30. mars 2015

Apollo 13 (1995)

Dette er eit godt døme på korleis ei historie der alle veit kva som skjer kan fungera som film. Det er òg eit godt døme på korleis nokre filmar skal ha nokre faste element.

Det siste fyrst, etter eit kort resyme. Tre astronautar skal til månen; alle er røynde, og har lengta etter dette i årevis. Ein av dei kan vera smitta av raude hundar, og vert erstatta av ein yngre astronaut. Halvveges til månen går noko gale, og planane for turen vert endra: No handlar det om å få romskipet trygt attende til jorda. I kontrollsenteret i Houston, og i romskipet, arbeider alle på spreng for å få alt til å fungera, og det går godt.

Ikkje uventa er dei to andre skeptiske til vikaren. Han slit litt i den korte treninga før avreise, og det er han som trykkjer på knappen som gjer at romskipet vert øydelagd. Det er ikkje hans feil, men halvveges attende til jorda, når mangelen på oksygen og mangelen på svevn gjer at dei tre misser kontrollen, skuldar ein av dei andre han for å ha gjort ein feil. Det er ikkje noko bombe at det er han som litt seinare utfører kommandoane frå Houston, og at han får eit beundrande "takk" frå han som tidlegare skulda han for å gjera ein feil. Skurk vert helt, altså. Scenene frå kontrollrommet etter at dei tre har landa i havet er òg så fulle av klisjear som råd. Og scenene frå heimen til kapteinen, der heile slekta har samla seg, vert litt i overkant.

Men filmen er likevel god. Det er jo vanskeleg å tenkja seg noko meir klaustrofobisk - dei tre står altså i fare for å verta isolerte i eit romskip som ikkje kjem seg attende til jorda. Alle scenene frå inne i romskipet strekar under dette, der dei tre omtrent ikkje kan flytta seg utan å vera borti ein av dei andre.

Guffen tilrår.

28. mars 2015

Kvinner i for store herreskjorter (2015)

Dette var rart. Eg las romanen Vente, blinke, skriven av Gunnhild Øyehaug, då han kom ut for nokre år sidan, og vart djupt imponert. No er han filmatisert, og det var opplagt at eg ville sjå han. Men medan eg sleit meg gjennom den obligatoriske kinoreklamen prøvde eg å hugsa kva filmen handla om. Det meste var gløymt, og det vart ikkje betre då filmen kom i gang. Dette var som å sjå ein filmatisert versjon av ei bok eg ikkje hadde lese.

Og det er sjølvsagt eit heilt greitt utgangspunkt for å sjå ein film, det er ikkje noko krav om at dei som ser filmen skal ha lese boka fyrst. Hovudpersonen er litteraturstudenten Sigrid Auge, som får eit kort forhold til den suksessrike forfattaren Kåre Tryvle. To andre kvinner har òg sentrale roller - den høggravide performance-kunstnaren Trine, og den meir jordnære og til dels livstrøytte trelastarbeidaren Agnes. Dei to siste har mykje med kvarandre å gjera; Sigrid snakkar aldri med nokon av dei. Sigrid er ein litt forsiktig student, men som finn ut at ho må ta meir sjansar, og som finn ut at ho vil ha den kjende forfattaren. Han vrakar henne, og det ser ut til å gje Sigrid ein piff - det luktar at ho vil ta litt meir kontroll over eige liv, som det heiter.

Det tek litt for lang tid før filmen engasjerer, den fyrste halvdelen er relativt stilleståande. Det tek seg opp mot slutten, men kanonbra vert det aldri. Og sjølv om det ikkje var nokon toppfilm, gav han meg i alle fall lyst til å lesa boka igjen.

Guffen er lunken.

Meir Øyehaug på kulturguffebloggen
Undis Brekke (2014)

Willa Cather: O Pioneers! (1913)

Ein flott, kompakt roman om pionerane på Nebraska-prærien. Hovudpersonen, svenskamerikanske Alexandra Bergson, får tidleg ansvaret for farsgarden då faren døyr. Ho driv garden godt, trass i motstand frå to brør som meiner at gardar skal drivast av menn. Forholda ho har til naturen, til arbeidet, og til naboane vert godt skildra. Cather får òg godt fram korleis innvandrarane mangla røter i det nye landet, og korleis dei heile tida tenkjer tilbake på tida i Sverige.

