1. mars 2015

Ray Bradbury: Fahrenheit 451 (1953)

Ein gong i framtida er det forbode med bøker. Brannmenn, som tidlegare sløkte brannar, har no éi einaste oppgåve - å brenna det som finst av bøker, og gjerne òg hus der bøker vert oppbevarte. Guy Montag er ein av desse brannmennene, men han spør seg oftare og oftare kvifor bøker er så farlege. Han stel bøker med seg heim, og då det vert kjent, får han i oppgåve å brenna sitt eige hus. Han gjer det, men drep òg brannsjefen. Han greier å røma, heldigvis rett før det kjem ein krig som utslettar heile byen han budde i. Utanfor byen treffer han nokre menn som har lært bøker utanåt, og som på den måten tek vare på bøker som er oppbrende. Dei er del av eit stort nettverk, slik at dei på (lang) sikt kan skriva ned alle dei brende bøkene, og gje dei nytt liv.

I ein slik situasjon måtte det ha vore forferdeleg for den stakkaren som måtte læra denne boka utanåt. Boka er på rundt 200 sider, og hadde ho vore lengre hadde eg neppe fullført ho. Språket er hjelpelaust, fullt av metaforar og uttrykk som ikkje gjev meining i det heile. Det heile går tregt, forferdeleg tregt, og det er noko av det mest keisame eg har lese.

Bokbrenning var jo eit aktuelt tema då boka kom ut. Den andre verdskrigen var over åtte år tidlegare; USA var på veg inn i McCarthy-perioden.Og det er framleis eit aktuelt tema, i alle fall i delar av verda (og, for nokre år sidan, i Bergen Unge Høgre), men å skriva om eit aktuelt tema er ikkje nok til at ein roman vert god. Sjølvsagt ikkje.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

26. februar 2015

Marit Eikemo: Mellom oss sagt (2006)

Regine Hansen har ikkje heilt takla overgangen frå å vera ungdom til å vera vaksen, frå å vera student til å vera ferdig studert. Ho vikarierer som sakshandsamar i Aetat, er singel, og vil eigentleg at alt og alle skal vera som i studietida. Sjølv om studietida heller ikkje var heilt slik som ho hugsar det. Kvar gong ho møter dei gamle studiekameratane er det som om ho står på utsida, som om dei andre har klart å ta fellesskapen sin inn i ei ny tid og ein ny stad, medan ho altså står fast i gamle dagar.

Ho nektar å innsjå at det er hennar feil, ho innbiller seg at ho har full kontroll. Men det har ho jo ikkje, gradvis vert ho meir avkledd, heilt til det toppar seg i ein samtale med foreldra. Ho har kjøpt ein leilegheit ho ikkje er i nærleiken av å ha råd til, og bed foreldra om eit forskot på arven. Ho reiser heim til dei for fyrste gong på lenge, sjølv om dei alle bur i Bergen, og får beskjed om at dei kan hjelpa ho viss ho skjerpar seg litt, og gjer ein innsats både for seg sjølv og for dei andre i familien.

Guffen tilrår.

Meir Eikemo på kulturguffebloggen
Arbeid pågår (2009)
Samtale ventar (2011)

22. februar 2015

Jon Krakauer: Three Cups of Deceit (2011)

Greg Mortenson var aldeles ukjend for meg før eg las denne boka. Eg trur ikkje eg var den einaste her til lands som ikkje kjende han; han var langt betre kjend i heimlandet sitt, USA. Der skapte han seg eit namn som ein velgjerar utanom det vanlege. Han samla inn enorme pengebeløp som skulle gå til bygging av skular i Afghanistan og Pakistan. Han skreiv fleire bøker om dette, heldt enorme mengder foredrag om arbeidet sitt, og fekk amerikanske skuleelevar med på innsamlinga.

