31. august 2014

Viv Albertine: Clothes Clothes Clothes Music Music Music Boys Boys Boys (2014)


Eg har aldri høyrt mykje på The Slits. Dei vart danna i London i 1976, og i alle fall i haldningar var dei inspirerte av punk. Musikken deira minte lite om annan musikk frå London på den tida, det var meir originale trommer, det var ein tidvis reggae-inspirert bass som aldri kvilte, det var ein gitar som ofte berre utfylte dei andre, og - det som minte mest om den andre musikken - det var ein aggresiv vokalist. The Slits var eitt av dei fyrste banda der alle medlemmene var kvinner (heilt fram til trommeslagaren Palmolive slutta, i alle fall).

Viv Albertine var gitarist i bandet. Ho deler boka i to, men den fyrste delen kan like gjerne delast i to, den òg, slik at boka vert tredelt. Delen i midten, der ho fortel om livet i The Slits, er den beste. Opningsdelen, som handlar om oppveksten hennar er meir på det jamne, medan avslutninga, der ho fortel om resten av livet sitt, er altfor lang og keisam.

Ho er svært frittalande. Ho skriv mykje om sex, og ho skriv mykje om eigne sjukdomar og problem. Det er greitt nok, men ho skriv òg mykje om folk som har stått ho nær, både vener og medmusikantar og kjærastar. Ho har rett nok endra nokre av namna, men likevel opplever eg det som om ho går for langt fleire stader.

Guffen er lunken.


Hjalmar Johansen; Sydpolekspedisjonen 1910-1912 (2011)

Eg har lese mykje polar-litteratur i sommar, merkeleg nok. Dette vert den siste på ei stund, men det er ikkje fordi boka er dårleg. Eg las dagbøkene til sydpolfararen Olav Bjaaland for nokre veker sidan, og Johansen skriv både betre og meir detaljert enn Bjaaland. Sjølv om han vart vraka frå sydpolpartiet, etter å ha fortalt ekspedisjonsleiar Roald Amundsen kva han meinte om leiarstilen hans.

Den episoden står sentralt i boka. Amundsen var desperat etter å verta fyrstemann på polpunktet, og la ut frå Framheim minst ein månad for tidleg. Dei snudde, og på heimvegen var det meir kappløp enn lagarbeid. Amundsen var ein av dei fyrste som kom attende til Framheim; Johansen tok seg av ein som var frostskadd, og dei to kom til Framheim mange timar etter dei andre, etter ein altfor lang dag med altfor lite mat. Fram til den episoden er Johansen den som får dei viktigaste oppgåvene; etter episoden snakkar knapt Amundsen med han.

Det påverkar skrivinga til Johansen, men ikkje lenge. Samstundes som dei fem polfararane når Sydpolen, er han og to andre på ein kortare ekspedisjon til eit anna område, og i skrivinga derfrå vert det tydelegare enn nokon gong: Johansen treivst godt i polare strok.

Guffen tilrår.

23. august 2014

Monty Python Live (Mostly): One Down, Five to Go (2014)

Monty Python er ei av dei store komikargruppene. Dei var originale, dei var nyskapande, og dei var løgne. Fyrst i fjernsynsserien Monty Python's Flying Circus, seinare i fem filmar. Den siste av desse kom i 1983.

Sjølvsagt var det ofte snakk om reunionar, i alle fall fram til ein av dei seks, Graham Chapman, døydde i 1989. To eller tre eller fire av dei samarbeidde om ulike prosjekt, men ingen greidde å samla alle dei fem attlevande. Heller ikkje prosjekt som var initierte frå ein eller fleire av dei fekk bifall frå dei andre.

Heilt fram til det i 2013 vart kjent at dei fem skulle på scena att. Det var rimeleg eksklusivt - dei skulle gjennomføra eitt show, i London. Frå minnet - dei 20 000 billettane vart selt ut på eit minutt eller to, og dei sette opp fleire show. Og her er me omsider framme med poenget: Eitt av desse vart viste på NRK nokre månader seinare.

