Agnes Ravatn: Verda er ein skandale (2017)

Denne boka tek utgangspunkt i essay Agnes Ravatn skreiv for Dag og Tid. Der fungerte ikkje alt like godt, utan at eg heilt hugsar heilt kvifor. Her er essaya omskrivne og forbetra, og det er vorte ei finfin bok.

Ravatn flyttar til Valevåg saman med sambuar og son, for å bu eit halvt år på eit småbruk som høyrer til familien hans. I eitt av nabohusa bur forfattaren Einar Økland, og mykje av boka handlar om forholdet mellom dei to. I mangt og mykje er det ein gamal meister som lærer vekk det han kan, også om daglegdagse ting som fisking og baking. Det vert referert mange samtalar mellom dei to, og her framstår Økland slik han ofte gjer: Som ein som vil framstå som ikkje altfor sjølvoppteken, men som absolutt ikkje får det til.

Samtalane er likevel underhaldande, og det er òg resten av boka. Her vert mykje smiling, mykje humring, og ikkje så reint lite latter. Eit høgdepunkt er då ho søler tran på badegolvet, og ikkje greier å få vekk lukta, same kor mykje ho vaskar. Eit anna høgdepunkt er når ho vert intervjua av ein journalist, som på førehand bed om namn på personar ho kan snakka med. Ravatn vurderer å nemna Økland som ein nær ven, men finn etter mykje tenking ut at det vert feil. Intervjuet sluttar med at journalisten kjem på kor tid dei har snakka saman sjølv - det var då ho intervjua Økland, og han hadde gjeve opp Ravatn som ein nær ven.

Guffen tilrår.

Meir Ravatn på kulturguffebloggen
Veke 53 (2007)
Ikke til hjemlån (2008)
Stillstand (2009)
Folkelesnad (2011)
Fugletribunalet (2013)
Operasjon sjølvdisiplin (2014)
Stoisk uro (2018)
Dei sju dørene (2019)
Gjestene (2022)
Alle mot alle (2023)
Doggerland (2025)

Asbjørn Aarnes: Troll i ord (2009)

Snakk om fulltreffar. I Klok på bok-spalta i Dag og Tid var oppgåva for nokre månader sidan Tonje Glimmerdal. Aslak (9) og Ivar (7) sende inn rett svar, og vart dregne ut som vinnarar. Premien var denne boka her. For dei to var det eit stort vonbrot; for meg var det langt meir stas.

Asbjørn Aarnes hadde i fleire år ei spalte i Dag og Tid. Den las eg litt for sjeldan, ser eg, for dette er gode saker. Aarnes fortel om folk han har møtt, men hevar denne sjangeren opp nokre hakk. Han skriv godt, på alle måtar. Språket, som er eit arkaisk nynorsk, flyt godt, og han bruker dette språket framifrå.

Aarnes var professor i fransk litteraturhistorie på Blindern, og dei han skriv om er oftast akademikarar eller forfattarar. Det er korte og konsise tekstar; av og til kjem det meir enn ein tekst om same personen. Han var primært riksmålsbrukar, og mange av dei han skriv brukte også riksmål. Eg har høyrt om mange av desse før, som Alf Larsen eller Emil Boyson, men visst lite om dei. Det er sjølvsagt ikkje biografiar Aarnes skriv, men litt kjøt kjem det jo på beina.

Aarnes framstår som svært kunnskapsrik, og som ein som heile tida vil læra meir. Den siste teksten handlar om studievenen Knut Midgaard, som kjem innom i barndomsheimen til Aarnes på Tingvoll. Her viser det seg at Aarnes veit for lite om for mykje, han kan få namn på plantar, og Midgaard vert nesten overraska over at Aarnes ikkje veit namnet på meir enn ein av dei mange fjelltoppane dei kan sjå frå kjøkenvindauga. For meg vert dette ein tekst der den lærde Aarnes jekkar seg sjølv ned eit hakk eller to - visst kan han mykje, men det er om avgrensa fagfelt, og det er om kunstfeltet. Føler han at han har vore for lite i den verkelege verda? Kanskje.

Boka har òg eit flott etterord av Jon Fosse.

Guffen tilrår.