Eg kjøpte ikkje boka av di eg ville læra meir om Mortenson og hjelpeorganisasjonen hans, CAI; eg kjøpte boka av di eg likar Jon Krakauer. Det er ein fryd å lesa han også i denne boka, der han kler av Mortenson alt han har av klede. Han viser at bøkene hans er fulle av fri dikting. Han viser at mange av skulane han hevdar å ha bygd ikkje finst. Han viser at mange av skulane Mortenson faktisk har bygd, står tomme og ubrukte. Han viser at Mortenson har forsynt seg grovt av dei innsamla midlane, og at ingen eigentleg har kontroll på økonomien til CAI. Mortenson nekta å la seg intervjua til denne boka, og det er kanskje like greitt.

At midlar som vert samla inn ikkje alltid når fram dit dei er tenkt er ikkje noko nytt. Men det er likevel overraskande å lesa kor systematisk Mortenson har gått fram for å lura dei som gjev pengar til CAI, og kor hemningslaust han forsyner seg av kassa deira. Eg tippar det vart litt rabalder etter at boka kom ut, men ørlite surfing tyder på at Mortenson held fram omtrent som før, berre med eit litt strengare styre, og at Krakauer står fast på at alt han har skrive i denne boka, er korrekt.

Guffen tilrår.

Meir Krakauer på kulturguffebloggen
Eiger Dreams (1990)
Into the Wild (1996)
Into Thin Air (1997)
Into the Wild (film, 2007)
Under the Banner of Heaven (2011)

John Steinbeck: Tortilla Flat (1935)

Den neste tida les eg ein ny Steinbeck-kortroman i månaden, omtrent. Det er i alle fall planen, og er alle romanane like bra som denne, vert det stas heile vegen. Eg har lese litt av Steinbeck før, og set i alle fall dei to store romanane East of Eden og Grapes of Wrath høgt. For litt sidan kjøpte eg ei bok der fem-seks av dei kortare romanane hans er samla, og dette var opningsromanen der.

Handlinga er lagt til ein mindre velståande bydel i Monterey, California. Danny, ein arbeidslaus kar som ikkje legg altfor lange planar, er komen attende frå krigen, og får vita at han har arva to små hus. Han flyttar inn i det eine, som vert eit samlingspunkt for likesinna. Det andre leiger han ut til nokre kameratar som aldri betalar for seg, og som like godt, etter at dei slumpar til å brenna huset ned, flyttar inn hjå han. Etter kvart bur seks-sju personar der, og alle er i same båt. Ingen har arbeid, alle likar å drikka, alle er småkriminelle, osb.

Boka har relativt korte kapittel, og kunne godt vore presentert som ei novellesamling. Kvart kapittel har ei konsentrert handling, som ofte heng saman berre av di det er dei same personane som går att. Det er likevel ikkje alltid slik, nokre gjennomgåande tema går att. Og det er altså stas - ein ting er at her er mykje humor, ein annan ting er at både talemåtar og ambisjonar er lett å samanlikna med det eg finn hjå kjenningar som har eller har hatt det omtrent på same måten.

Guffen tilrår.

Meir Steinbeck på kulturguffebloggen
The Grapes of Wrath (1940, film)
East of Eden (1955, film)
Travels With Charley (1962)
Of  Mice and Men (1992)
Geert Mak: USA. En reise (2012)

16. februar 2015

Roots (1977)

Det har vore ei ekstrem utvikling i fjernsynsseriar dei siste tiåra. Det gjeld mange sider ved seriane, men i ein serie som denne, som er nær førti åt gamal, er det tre ting som peikar seg ut: Dialogen er altfor enkel her. Sminkinga av folk som er vorte nokre tiår eldre er pinleg. Og tempoet er eit heilt anna. Tidvis går dette svært, svært tregt.

Men det er likevel ein heilt grei serie. Roots var eit fenomen då serien vart vist i januar 1977 - ABC viste dei åtte episodane åtte kveldar på rad. Serien er basert på ein roman av Alex Haley, som hevda at han skreiv si eiga slekts historie. Det stemmer ikkje heilt, men det er heller ikkje det viktige her. Serien var viktig, ikkje minst av di han gjorde det tydeleg at måten det amerikanske storsamfunnet hadde behandla slavane var umenneskeleg og vel så det.