Dei er gamle menn no, sjølvsagt. Dei har bikka sytti, så dei mest fysiske sketsjane deira går ut. Her er ikkje nokre silly walks, men her er mykje anna. Den verbale humoren sit som eit skot. Sjølv om det samla sett er ei ujamn framsyning, er det tidvis aldeles glimrande. Det kan minna litt om ein revy, det er ei lett blanding av sketsjar, songar, filmar og animasjon, og av og til kjem det eit titals songarar og dansar innom. Det meste av materialet er frå fjernsynsserien og frå filmane deira, men noko er henta frå andre stader (som musikalen Spamalot). Nokre manus er endra, som då to dommarar etter ein lang dag i retten drøftar arbeidsdagen, før ein av dei spør den andre om han hadde noko med Cleese-skilsmissa å gjera. Publikum (og eg) ler, før han andre svarar: "Which one?" Og me ler litt til.

Timinga deira er framleis framifrå. Dei køddar med alt og alle, opningssekvensen viser eit bilete av Chapman, og det biletet vert sendt ut på ein lite heidrande tur gjennom universet. Dei køddar det meste, og sjølv om det i dag er langt vanlegare å kødda med religion og sex, var det heilt på kanten rundt 1970. Av dei fem verkar det som om Idle er oftast på scena, men det kan vera eit feil inntrykk.

Guffen tilrår.

20. august 2014

Per Petterson: Ekkoland (1989)


Debutromanen til Petterson er ei fin barneskildring. Tolv år gamle Arvid er på ferie i Danmark; saman med foreldra og systera vitjar han besteforeldra. Gjennom tolv litt frittståande kapittel gjer han det tolvåringar gjer - han gjer ting litt på eiga hand, han gjer ting saman med foreldra, han skjønar ikkje alt som skjer, men prøver så godt han kan.

Det siste er noko av det beste med boka. Det kjem små hint om at alt ikkje er som det skal vera, der er noko som ikkje er heilt godt mellom alle dei vaksne, men sidan heile boka vert sett gjennom Arvid, er det ikkje alt me får med oss, me heller.

På nivå med dei nyaste bøkene til Petterson er ikkje Ekkoland, men det er ei heilt grei bok.

Guffen tilrår.

17. august 2014

Helga Flatland: Bli hvis du kan. Reis hvis du må (2010)

Dette er den fyrste boka i ein glimrande trilogi, der eg las bøkene i litt feil rekkjefølgje. Det har ikkje så mykje å seia, dei tre bøkene er relativt frittståande.

Tre gutar frå ei lita bygd vervar seg til å kjempa i Afghanistan, der dei alle tre vert drepne av ei bilbombe. Flatland gjer mykje meir enn å fortelja om kva som hende. Ho let fleire røyster tala - i denne boka snakkar to av gutane, og to andre frå bygda. Boka handlar mest om oppveksten til gutane, om korleis dei prøver å finna eit eige rom i ein tynt busett fellesskap prega av primærnæringar. Kor stor plass er det til dei som er annleis?

Fellesskapen mellom dei tre er òg i hovudsak bygd opp rundt det at dei gjekk saman på skulen. Dei verkar ulike, men tek dei kameratane dei får. På same måte som andre i bygda har dei løyndomar, nokre kan dela desse med nokre få, andre held dei heilt for seg sjølv.

Guffen tilrår.

14. august 2014

Stephen Davis: Hammer of the Gods (2008)

Sex and drugs and rock'n'roll. Det var det livet i Led Zeppelin handla om, i den rekkjefølgja. I tillegg til pengar, sjølvsagt, som var det aller viktigaste. Og sjølv om både bandet og dei som stod dei nærast var frå England, var det i USA dei verkeleg kunne utfalda seg. Her stod damene i kø, det same gjorde dealarane, og bandet gjekk frå fest til fest. Og av og til spelte dei ein konsert, og av og til var dei i studio.

