten av filmen, er det påfallande kor mykje han glitrar enn dei andre.

Guffen er lunken.

The Naked Gun (1988)

Aslak eller Ivar meinte at me burde sjå denne filmen ein kveld. Det var greitt for meg, også etter at eg oppdaga at filmen hadde femtenårsgrense. Det har filmen truleg på grunn av alle freistnadene på å laga god humor av lett pikante scener. Dei vitsane er heller platte. Heldigvis er her nok av andre gode vitsar.

Frank Drebin er politimann, og mistenkjer forretningsmannen Vincent Ludwig for å vera innblanda i noko narkotikagreier. Litt tilfeldig oppdagar Drebin at Ludwig har planar om å drepa dronning Elizabeth II, som vitjar Los Angeles. Drebin greier på merkeleg måte å hindra det, og greier samstundes å verta saman med Jane Spencer, ein av medarbeidarane til Ludwig.

Gjennom heile filmen er det verbale og visuelle vitsar. Det er mange fulltreffarar, og mykje av det skuldast Leslie Nielsen, som spelar Frank Drebin. Han er midt i blinken for rolla, der han går gjennom den eine situasjonen utan å merka at her skjer noko komisk. Både han og filmskaparane kan humor, dei kan dette med timing og alt det der.

Guffen tilrår.