2. april 2020

Einar Ullestad: Det leikar på Solfeng (1980)

Nja. Dette er ei høgst lokal bok. Eg var i utgangspunktet litt skeptisk, men las ho av di eg skriv ein artikkel om far til forfattaren. Under lesinga kom det mange moment eg kan ta med i den artikkelen, mellom anna om då faren viste Arne Garborg rundt på Voss. Boka var i det heile langt betre enn eg trudde, og med litt strengare redigering kunne dette faktisk vorte retteleg bra.

Nokre manglar er openberre. Ullestad var ikkje gamle karen då familien Bernhoft Osa flytta inn i nabolaget, og han vart ein nær ven av Sigbjørn Bernhoft Osa. Mot slutten av boka står det fleire korte kapittel om Osa, og det ligg litt på sida av det boka eigentleg handlar om. Det burde òg vore fleire presise dateringar av det han skriv om, og omtalane av eit par folk går langt, langt utover grensene for kva som burde koma på prent. Boka var skriven i ei tid då det ikkje var etiske retningsliner å støtta seg på, men ho var ikkje skriven i ei tid utan folkeskikk.

Men her er altså òg mykje som fungerer. Boka handlar om oppvekståra til Ullestad, og han skriv godt om familien, om korleis han gradvis plukka opp meir kunnskap, og om korleis det var å veksa opp nær Vangen. Han var fødd i 1908, og hadde ein far (Anders) som var sentral i mykje og mangt i kulturlivet på Voss, og som òg var vertskap for fleire kjende personar.

Guffen er lunken. 

27. mars 2020

Flannery O'Connor: A Prayer Journal (2015)

Ein skal ikkje lesa mykje av Flannery O'Connor før ein ser at ho var oppteken av religion. Ho var katolikk, sterkt truande, og der er spor av denne trua i både noveller og romanar. I intervju vart ho ofte spurt om dette, og der framstår ho som sikker og fast i trua.

O'Connor studerte ved University of Iowa i 1946-47, og i ei notatbok skreiv ho nokre tekstar, forma som brev til Gud. Dei tekstane er samla i denne boka, og her er ho langt meir tvilande. Ho vender seg til ein Gud ho ikkje er heilt sikker på, i alle fall ikkje i opninga av boka. Ho tek opp spørsmål knytt til livet og til trua, men ho skriv òg mykje om forfattarskapen sin. Ho vil verta forfattar, ho vil skriva, og bed om styrke til å skriva god litteratur.

Ho debuterte ikkje før fem år seinare, i 1952, og det er ikkje nokon ferdig utlært forfattar som skriv desse tekstane. Dei er likevel absolutt skrivne av ein svært lovande forfattar. Her aular av flotte setningar, og tekstane må ha vore like mykje skrivetrening som bøner.

Dei som ikkje har lese noko av O'Connor før bør ta til ein annan stad, men dei som kjenner og set pris på bøkene hennar kan trygt prøva seg på denne.

Guffen tilrår.

Meir O'Connor på guffekulturbloggen
Wise Blood (1952)
A Good Man is Hard to Find (1955)
The Violent Bear It Away (1960)
Everything That Rises Must Converge (1965)
Mystery and Manners (1972)
Wise Blood (film, 1979)
Rosemary Magee (red.): Conversations with Flannery O'Connor (1987)
Brad Gooch: Flannery (biografi, 2009)

23. mars 2020

Einar Mar Gudmundsson: Beatlesmanifestet (2004)

Oppvekstroman frå Reykjavik, stort sett 1960-åra. Hovudpersonen, Johannes, veit ikkje heilt kva han vil. Han vil spela i band, men korkje han eller dei andre i bandet bryr seg noko større om å øva. På skulen går det meste gale, han er meir interessert i å tøya grensene enn å ta til seg kunnskap (bortsett frå den eine gongen han må ha ein toppkarakter for at faren skal kjøpa gitar til han). Han er litt interessert i jenter, men ikkje heilt nok.

Bandet er meir som eit tulleband. Ingen av dei kan eigentleg spela, trommeslagaren har berre ei tromme, og bassisten har berre ei fjøl. Dei lagar til konsert i garasjen heime hjå ein av dei, men publikum avslører bløffen fort, og det vert ikkje betre av at to i bandet stikk av med alle billettinntektene.

Det er ei bok som er heilt midt på treet, med unntak av dei gongen ho er irriterande. Eg er ikkje altfor glad i humor som fell daud til jorda, og slik er det altfor ofte, anten det handlar om forteljarblikket eller hendingar forteljaren fortel om.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

20. mars 2020

Alice Walker: Possessing the Secret Of Joy (1992)

Denne boka las eg midt i 90-åra, og det var (som vanleg) ei litt anna oppleving denne gongen. Boka greip meg ikkje like mykje no.

Walker skriv om kvinneleg omskjæring, som jo er eit grufullt tema. Hovudpersonen, Tashi, veks opp i Olinka, eit oppdikta afrikansk land. Ho giftar seg med ein amerikansk mann, flyttar til Amerika, men vel å reisa tilbake til Olinka for å verta omskoren, ho òg. Det er eit rart val - systera hennar blødde i hel då ho vart omskoren - men må vel forklarast med at ho vil knyta seg til heimkulturen på eit konkret vis. Ho er både nøgd og misnøgd, og ho reiser, viss ein skal tru på det ho fortel, tilbake for å ta livet av kvinna som omskar ho.