Meir Dag og Tid på kulturguffebloggen
Nils Rune Langeland: Noreg (2008)
Agnes Ravatn: Stillstand (2009)
Morten A. Strøksnes: Rett vest (2009)
Agnes Ravatn: Folkelesnad (2011)
Erling Lægreid: Nærgåande skisser (2011)
Erling Lægreid: Fleire nærgåande skisser (2012)
Morten A. Strøksnes: Tequiladagbøkene gjennom Sierra Madre (2012)
Agnes Ravatn: Operasjon sjølvdisiplin (2014)
Agnes Ravatn: Verda er ein skandale (2017)

Agnes Ravatn: Operasjon sjølvdisiplin (2014)

Til liks med svært mange andre var Agnes Ravatn prega av dette behovet for å heile tida vera oppdatert. Me sjekkar e-post, me er på nett, me er på Twitter, det er direktesendingar i media frå hendingar som ikkje fortener det (som t.d. dette manglande steinraset i Romsdalen), og me oppfører oss som om me ikkje lenger veit kva tolmod er. Me kan ikkje venta, alt skal gjerast med ein gong.

Til liks med mange andre var Ravatn lei av dette, og til liks med relativt få andre fann ho ut at ho måtte gjera noko med det. Ho las ei rekkje bøker om korleis ho betre kunne kontrollera livet og arbeidsdagen sin, og vart klokare på korleis ho kunne få betre sjølvdisiplin. Dette deler ho med lesaren i denne boka, som er bygd på ein artikkelserie i Dag og Tid.

Eg fekk aldri heilt sansen for den artikkelserien, og er berre sånn mellomnøgd etter å ha lese boka òg. Det sprudlar ikkje så mykje av dei språklege påfunna til Ravatn denne gongen. Det vert òg ein del repetisjon. Tidvis er det artig og innsiktsfullt, men eg har lese langt betre av Ravatn.

Guffen er lunken.

Meir Ravatn på kulturguffebloggen
Veke 53 (2007)
Ikke til hjemlån (2008)
Stillstand (2009)
Folkelesnad (2011)
Fugletribunalet (2013)
Verda er ein skandale (2017)
Stoisk uro (2018)
Dei sju dørene (2019)
Gjestene (2022)
Alle mot alle (2023)
Doggerland (2025)

Meir Dag og Tid på kulturguffebloggen
Nils Rune Langeland: Noreg (2008)
Morten A. Strøksnes: Rett vest (2009)
Asbjørn Aarnes: Troll i ord (2009)
Erling Lægreid: Nærgåande skisser (2011)
Erling Lægreid: Fleire nærgåande skisser (2012)
Morten A. Strøksnes: Tequiladagbøkene gjennom Sierra Madre (2012)

Morten A. Strøksnes: Tequiladagbøkene gjennom Sierra Madre (2012)

I slutten av 1980-åra var eg ein snartur gjennom det nordlege Mexico. Eg la det meste av bagasjen min igjen hjå Richard og Meike i Los Angeles, før eg drog sørover til Los Mochis i det vestlege Mexico, tok toget til Chihuahua inne i landet, og reiste vidare med tog til El Paso i Texas, via grensebyen Ciudad Juarez. Det heile tok tre-fire dagar, og eg hugsar det mest som nokre ekstremt varme dagar, i eit fabelaktig landskap.

Hadde eg lese denne boka då, hadde eg truleg droppa turen. Morten A. Strøksnes omtalar Ciudad Juarez som verdas farlegaste by, ein by der liv ikkje er verdt noko ting. Byen er i dag totalt dominert av narkotikakartell, og dei mange og brutale avrettingane er så hyppige at avisene ikkje skriv rett ut kva som har skjedd. Dels av di dei veit kva konsekvensane ville ha vore viss dei gjorde det, sjølvsagt.

Strøksnes reiser dels i fotspora til ein av sine store heltar, den norske oppdagaren Carl Lumholtz. På 1890-talet gjorde Lumholt seg svært godt kjend i fjellkjeda Sierra Madre, og Strøksnes refererer ofte til stader Lumholtz vitja. I så godt som alle musea han er innom finn han namnet til Lumholtz, som gav ut fleire bøker som framleis har høg status. Strøksnes skriv at jakta på ære og heider ikkje var det som dreiv Lumholtz. Han var heile tida på farten, han var rastlaus, og hadde ein sterk bortlengt. Strøksnes har det på same måten, og har fleire gonger lete Lumholtz bestemma kvar han skal reisa. Han har vore i fotspora hans i Australia, og har òg leitt i arkiv i Noreg, New York og Princeton. Men, skriv Strøksnes, viss alle rapportane om krig mellom militæret og narkotikakartella stemmer, kan det henda at bortlengten hans vert erstatta av ein sterk heimlengt.

