17. desember 2014

Agnes Ravatn: Operasjon sjølvdisiplin (2014)

Til liks med svært mange andre var Agnes Ravatn prega av dette behovet for å heile tida vera oppdatert. Me sjekkar e-post, me er på nett, me er på Twitter, det er direktesendingar i media frå hendingar som ikkje fortener det (som t.d. dette manglande steinraset i Romsdalen), og me oppfører oss som om me ikkje lenger veit kva tolmod er. Me kan ikkje venta, alt skal gjerast med ein gong.

Til liks med mange andre var Ravatn lei av dette, og til liks med relativt få andre fann ho ut at ho måtte gjera noko med det. Ho las ei rekkje bøker om korleis ho betre kunne kontrollera livet og arbeidsdagen sin, og vart klokare på korleis ho kunne få betre sjølvdisiplin. Dette deler ho med lesaren i denne boka, som er bygd på ein artikkelserie i Dag og Tid.

Eg fekk aldri heilt sansen for den artikkelserien, og er berre sånn mellomnøgd etter å ha lese boka òg. Det sprudlar ikkje så mykje av dei språklege påfunna til Ravatn denne gongen. Det vert òg ein del repetisjon. Tidvis er det artig og innsiktsfullt, men eg har lese langt betre av Ravatn.

Guffen er lunken.

Meir Ravatn på kulturguffebloggen
Veke 53 (2007)
Ikke til hjemlån (2008)
Stillstand (2009)
Folkelesnad (2011)
Fugletribunalet (2013)

Meir Dag og Tid på kulturguffebloggen
Nils Rune Langeland: Noreg (2008)
Morten A. Strøksnes: Rett vest (2009
Erling Lægreid: Nærgåande skisser (2011)
Erling Lægreid: Fleire nærgåande skisser (2012)

Morten A. Strøksnes: Tequiladagbøkene gjennom Sierra Madre (2012)

15. desember 2014

Den andre mannen i meg (2014)

Då me opna Ivar Aasen-tunet i 2000 var det eitt arrangement opningshelga eg verkeleg ville ha meg: Det skulle vera førpremiere på dagbøkene til Olav H. Hauge, og det var ein glimrande time, der Henrik Mestad las utdrag frå bøkene. Han har arbeidd vidare med Hauge, for fire-fem år sidan framførte han eit liknande program under Poesifestivalen i Ulvik. Programmet denne filmen byrjar på trur eg er ein lett omarbeidd versjon av framsyninga i Ulvik. Han har framført det på teater og på radio, trur eg, og her er det filma. Det er ein fabelaktig film.

Mestad er den einaste personen som viser seg, og han er med i omtrent kvar scene. Det er kronologisk lagt opp, og Mestad tek oss gjennom sjukdom, fruktdyrking, dikting, kjærleik og død. Dagbøkene til Hauge er ei fantastisk kjelde, sjølvsagt, men Mestad har gjort eit svært godt utval av tekstar, og framfører dei godt. Innimellom kjem det dikt, også her har han gjort gode (om enn ikkje uventa) utval - både "Gullhanen" og "Det er den draumen" kjem, til dømes.

Guffen tilrår.

Meir Olav H. Hauge på kulturguffebloggen
Kjære Olav. Kjære Bodil (Ulvik, 18.4.2012)

Atle Nielsen og Kjell Jørgen Holbye (red.): Den store boka om Morgan Kane (2014)

Eg las mange Morgan Kane-bøker i gamle dagar. Då eg las denne boka, kom eg til å fundera på om ikkje Kane-bøkene var av dei fyrste bøkene eg kjøpte sjølv. Til saman hadde sikkert Torstein og eg over halvparten av bøkene. Kvar dei er no, anar eg ikkje.