I alle fall er det hovudinntrykket etter å ha lese denne boka. Davis har god kjennskap til musikken deira, men er langt meir interessert i å skriva om meir eller mindre truverdige historier. Det er drikking og damer, slik det er for dei aller, aller fleste band på det nivået, og dei vert styrte av ein så til dei grader kompromisslau manager, som ikkje kvir seg for å bruka vald når noko eller nokon går han mot.

Ein av grunnane til at dette vaset kjem i vegen for musikken er at den assisterande manageren, Richard Cole, er ei av hovudkjeldene til Davis. Cole var vill, men han verkar òg som ein som dyrkar denne villskapen, og som ein av desse som gjerne smør ekstra tjukt på. Det vert for mykje av dette, det er grenser for kor mange gonger det er spanande å lesa om alle damene dei hadde gåande på gras i Los Angeles, som vart den amerikanske heimbyen deira, og andre stader i verda.

Davis kan òg musikk, men vert for faktabasert når han skriv om det feltet. Han ramsar opp setlister frå konsertar, han går gjennom songane som er med på platene, men gjer ikkje mykje meir enn det. Eg, som ikkje har noko stort forhold til bandet i det heile, saknar meir inngåande analyser av musikken deira, og korleis den utvikla seg over tid. Davis verkar altså meir interessert i å skriva om korleis dei utanom-musikalske aktivitetane deira endra seg over tid.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

12. august 2014

Owen Beattie & John Geiger: Frozen in Time (2004)

Eitt av måla for oppdagingsreisande utover på 1800-talet var å kartleggja Nordvestpassasjen - ei sjørute nord for det amerikanske kontinentet. Dette ville gjera trafikken mellom Europa til Asia (og det vestlege Amerika) lettare - ein såg glatt vekk frå at den viktigaste grunnen til at ein ikkje fann denne ruta var at havet der nord ofte var frose året rundt. I 1845 sende Storbritannia ut ein svært mannsterk ekspedisjon, under leiing av Sir John Franklin. Han var kjend i området, og sidan dei hadde med seg alt av tipp topp moderne utstyr, rekna ein med at no skulle dei endeleg greia det.

Dei greidde det for så vidt, men dei betalte ein altfor høg pris. Samtlege 129 om bord på dei to skipa døydde. I tiåra etter leita rundt 25 ekspedisjonar etter dei, og sjølv om dei fann mange spor, fekk dei aldri svar på kvifor alle mista livet. Eskimoane i området fekk spørsmål om dei visste noko, og svara deira var ikkje av dei lystigaste - fleire meinte å ha sett prov på at ekspedisjonsmedlemmane hadde så stor matmangel at dei til slutt åt delar av dei daude kameratane sine for å overleva.

Det vart funne menneskerestar fleire stader, og det vart funne mange gjenstandar frå skipa. To funn var verkeleg interessante: Ein handskriven lapp i ein varde, med korte tekstar frå to ulike tidspunkt: I mai 1847 var alt vel; i april 1848 var 24 menn døde, og stemninga var heilt annleis. Og tre gravsteinar på den vesle øya Beechey Island. I Canada, der øya ligg langt mot nord, er minnet om ekspedisjonen framleis sterkt, og Owen Beattie var ein av dei som ville koma til botnar i kva som hadde skjedd. Han var (og er, for alt eg veit) professor i forensic anthropology, som minner lite om norsk antropologi - han var ekspert på å undersøkja lik.

I boka fortel Beattie om ekspedisjonen, om leiteaksjonane, og om korleis han sjølv gjorde fleire turar til området. Han finn ut at han må grava opp dei tre lika, og den siste halvdelen av boka handlar om dette. Det er ei fascinerande forteljing, sjølv om han av og til vert litt for oppteken av å skildra rutinar og detaljar i funna. Konklusjonen hans? Det var det moderne utstyret som knekte dei. Dei var klar over at dei kunne unngå skjørbuk viss dei hadde med seg fersk mat, så eitt av matlagera var fulle av hermetikk. Det var ein ny framgangsmåte, og han som leverte boksane hadde brukt bly då han lodda boksane saman. Blyet seiv inn i maten - alle døydde av blyforgifting.

Guffen tilrår.