Slik går det ikkje. Strøksnes stortrivst i Mexico. Han reiser på kryss og tvers, men det går stort sett sørover, frå grensetraktene i nord til Mexico By i sør. Han møter varme, sympatiske og ærlege familiefolk, men skriv like mykje om det usynlege og potensielt svært valdelege trugsmålet frå narkotikakartella. Ser du på feil mann på feil måte, kan du liggja tynt an. Seier du noko feil når feil mann høyrer det, ligg du tynt an. Dette gjev boka ei særeiga spenning, der Strøksnes har det veldig godt i eit land der han ikkje veit kva som ventar rundt neste sving. Slik er det for så vidt òg i nabolandet, i dei fyrste tre kapitla er han i USA, og det heile opnar med at han seint ein kveld køyrer heilt åleine gjennom den myrke ørkenen. Han ser ein livlaus person i vegbanen lengre framme, og er usikker på om han vågar å stoppa. Det kan jo vera ei felle.

Han trivst langt betre i fjella enn i storbyen, og det er ikkje berre av di byane har fleire farar. Best likar han seg når han kan gå lange turar, verkar det som, sjølv om stiane ofte er farlege. Han møter gjestfrie folk, han har kontaktar som gjer at han vert godteken når han kjem til dei små samfunna i fjellet, og han skriv godt om desse samfunna, som han i høgste grad tek på alvor.

Boka er basert på ein artikkelserie i Dag og Tid. Boka er utvida, og her skriv han òg på bokmål. Serien i Dag og Tid var glitrande, og det same er denne boka. Strøksnes er ein av skribentane eg set aller høgast, og det passa bra at same dag eg las ferdig denne boka, tok ein ny (og litt kortare) Strøksnes-serie til i Dag og Tid. Her held han seg innanlands, slik han òg gjorde i ein serie frå ei rundreise med Riksteatret. Me får tru at dette berre er eit mellomspel, og at han om ikkje altfor lenge legg ut på ein ny langtur til eit land langt borte.

Guffen tilrår.

Meir Strøksnes på kulturguffebloggen
Hellig grunn (2001)
Automobil (2005)
Rett vest (2009)
Et mord i Kongo (2010)
Havboka (2015)
Lumholtz' gjenferd (2022)
Molok (2024)

Meir Dag og Tid på kulturguffebloggen
Nils Rune Langeland: Noreg (2008)
Agnes Ravatn: Stillstand (2009)
Asbjørn Aarnes: Troll i ord (2009)
Agnes Ravatn: Folkelesnad (2011)
Erling Lægreid: Nærgåande skisser (2011)
Erling Lægreid: Fleire nærgåande skisser (2012)
Agnes Ravatn: Operasjon sjølvdisiplin (2014)
Agnes Ravatn: Verda er ein skandale (2017)

Erling Lægreid: Fleire nærgåande skisser (2012)

Dette er oppfølgjaren til boka Nærgåande skisser, som kom i fjor haust. Eg koste meg stort med den boka, som eg las for omtrent eitt år sidan. Lægreid døydde i slutten av november i fjor, slik at den fine serien i Dag og Tid vart avslutta bråare enn nokon hadde tenkt.

I denne boka har Samlaget samla resten av dei korte portretta hans. Eller, portrett er kanskje eit for omfattande ord, ordet skisser er betre. Han fortel kort om folk han møtte i livet, men han får likevel godt fram kven eller korleis dei var. Det er forfattarar, journalistar, skodespelarar - i det store og heile er det skapande menneske han skriv om.

Eit anna fellestrekk mange av dei delar er at dei er glade i alkohol. Lægreid gjer ikkje noko stort nummer av det, han nemner det gjerne i forbifarten. Om Arne Hestenes heiter det at "drakk gjorde han heller ikkje, men han sa ikkje nei til litt champagne eller utsøkt vin". Tek ein denne setninga på alvor drikk altså ikkje ein som drikk litt.

Her er mange fine portrett. Dei eg liker best er portretta av Hartvig Sætra og Reidar Djupedal.