Denne boka passar truleg aller best for dei som las endå meir Kane enn meg. Det er ei bok der tittelen stemmer godt. Her er referat frå alle bøkene om Kane, men det er den svakaste delen av boka. Det er langt meir spanande å lesa bakgrunnsartiklane, og best likte eg artiklane om Kjell Hallbing, som skreiv bøkene under pseudonymet Louis Masterson. Han realiserte forfattardraumen sin, men verka ofte mest interessert i å tona det ned. Han la aldri skjul på at han masseproduserte bøker, og skrytte nærmast over at han berre brukte eit par veker på kvar bok.

I bøkene skreiv han ofte Kane inn i historiske hendingar. Fleire av desse får eigne, korte artiklar i boka. Og her er oversyn over våpen, kvinner, personar Kane drap, stader han vitja, og så bortetter. Som referanseverk er det heilt greitt, men det vert aldri meir enn det.

Guffen er lunken.

Meir Morgan Kane på kulturguffebloggen
Der ørnene dør (1974)

7. desember 2014

Rosens navn (1986)

Endå ein mellomalderfilm - det var då svært. Marit hadde lånt med seg nokre filmar heim, for å finna ein som passa i ein skuletime, og no har eg altså sett to av dei. Denne såg eg då han gjekk på kino, og hugsa han som ein grei film. Då hadde eg òg lese romanen, som eg òg hugsar som ein grei roman - langt meir lesverdig enn det andre eg har lese av Umberto Eco.

Filmen er framleis heilt grei. Handlinga er lagt til eit kloster, og mellomalderen er akkurat slik han ofte vert framstilt: Alle er skitne, husa er gamle, livet er ein kamp for å overleva, og så bortetter. Her har dei i tillegg framstilt dei langt fleste munkane som ekstremt groteske - det manglar tenner, her er ein pukkelrygg eller to, og det aular av mindre vellukka ansikt.

Til dette klosteret kjem den kloke munken William frå Baskerville, saman med ein læregut. Han skal eigentleg vera med på ein religiøs konferanse, der to ulike trusretningar skal drøfta teologi med ein paveutsending, men opphaldet vert prega av at fleire mordar er eller vert drepne. Han løyser mysteriet, utan at det er så veldig viktig. William er ein bokglad kar, og han kosar seg når han og læreguten lurer seg inn i det enorme og eigentleg stengde biblioteket til klosteret.

Guffen tilrår.

6. desember 2014

Da Vinci-koden (2006)

Filmen er basert på ei bok eg ikkje har lese, men som eg likevel kjenner litt til. Eg visste vel sånn omtrent kva eg gjekk til - ein historie der ein finn spor etter eit eller anna i kunsten til Leonardo da Vinci, og der det handlar om ein hemmeleg religiøs organisasjon som prøver å kontrollera heile verda. Eller noko slikt. Då boka kom ut fekk ho kritikk frå mange hald for å ikkje vera historisk korrekt, og den same kritikken vart, for alt eg veit, retta mot denne filmen.

Det er ei meiningslaus innvending, sjølvsagt. Ein roman er ein roman, og ikkje ei historiebok. Problemet med filmen, som eg går ut frå er tru mot boka, er heller ikkje at det som vert sagt her ikkje er sant, problemet er at det er så drepande keisamt. Filmen er lang, altfor lang, og den sist halvdelen er seig å koma gjennom. Då har det alt vore nokre nær døden-opplevingar for dei to i hovudrolla, og fleire kjem det. I midtpartiet er det heller ikkje måte på kor mange personar som har spelt under falskt flagg, og klimaks i filmen kjem minst ein halvtime før han er ferdig.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

3. desember 2014

Devon Alexander: The Quotable Groucho Marx (2014)

Nøkternt sett burde dette vera ei god bok. Groucho Marx var hylande morosam, både når han improviserte, og når han framførte liner som (opphavleg) var skrivne av andre. Der finst fleire nettsider fulle av Groucho-sitat, så det skulle altså vera lett å fylla ei bok.