Alexandra er ugift, men har gjennom heile boka eit nært forhold til naboguten Carl Linstrum. Han flyttar langt vekk, men kvar gong han kjem tilbake er det for å vitja Alexandra. Han overnattar heime hjå ho, og det er òg ein kime til konflikt mellom Alexandra og to av brørne. Den tredje broren, Emil, har ho eit langt betre forhold til. Han får på si side eit varmare og varmare forhold til den gifte nabokona Marie, og mot slutten av boka er det desse to forholda det handlar om. Det eine går heilt gale; det andre endra (litt for) godt.

Guffen tilrår.

Meir Cather på kulturguffebloggen
My Ántonia (1918)

26. mars 2015

Curb Your Enthusiasm, sesong 8 (2011)

Det var det - den åttande sesongen med Curb Your Enthusiasm. Det er framleis velstand, og sjølv om Larry David har signalisert relativt klart at det ikkje vert laga fleire sesongar, er det jo håp.

Mykje er som før, men noko er òg nytt. Midt i serien flyttar David til New York. Heldigvis flyttar manager/besteven Jeff og kona omtrent samstundes, og heldigvis kjem venen Leon etter. Mykje av den gode humoren kjem i samtalane med/mellom desse, spesielt dei med Leon er bra. Han er med såpass sjeldan at ein vert glad berre ein ser han.

I nokre av episodane dukkar andre kjende skodespelarar opp. Michael J. Fox har ei nøkkelrolle i den aller siste episoden, der det ikkje uventa vert gjort stort nummer av at han har Alzheimers. Meir stas er det då Ricky Gervais dukkar opp i ein tidlegare episode - Gervais framstår som like ufordrageleg og sjølvopptatt som David er, og dei har nokre fabelaktige dialogar.

Og elles? David kjem framleis opp i dei mest utenkjelege situasjonar, og han prøver å koma seg ut av dei på like utenkjeleg vis, så godt som utan hemningar. I ein episode skal han kjøpa nokre kjeks frå si speidarjente han kjenner. Ho får like godt sin aller fyrste mens medan ho så vidt er innom dørene, og David nyttar sjølvsagt høvet til å gje ho mange gode råd. Og så bortetter.

Guffen tilrår.

Meir Curb Your Enthusiasm på kulturguffebloggen
Sesong 1 (2000)
Sesong 2 (2001)
Sesong 3 (2002)
Sesong 4 (2004)
Sesong 5 (2005)
Sesong 6 (2007)
Sesong 7 (2009)

23. mars 2015

Tom Doyle: Man on the Run (2014)

Dette var ei uventa god bok, som handlar om dei fyrste ti åra Paul McCartney var ein eks-Beatle. Tom Doyle har gjort ei rekkje intervju med McCartney om desse åra, og sjølv om han godt kunne kome med fleire kritiske spørsmål, har han fått mykje ut av McCartney. Og han har sjølvsagt òg snakka med ei rekkje andre, pluss at han har brukt skriftlege, samtidige kjelder.

Det opnar med at McCartney bryt ut av The Beatles, og at han kjem på kant med dei tre andre. Han gjev ut nokre soloplater, og får etter kvart stabla The Wings på beina, der han mest av alt framstår som ein eineveldig konge. Han gjev ut nokre plater som må ha vore aldeles forferdelege, men mangla nokon i bandet som tok til motmæle og sa at han burde skjerpa seg. Rundt midten av 70-åra får The Wings suksess, og vert eit av dei mest populære banda i verda. Så oppløyser han bandet, og går igjen solo.