Den siste tredelen av boka bryt med resten. Dette er ein artikkel Lægreid skreiv til boka ÅrdAl. Verket og bygda (1997). Her skriv han om heimbygda Årdal - kva som kjenneteikna ho, og kva som kjenneteikna årdølene. Det er ein jamt over grei artikkel, men han er ikkje på same nivå som dei biografiske skissene. Det beste med den artikkelen er noko Sverre Tusvik skriv i innleiinga: Lægreid og Kjartan Fløgstad vart spurde om å skriva korte tekstar til den boka. Fløgstad heldt seg til dei 24 linene han hadde fått tildet, men Lægreid sleit litt med det - han leverte 34 sider.

Guffen tilrår.

Meir Lægreid på kulturguffebloggen
Bak maska (1994)
Nærgåande skisser (2011)

Meir Dag og Tid på kulturguffebloggen
Nils Rune Langeland: Noreg (2008)
Agnes Ravatn: Stillstand (2009)
Morten A. Strøksnes: Rett vest (2009)
Asbjørn Aarnes: Troll i ord (2009)
Agnes Ravatn: Folkelesnad (2011)
Morten A. Strøksnes: Tequiladagbøkene gjennom Sierra Madre (2012)
Agnes Ravatn: Operasjon sjølvdisiplin (2014)
Agnes Ravatn: Verda er ein skandale (2017)

Erling Lægreid: Nærgåande skisser (2011)

Endå ei bok basert på stoff frå Dag og Tid, og endå ei bok som er verd å få med seg. Erling Lægreid har det siste året (omtrent) hatt korte artiklar der han skriv om kjende personar han har møtt på sin veg. Det er ikkje meint å vera grundige biografiar, det er skisser der han godt kan konsentrera seg om ein enkelt episode. Han skriv om godt og vel førti personar, og her er langt mellom bomskota.

Boka opnar med eit nyskrive føreord der Lægreid kort fortel om livet sitt. Oppvekst i Årdal, studiar i Oslo, der han etter kvart fekk seg jobb i NRK. I dette føreordet kjem der to kraftige hint om kva me har i vente. Han har lett for å koma i kontakt med folk, og er aktiv på mange område. Og han likar å smørja litt på når han fortel - 'lyg litt meir', seier ei av tantene hans.

Eg anar ikkje om han lyg her, eller kor mykje han eventuelt lyg, men han skriv sjølv at noko av det han ber vidare er mytar, og at han ikkje kan gå god for at alt er sant. Ein stad bruker han den opne formuleringa "det skal vera sant at ..."; ein annan stad skriv han at han aldri sjekkar ei god historie. Det er dei gode historiene som interesserer han, og det er dei interessante personane som interesserer han mest. Han skriv om møte med ei rekkje forfattarar, nokre politikarar, og nokre mediafolk. Det er spesielt fascinerande korleis han får så god kontakt med så mange forfattarar, også slik som på fleire måtar stod langt frå kvarandre.

Her er litt overlapping, både i personell og innhald. Det fyrste kan ein ikkje unngå, når han har artiklar om både Tarjei Vesaas og Halldis Moren Vesaas, vert begge to nemnde i begge artiklane. Han skriv òg om då han tok med seg Olav H. Hauge til Midtbø, altså der Vesaasane budde. Dette er greitt, det er verre når det same poenget kjem att i fleire artiklar. Spesielt når desse artiklane kjem tett på kvarandre - med fem siders mellomrom vert det to gonger nemnt at Trygve Bull sa De til Lægreid, medan Lægreid sa du til Bull.

Guffen tilrår.

Meir Lægreid på kulturguffebloggen:
Bak maska (1994)
Fleire nærgåande skisser (2012)

Meir Dag og Tid på kulturguffebloggen
Nils Rune Langeland: Noreg (2008)
Agnes Ravatn: Stillstand (2009)
Morten A. Strøksnes: Rett vest (2009)
Asbjørn Aarnes: Troll i ord (2009)
Agnes Ravatn: Folkelesnad (2011)
Morten A. Strøksnes: Tequiladagbøkene gjennom Sierra Madre (2012)
Agnes Ravatn: Operasjon sjølvdisiplin (2014)
Agnes Ravatn: Verda er ein skandale (2017)

Nils Rune Langeland: Noreg (2008)

Hm. Endå ein Dag og Tid-serie som er samla i bokform. Eg var ikkje altfor imponert over desse essaya då dei stod i avisa, men fleire har rosa dei, så eg tenkte det kunne vera bryet verdt.