Eg tek det atterhaldet av di det verkar som om Tashi gradvis vert gal. Boka har mange forteljarar, som mannen hennar, elskarinna hans, eller sonen til mannen og elskarinna, og Tashi sjølv. Av dei mange forteljarane er det Tashi som snakkar mest, også under det amerikanske namnet Evelyn, og det er ikkje alt ho seier som heng like godt saman.

Guffen er lunken. 

15. mars 2020

Gillian G. Gaar: World Domination (2018)

Kort oppfrisking: Frå 1990 og nokre år framover snakka og skreiv alle om musikkscena i Seattle. Det var mykje opphausing, men nokre av banda var like bra som det vart hevda. Ein fellesnemnar var plateselskapet Sub Pop Records, som gav ut mange av banda før dei slo gjennom, og som òg hadde gjeve ut plater med eldre band frå området.

Denne boka kom ut til trettiårs-jubileet til Sub Pop, og fortel om opp- og nedturar. Dei fyrste åra var det flest nedturar, mest av di vegen vart til medan dei gjekk. Dei to grunnleggjarane, Bruce Pavitt og Jonathan Poneman, prøvde alt for å skapa merksemd - av og til trefte dei blinken, av og til bomma dei heilt. Dei hadde ikkje røynsle med business på dette nivået, og fleire gonger var det på nippet at dei gjekk konkurs. Det som redda dei var Nirvana. Den fyrste plata deira, Bleach, kom ut på Sub Pop. Då dei gjekk over til Geffen vart det kontraktfesta at Sub Pop skulle ha to prosent royalty. Både Nevermind og In Utero selde millionar, og salet av Bleach tok seg òg opp.

Boka fortel historien heilt greitt, men eg sit att med ei kjensle av at Gaar godt kunne vore meir kritisk. Det verkar som eit tingingsverk. Alt løyser seg til slutt, og det som måtte vera av konfliktar vert tona kraftig ned.

Guffen er lunken.

14. mars 2020

Mads Rage: Og skipet siglar vidare (2018)

Denne boka har ei handling som er (rimeleg) lett å referera, men som likevel kanskje ikkje er så lett å referera. Me prøver: Alt som skjer skjer om bord på eit skip. Det siglar vidare på ein sjø eller ein fjord, og ingen av dei som er på skipet veit om noko anna verd. Dei snakkar i alle fall ikkje med hovudpersonen, Poll, om det. Han gjer dei oppgåvene han får tildelt, men har òg kome over ein løyndom: Under senga til den sjuke kapteinen ligg det ei låst kasse med bøker. Poll veit kva ei bok er, men han kan ikkje lesa, og han vågar heller ikkje spørja andre om kva som står i bøkene. Kvar gong nokon døyr, vert dei sydde inn i fiskeskinn saman med ei av bøkene og dumpa i havet.

Og dei døyr, ein etter ein. Ebba, mor til Poll, var den som kunne tolka vind og vêr slik at dei fann dei rette farvatna. Dokteren, som dagleg kokte saman medisinar alle trudde var til hjelp. Og så bortetter, til sist er Poll den einaste som lever.

Det er ei underleg og fin bok. Rage skriv verkeleg bra, både språk og ordtilfang er langt over snittet. Dette er debutboka hans, og alt her viser han at han har kontroll på stoffet sitt.

Guffen tilrår.

Meir Rage på kulturguffebloggen
Miklastaur (2019)

11. mars 2020

Kenne Fant: Alfred Nobel (1991)

Eg visste ikkje så veldig mykje om Alfred Nobel før eg las denne boka, bortsett frå det alle veit: Han fann opp noko sprengstoffgreier, tente ekstremt med pengar, fekk litt dårleg samvit for at sprengstoffet vart brukt i krig, og testamenterte difor bort store delar av rikdommen sin for at rentene skulle brukast til å dela ut nokre prisar.

Etter å ha lese denne boka veit eg litt meir, men ikkje veldig mykje meir. Han vaks opp i ein familie med fleire oppfinnarar og forretningsmenn. Faren var lenge i St. Petersburg, der han prøvde å selja oppfinningar til russarane, utan altfor stor suksess. Alfred prøvde litt her og litt der, før han endeleg fekk suksess. Han er på reisefot heile tida, han knyter kontaktar og sel patentar. Han fekk aldri familie, han verkar så oppteken av å finna opp ting at han knapt hadde tid til anna.

I alle fall nesten. Han hadde eit forhold til Sofija Hess, ei kvinne frå Slovenia. Dei budde aldri i lag, og han var klar over at ho hadde forhold til andre menn når han var på reise (og det var han jo heile tida), men dei heldt saman, på og av i atten år.

Det er ikkje mange spor etter privatlivet til Nobel. Å lesa om forretningslivet hans er eigentleg heller keisamt, så det er ikkje rart å tenkja seg at Fant var glad då han fann ei mengd brev Nobel skreiv til Hess. Diverre greier han ikkje å avgrensa seg, og fleire kapittel, spreidd utover i boka, er berre sitat frå dess breva - sitat der Nobel ikkje seier spesielt mykje av interesse.

Guffen kan ikkje tilrå dette.