Desse utgjevarane har ikkje greidd den testen. Ein ting er at sitata kjem heilt usystematisk. Ein annan ting er at berre eitt av sitata har kjeldetilvising, slik at eg funderer på om den eine tilvisinga er ein glipp. Ein tredje ting er at fleire sitat kjem fleire gonger (i ei tynn bok på berre førti sider. Ein fjerde ting er at alle bileta er utan bilettekstar, der er ikkje eingong årstal. Og som om alt dette ikkje er nok - nokre av sitata er til og med feil.

Viss ein ser vekk frå dette, er der jo nok av gullkorn. "Outside of a dog, a book is a man's best friend. Inside of a dog it's too dark to read". "Whatever it is, I'm against it". "Those are my principles, and if you don't like then ... well, I have others". Osb. Men alt dette kan ein jo finna i andre bøker. I alle fall dei av oss som har hyllemetrar med Marx-bøker.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Filmar
Cocoanuts (1929)
Animal Crackers (1930)
Monkey Business (1931)
Horse Feathers (1932)
Duck Soup (1933)
A Night at the Opera (1935)
A Day at the Races (1937)
Room Service (1938)
At the Circus (1939)
The Big Store (1941)
The Unknown Marx Brothers (1993)

Bøker
Harpo Marx/Richard Barber: Harpo Speaks (1961)
Sidney Sheldon: A Stranger in the Mirror (1976)
Hector Arce: Groucho (1979)
Maxine Marx: Growing Up with Chico (1980)
Robert Dwan: As Long as they're laughing (2000)
Paul Duncan (red.): Marx Bros (2007)
Andrew T. Smith: Marx and Re-Marx (2009)
Martin A. Gardner: The Marx Brothers as Social Critics (2009)
Roy Blount jr.: Hail, Hail, Euphoria! (2010)

1. desember 2014

Sopranos, sesong 6 (2006-07)

Det drog litt ut før eg vart ferdig med den sjette og siste sesongen av Sopranos, men det er ikkje av di serien har vorte dårlegare. Langt derifrå. Eg skuldar heller på sommar, og på at den sjette sesongen er dobbelt så lang som dei andre sesongane. Dette er framleis framifrå, og eg kan knapt hugsa at eg har sett ein fjernsynserie som har vore like fengande heile vegen.

Det strammar seg til i denne sesongen. Junior, onkelen til Tony, vert meir og meir øren, og tidleg i sesongen skyt han Tony, som ligg lenge på sjukehuset. Fleire av dei nærmaste medarbeidarane til Tony Soprano misser livet. Familien hans raknar endå meir enn før - det toppar seg då sonen prøver å ta livet sitt. Og tilhøvet til dei andre mafia-familiane vert verre og verre. Den aller siste episoden er glimrande - me anar at no skjer det noko snart, men episoden er bygd opp på ein måte Hitchcock ville vore stolt av: Me ventar og ventar, det vert meir og meir tydeleg at noko snart skjer, og me ventar og ventar.

Endå meir enn før er det tydeleg at dette er ein amerikanske serie, og at serien handlar om Amerika. I denne siste sesongen er det mykje nostalgi, både for eit Amerika som ikkje finst lenger, eit Amerika som var tryggare enn samfunnet i dag. Men her er òg mykje samfunnskritikk, og denne vert gjerne formidla av son til Tony, som, kanskje av di han veks opp i ekstremt luksus, er dregen mellom viljen til å gjera noko med alle problema som tårnar seg opp, og den totale apatien.

Så det var stas, dette. Slutten er såpass open at det i teorien kunne kome meir, men etter at James Gandolfini døydde for litt sidan, seier det seg sjølv at det aldri kjem meir. Og det er heilt greitt - det er flott med seriar som gjer seg medan leiken er god.

Guffen tilrår.

Meir Sopranos på kulturguffebloggen
Sesong 1 (1999)
Sesong 2 (2000)
Sesong 3 (2001)
Sesong 4 (2002)
Sesong 5 (2004)