Langeland vitjar ei rekkje stader i Noreg, og skriv om stadene og folka han møter. Nokre av dei er viktige, andre er tilfeldige personar han treffer på. Han reiser fyrst og fremst rundt for å forstå heilskapen, for å forstå det norske samfunnet. I kvart av essaya er han innom viktige tema, og i løpet av boka er han innom emne som politikk, religion, pengar, verdiar, sosialdemokratiet, forbruk, 17. mai, språk, aust/vest, sentrum/periferi, innvandring, og sikkert endå meir. Svært ofte jamfører han med korleis ting er eller korleis ting vert gjort i Oslo.

Han er til dømes med på landsmøtet til Arbeidarpartiet. Martin Kolberg står på talarstolen, og snakkar om at alle skal med. For Langeland er dette litt rart, han kjenner det som om han står utanfor den innbilte fellesskapen som vert presentert der. Slik er det andre stader, i Hallingdal vert han teken med på køyretur til eitt av dei nye hyttefelta, i ein annan artikkel vert han med på ein grillfest på Bygdøy, og det er heile tida tydeleg at dette er noko dei andre driv med. Langeland kjenner seg ikkje heilt heime i desse fellesskapa, og det er tydeleg at han slit med å sjå det som verkeleg sameinar det norske folket.

Han er kunnskapsrik, og har eit godt og variert språk. Han vert av og til litt for flink, fleire gonger fortel han om samtalar med mannen i gata, der han fyrst kjem med ei eiga utsegn, før han fortel at personen han snakkar med ikkje skjønar kva han seier. Han snakkar òg med og om meir kjende personar, og nokre av dei han snakkar om har vorte langt meir kjende i ettertid. Han som køyrer Langeland rundt til hyttefelt i Hallingdal er "journalisten og hallingpatrioten Stein Bjella". Og i Stavanger snakkar han med Trond Birkedal, som på spørsmål om kva han ser som dei viktigaste sakene svarar "oppvekst og omsorg". Au.

Her er mykje bra, men likevel: Det vert noko som manglar. Det vert noko halvferdig over det heile, eg kunne tenkt meg noko som engasjerte meg meir. Kanskje det vert for alvorleg, tekstane er heilt frie for humor, slik at Langeland ikkje framstår som ein ein kunne tenkt seg å faktisk vore på reise med. Og kanskje det rett og slett burde vore nokre oppsummerande ord til slutt.

Guffen er lunken.

Meir Dag og Tid på kulturguffebloggen
Agnes Ravatn: Stillstand (2009)
Morten A. Strøksnes: Rett vest (2009)
Asbjørn Aarnes: Troll i ord (2009)
Agnes Ravatn: Folkelesnad (2011)
Erling Lægreid: Nærgåande skisser (2011)
Erling Lægreid: Fleire nærgåande skisser (2012)
Morten A. Strøksnes: Tequiladagbøkene gjennom Sierra Madre (2012)
Agnes Ravatn: Operasjon sjølvdisiplin (2014)
Agnes Ravatn: Verda er ein skandale (2017)

Agnes Ravatn: Folkelesnad (2011)

Dag og Tid er ei solid avis. Ei av styrkane deira er, slik eg har nemnt før, at dei får nokre av dei beste skribentane i landet til å skriva seriar i bladet. Frilansaren Morten Strøksnes har til dømes hatt eit par svært vellukka slike så langt, mellom anna frå ei reise til USA. Også mykje av det andre stoffet i bladet er glimrande. (Så får me heller tola det paradoksale at ein serie der dei vurderer arkitekturen i tettstader og byer har ein ekstremt rotete layout.)

Agnes Ravatn er fast tilsett i avisa, og har hatt fleire gode seriar så langt. Artiklane frå den fyrste, der ho oppsøkte stader der ingenting skjer, vart samla i boka Stillstand, og i denne boka kjem lett oppdaterte versjonar av artiklane frå ein serie om norske velstand. Det var stas å lesa dei då dei stod i avisa, det er like stas no.

Ho tek for seg fjorten ulike grupper med vekeblad, og er stort sett misnøgd med det ho les. Her er mykje lystig klaging, i føreordet omtalar ho dei tilsette i vekeblada som "idiotar"; i ein artikkel om treningsblad skriv ho at gler seg "over at livet trass i alt er ganske kort, det er nesten så eg ikkje kan vente til det er ferdig". Artiklane er skrivne med eit stort språkleg overskot, og eg ler og humrar heile vegen. Det er ikkje berre det Ravatn skriv som får meg på låtten, også mykje av utdraga ho hentar frå vekeblada får meg til å le, om enn på ein litt annan måte. Ein vekebladskeptikar som meg får ikkje akkurat lyst til å endra lesevanane mine - eg les gjerne meir av Ravatn, men står gjerne over vekeblada.