Nokre tema går att gjennom heile boka, i tillegg til musikken. McCartney røykte ekstremt mykje marihuana, og vartteken med stoffet fleire gonger. Det mest oppsiktsvekkande var då han var dum nok til å prøva å smugla 200 gram inn i Japan - han vart fengsla i ti dagar. Forholdet til John Lennon er òg gjennomgåande - rett etter at The Beatles vart oppløyst snakka dei knapt nok med kvarandre, men dei fekk etter kvart eit godt forhold, der dei jamleg møtte kvarandre, eller snakka med kvarandre på telefonen. Dei mest rørande delane av boka handlar alle om forholdet deira.

Det var altså ei uventa god bok, kanskje mest av di det aller, aller meste av musikken McCartney laga i 1970-åra var langt under middels. Doyle skapar eit godt portrett av McCartney, og fylte vel eit hol i Beatles-kunnskapen min.

Guffen tilrår.

Meir Beatles på kulturguffebloggen
A Hard Day's Night (film, 1964)
Magical Mystery Tour (film, 1967)
Yellow Submarine (1968)
Jann Wenner: Lennon Remembers (1970)
Mark Shipper: Paperback Writer (1978)
The Rutles/All You need is Cash (film, 1978)
The Beatles Anthology (fjernsynsserie, 1995)
Ringo Starr: Postcards from the Boys (2004)
Joshua M. Greene: Here Comes The Sun (biografi om George Harrison, 2006)
Howard Sounes: Fab. An intimate Life of Paul McCartney (2010)
George Harrison. Living in the material World (film, 2011)
Hunter Davies (red.): The John Lennon Letters (2012)

House of Cards, sesong 1 (2013)

Eg er som vanleg ikkje fyrst ute med det siste. Me kom oss omsider på Netflix, og opna det nye livet med å sjå denne serien. Det var verdt bryet, dette fenga bra.

Frank Underwood er ein ambisiøs og kynisk politikar. Han sit i kongressen, men har klare ambisjonar om å klatra høgare. Han gjer kva som helst for å koma vidare, han spelar folk opp mot kvarandre, han snakkar sant og usant om kvarandre, han bruker dei han kan for å få det som han vil, han går bokstavleg tala over lik. Use and abuse, som dei seier i utlandet. Den einaste han er heilt open med er den næraste medarbeidaren hans, Doug Stamper. Til og med kona, Claire Underwood, som er like ambisiøs som mannen, kan han bruka for å få det som han vil. Dei to snakkar likevel ofte om planane dei har, og utover i sesongen vert det gradvis klart at Underwood posisjonerer seg for å verta visepresident. Eg reknar med at han i seinare sesongar siktar endå høgare.

Serien er godt laga. Det er snakking heile tida, omtrent, og ein skal tidvis konsentrera seg godt for å få med seg alt. Samtalane mellom Underwood og Stamper er dei beste - dei kjenner kvarandre så godt at dei ikkje treng å seia så mykje.

Guffen tilrår.

Dag Johan Haugerud: Den som er veldig sterk, må også være veldig snill (2002)

Det tok litt tid før eg kom heilt inn i denne boka, men då eg fyrst kom inn i ho, kom eg inn i ho. Boka vert berre betre og betre.

Hovudpersonen i boka er ein mann som ikkje har fått det heilt til. Boka hoppar att og fram i tid, og dei eldste delane fortel om ein litt vanskeleg oppvekst. Han bur saman med mor og syster; faren trur eg ikkje vert nemnt i det heile. Han er asosial, redd for å prøva nye ting, og trivst eigentleg best i sofaen. Det er litt meir fart i systera, og dei to har eit godt forhold, heilt til han plutseleg merkar at ho ikkje er eit born lenger. Ho flyttar for å studera, han vert verande heime.

Eller - han kjem seg ut til slutt, og får seg jobb i radio. Han vert godt likt, både av kollegaer og lyttarar, men går på ein smell, sluttar i jobben, og isolerer seg også som vaksen.

Så det er ikkje den lystigaste boka, men det er likevel ei fin bok. Den tiltakslause eg-personen vert skildra på ein fin måte, og sjølv om han ikkje får så god kontakt med folk, ser han veldig godt kva som skjer med andre.

Guffen tilrår.

Meir Haugerud på kulturguffebloggen
Thomas Hylland Eriksen og origamijenta (2005) 
Som du ser meg (film, 2012)