Serien tek til i Vest-Afrika, der den unge mannen Kunta Kinte vert teken til fange. Han vert ført vestover over Atlanteren, og seld som slave. Han prøver å røma, vert teken igjen, og vert mishandla både psykisk og fysisk. Seinare følgjer me dotter hans, og son hennar igjen vert den fyrste i familien som er ein fri mann i USA. Gjennom heile serien er solidariteten blant slavane, mishandlinga frå dei kvite, og draumen om fridom tydelege tema. Det går seint av og til, her er ingenting å le av (i alle fall ikkje noko som er meint å vera komisk), skodespelet er tidvis så karikert at det minner om ein parodi, men det er likevel ein serie som fengar.

Guffen tilrår.

13. februar 2015

Carine McCandless: The Wild Truth (2014)

Eg såg filmen og las boka om Christopher McCandless, begge kalla Into the Wild, for nokre år sidan, og vart, som mange andre, fascinert av han. Han var ein oppegåande kar, som var misnøgd med det amerikanske samfunnet, og som etter å ha fullført college la ut på ei reis gjennom USA (og Mexico, så vidt). Han haika til Alaska, der han la vegen ut i naturen, for å leva av det han fann der. Han overlevde i 113 dagar, omtrent. Både filmen og boka er glimrande.

Denne boka er langt frå like god. Syster hans, Carine, var den som stod han nærast, og ho fortel om bakgrunnen for at han reiste frå alle han kjende. Den delen av boka er grei nok, og det same gjeld kapitla der ho fortel om korleis ho sleit etter at broren var funnen død. Men det vert for mykje av alt det andre. Ho vil gjerne fortelja om oppturar og nedturar i sitt eige liv, og det er korkje interessant eller spesielt. Ho giftar seg for tredje gong før ho er tretti år.

Men dei to syskena hadde ein tøff oppvekst. Foreldra kjem ikkje godt ut av dette - at foreldra lyg for ungane er ein ting, at faren er valdeleg er noko heilt anna, og at mora heile tida forsvarar faren er endå meir noko heilt anna. Faren var godt gift då han trefte mora, og var heilt open om at han levde eit dobbeltliv. Han budde to veker hjå kona si, og to veker hjå elskarinna. Begge kvinnene vart gravide omtrent samstundes, slik at Christopher hadde ei halvsyster som var nokre månader yngre. Før Carine var fødd hadde han òg fått ei dotter til med kona. Det er faren som er den store stygge ulven i alt dette, men likevel: Kona hans var i alle fall sterk nok til å bryta med han, og gje ungane sine ein trygg og god oppvekst. Mor til dei to McCandless-syskena jatta berre med han, og Carine meiner altså at dette er grunnen til at Christopher flykta. Det må ha spelt inn, men ho overtyder ikkje meg om at det er den einaste grunnen.

Guffen er lunken.

Relatert på kulturguffebloggen
Jon Krakauer: Into the Wild (1996)
Into the Wild (film, 2007)

Brit Bildøen: Sju dagar i august (2014)

Handlinga i denne romanen er lagt til den nære framtida vår. Eit par slit med å verta ferdige med massakren på Utøya, der dotter hennar var ei av dei som miste livet. Han på si side har éin son, som bur i Australia, og som han kommuniserer dårleg med. Dei to snakkar òg for lite med kvarandre. Det skal lite til før ein av dei irriterer den andre, og begge har løyndomar for kvarandre.

Den fyrste halvdelen av boka er heilt på det jamne. Me vert presenterte for dei to, men me kjem ikkje spesielt langt innpå dei. Historia fenger ikkje nok, og det vert litt for stilleståande. Midtveges tek boka seg opp. Dei to reiser til hytta si for å sjå korleis ho har greidd seg gjennom ein storm, og det kapitlet er det beste i boka. Resten av boka, som vert prega av at han dett i ei trapp og vert sengeliggjande, er betre enn den fyrste halvdelen, men retteleg bra vert det aldri.

Guffen er lunken.