Det er uråd å ikkje ta med nokre blinkskot. Om interiørtipsa i dei traustaste vekeblada skriv ho: "Hjemmet satsar òg på pledd som den endelege løysinga på interiørproblemet: Dersom du til dømes har ein stige ståande midt i stova, eller noko anna skrot, kan du enkelt og greitt hengje eit pledd over stigen. Vips er problemet borte." I babyblada saknar ho "andre typar stoff, til dømes 'Kva gjer du dersom det viser seg at ungen din er teit?'". Når det nye bladet Mönster omtalar seg sjølv som "nytt magasin for bevisste kvinner", meiner Ravatn at det fyller eit hol i bladhylla - blad for ubevisste kvinner er det meir enn nok av. Om interiørblada, som kanskje er den sjangeren Ravatn likar aller minst, skriv ho "Ting, ting, ting? Er det meininga at folk faktisk skal kjøpe dette? Meiner Bolig-Drøm at eg bør bruke 480 kroner på eit litermål?" Ho omtalar borddekorering som det "mest perverse grunntrekket ved vår sivilisasjon", det er omtrent like gale som scrapbooking.

Ho sparkar av og til nedover, og er klar over det sjølv. Ho finn ut at ho skal prøva nokre av oppskriftene ho finn i matblad, og har vore på handletur på ICA. "I kassa betraktar eg varene mine på samlebandet med ei hoverande mine: asparges, chévre, bjørnebær, mynte, spekeskinke, fiken ... For ein fantastisk person eg må vere, tenkjer eg, medan jenta bak meg kjøper ein pose pommes frites og ein lovbiff. 'Jaså, du er kanskje ikkje kulturpersonlegdom, du?' klukkler eg inni meg og startar på heimvegen. Kor forbløffande lite som skal til for kjenne seg vellykka!"

Kor forbløffande lite Ravatn som skal til for å gje oss ei vellukka leseoppleving.

Guffen tilrår.

Meir Ravatn på kulturguffebloggen
Veke 53 (2007)
Ikke til hjemlån (2008)
Stillstand (2009)
Fugletribunalet (2013)
Operasjon sjølvdisiplin (2014)
Verda er ein skandale (2017)
Stoisk uro (2018)
Dei sju dørene (2019)
Gjestene (2022)
Alle mot alle (2023)
Doggerland (2025)

Meir Dag og Tid på kulturguffebloggen
Nils Rune Langeland: Noreg (2008)
Morten A. Strøksnes: Rett vest (2009)
Asbjørn Aarnes: Troll i ord (2009)
Erling Lægreid: Nærgåande skisser (2011)
Erling Lægreid: Fleire nærgåande skisser (2012)
Morten A. Strøksnes: Tequiladagbøkene gjennom Sierra Madre (2012)

Agnes Ravatn: Stillstand (2009)

Denne boka er god, og viser igjen at Svein Gjerdåker i Dag og Tid greier å plukka dei rette forfattarane til føljetongar i avisa. Eg har tidlegare nemnt den flotte serien med reisebrev frå Morten Strøksnes. Utgangspunktet kunne ikkje vore meir ulikt - der Strøksnes reiser tvers over Amerika for å leita etter den amerikanske folkesjela, vitjar Ravatn stader i Noreg der det skjer minst mogleg.

Ravatn framstår som ei som minst av alt vil ha kontakt med andre. Ho gjer òg sitt for å framstå som ei som ikkje heilt veit kva ho vil, noko som vert tydeleg alt i føreordet. Ho fortel at Gjerdåker vil ha ho til å skriva for Dag og Tid, og når ho etter mykje mas litt motviljug leverer den fyrste teksten, ringjer han til ho og seier at ho må flytta til Oslo for å verta journalist hjå han. "Dette hadde eg iallfall ikkje lyst til, men heller ikkje denne gongen torde eg å seie nei."

Slik held det fram. Det er morosamt og seriøst, det er slentrande og leikande, slik gode essay skal vera, og der er heile tida noko å le av. Dei gongene ho kjem i snakk med andre, verkar ho mest av alt redd for at dei skal finna ut kva ho eigentleg meiner, slik at ho berre jattar med dei. Det vert det stor litteratur av, møtet med ein Afghanistan-veteran på Rorbua i Tromsø er eit strålande døme på det.

Ho er innom kafear, rettsalar, kloster, kjøpesenter, førelesingar, Syden, Lillehammar, og mykje anna. Ho skil seg ut alle stadene, dels av di ho ikkje kjenner alle kodane, men mest av di ho har så god tid. Og kanskje av di det svært ofte skin gjennom at ho helst ville vore ein heilt annan stad.

Guffen tilrår.

Meir Ravatn på kulturguffebloggen
Veke 53 (2007)
Ikke til hjemlån (2008)
Folkelesnad (2011)
Fugletribunalet (2013)
Operasjon sjølvdisiplin (2014)
Verda er ein skandale (2017)
Stoisk uro (2018)
Dei sju dørene (2019)
Gjestene (2022)
Alle mot alle (2023)
Doggerland (2025)

Meir Dag og Tid på kulturguffebloggen
Nils Rune Langeland: Noreg (2008)
Morten A. Strøksnes: Rett vest (2009)
Asbjørn Aarnes: Troll i ord (2009)
Erling Lægreid: Nærgåande skisser (2011)
Erling Lægreid: Fleire nærgåande skisser (2012)
Morten A. Strøksnes: Tequiladagbøkene gjennom Sierra Madre (2012)

Morten A. Strøksnes: Rett vest (2009)

Hausten 2008 stod det ein forvitneleg serie i Dag og Tid. Morten Strøksnes var på veg gjennom USA, frå aust til vest. Slike reportasjar veks på tre, i bøker, aviser og på fjernsyn, men denne serien var uvanleg interessant. Strøksnes viste stor innsikt i landet han reiste gjennom, og av alle liknande turar eg har sett eller lese om, er dette den turen der han som reiser har kome nærmast ei forståing av kva USA er.

Denne boka er basert på artikkelserien. Reisa til Strøksnes held framleis mål. I motsetnad til mange andre som reiser er han ikkje på jakt etter det kuriøse, det som skal få han eller andre til å le, han vil vita kva USA handlar om. Mange av dei han skriv om er personar han møter heilt tilfeldig, gjerne på barar han er innom. Han går òg til skriftlege kjelder, og oppsøkjer stader der han kan utfylla det han har lært frå bøkene. Fleire gonger bruker han ein dag på bibliotek ved ulike institusjonar, også det for å skaffa seg meir innsikt.

Der er fleire historiske gjennomgangspersonar, og nokre av desse står fram som heltar for Strøksnes. Han kjem stadig attende til Jack Kerouac, Walt Whitman og Henry David Thoreau. Den fjerde gjennomgangsfiguren, Henry Ford, er han langt meir skeptisk til.

Han lærer mykje om Amerika, men òg om seg sjølv. Han har nett vore gjennom ei skilsmisse, og når han er på det austlegaste punktet på reisa si, kastar han gifteringen i havet. Han er altså ikkje i topphumør når turen tek til, men det vert gradvis betre.

Rett vest er ei god bok, og tittelen er òg fin. Han kan lesast på tre måtar. Den eine er at Strøksnes reiser frå aust til vest, den andre er at han kan lesast som ein generell kommentar til korleis det amerikanske samfunnet har utvikla seg, og den tredje er ein kommentar til korleis det amerikanske samfunnet utvikla seg fram til kvitingane hadde spreidd seg over heile landet. Ein skulle vestover, det var der lukka låg.

Og slik det er ofte er med gode bøker: Under lesinga noterte eg titlane på eit par andre bøker eg kan tenkja meg å lesa.

Guffen tilrår.

Meir Strøksnes på kulturguffebloggen
Hellig grunn (2001)
Automobil (2005)
Et mord i Kongo (2010)
Tequiladagbøkene gjennom Sierra Madre (2012)
Havboka (2015)
Lumholtz' gjenferd (2022)
Molok (2024)

Meir Dag og Tid på kulturguffebloggen
Nils Rune Langeland: Noreg (2008)
Agnes Ravatn: Stillstand (2009)
Asbjørn Aarnes: Troll i ord (2009)
Agnes Ravatn: Folkelesnad (2011)
Erling Lægreid: Nærgåande skisser (2011)
Erling Lægreid: Fleire nærgåande skisser (2012)
Agnes Ravatn: Operasjon sjølvdisiplin (2014)
Agnes Ravatn: Verda er ein skandale (2017)