Gitarmannen (DNS, Bergen, 24.1.26)

Den Nationale Scene i Bergen vart i 1994 det fyrste teateret som sette opp eit teaterstykke av Jon Fosse, Og aldri skal vi skiljast. På scena den gongen stod Bjørn Willberg Andersen. Det året spurde Andersen om Jon Fosse ville skriva ein monolog til han, og det gjorde han: I mars 1995 fekk Andersen manuset Hundemannen i posten. Det vart ikkje sett opp då, men det kom ut som jolehelsing frå Det Norske Samlaget i 1997 var tittelen endra.

No vart stykket endeleg sett opp, og eg trur det var ei verdspremiere. Det er eit fint og kompakt stykke. Forteljaren er ein gatemusikant. Han kjem inn på ein bar, og han snakkar til oss i publikum som om han snakkar til andre på ein bar. Han kjøper seg ei øl, han spelar og syng litt for oss. Han fortel kvifor han er i denne byen - han møtte ei kvinne, og før det vart slutt mellom dei hadde dei fått ein son. Då vil ikkje gitarmannen flytta frå byen, så han vert her - han spelar litt kvar dag, utan at det er mykje å leva av. Han har ikkje fått det gode livet me alle drøymer om, men han har godteke at det er slik det er.

Det er altså eit fint stykke. Andersen snakkar om lag slik Fosse snakkar - litt usikkert, av og til ein nervøs latter, og sjølvsagt finn me òg her dei gode repetisjonane. 

Guffen tilrår. 

Meir Fosse på kulturguffebloggen
Raudt, svart (1983)
Stengd gitar (1985)
Blod. Steinen er (1987)
Naustet (1989)
Flaskesamlaren (1991)
Bly og vatn (1992)
To forteljingar (1993)
Prosa frå ein oppvekst (1994)
Gitarmannen (1997)
Eldre kortare prosa (1998)
Morgon og kveld (2000)
Det er Ales (2004)
Melancholia (2004)
Leif Zern: Det lysande mørket (2005)
Andvake (2007)
Cecilie N. Seiness: Jon Fosse. Poet på Guds jord (2009)
Jente i gul regnjakke (2009)
Olavs draumar (2012)
Soga om Fridtjov den Frøkne (2013)
Kveldsvævd (2014)
Eskil Skjeldal og Jon Fosse: Mysteriet i trua (2015)
Morgon og kveld (Nationaltheatret, Oslo, 4.12.2015)
Det andre namnet (2019)
Eg er ein annan (2020)
Eit nytt namn (2021)
Kvitleik (2023)
I svarte skogen inne (Det Vestnorske Teateret, Bergen, 2.6.2023)
Jan H. Landro: Jon Fosse. Djupt og enkelt (2022)
Mor og barn (Det Vestnorske Teateret, Bergen, 28.2.2025)
Asle og Alida (Grieghallen, Bergen, 4.4.2025)
Vaim (2025)
Vaim hotell (2026)
Kjærast (film, 2026)
Bad Moon Rising. Kjærleik (2026)

Peer Gynt (Gålå, 4.8.2025)

Peer Gynt er kanskje det einaste teaterstykket alle nordmenn har høyrt om. Sidan slutten av 1980-åra har det kvart år vore framført på Gålå i Gudbrandsdalen. Det var ei flott scene, men det er jo ein bakdel med uteframsyningar: Vêret kan leggja ein dempar på litt av kvart. Slik var det her - fram til pausen var det regnbyger; etter pausen regna det konstant. Det var ikkje berre me som var våte og litt kalde.

Me sat på bakarste benk, med lang avstand til scena. Lyden var god, slik at me meir høyrde enn såg skodespelet. I alle fall stort sett - i av dei siste scenene, der presten (Bjørn Sundkvist) held ein minnetale om den rake motsetnaden til Peer Gynt, var lyden altfor låg.

Han som var gravlagt var viljug til å ofra noko for det han stod for, ein som var seg sjølv. Slik er det ikkje med Peer. Han tek jamleg den kortaste og enklaste vegen. Den andre økta av stykket er lang, og dei hadde nok kutta noko her, men heldigvis var denne gravferdsscena med. Ho er viktig for å forstå kva Ibsen vil med stykket og portrettet av Peer.

Scenografien var finfin, der det som såg ut som ein vanleg grasbakke viste seg å ha ein del løyndomar. Det er òg flott korleis det vert mørkare og mørkare rundt scena, og korleis dei også brukte vatnet som scena grensa til.

Guffen tilrår. 

Fuglane (Det Vestnorske Teateret, Bergen, 5.4.2025)

Alle veit at Fuglane er ein av dei aller, aller beste romanane som er skrivne. Då seier det seg sjølv at eg ser alle teaterframsyningar som finst av romanen. Dette er den fjerde oppsetjinga eg har sett. Den når ikkje opp mot den fyrste eg såg, på Det Norske Teatret i 1998, men det er nok den nest beste.

Scenografien var enkel og fin. Huset til Mattis og Hege var eit rammeverk som vart flytta inn og ut ved behov. Eit sirkelforma, skrånande element hadde mange ulike funksjonar. Eit nett gjekk over heile scena, og av og til spela dei bak dette nettet. Det fungerte fint. Talet på skodespelarar var lågt, nokre av dei hadde fleire roller, og Anna og Inger var slegne saman til éi jente. Henrik Bjelland spelar Mattis, og er på scena heile tida. Han gjer ein god jobb, sjølv om eg ikkje forstår kvifor han skal ropa så mykje. I hovudet mitt er Mattis ein rolegare, meir grublande person.

Me kjenner historia, ikkje sant? Mattis bur saman med systera Hege. Alle inntektene deira kjem frå strikkinga hennar, med Mattis vert det ikkje så mykje. Han prøver seg som ferjemann, og den einaste han ferjar over er Jørgen, som vert kjærast med Hege. Mattis vert det tredje hjulet på sykkelen, og veit ikkje si arme råd. I romanen er det meir ope kva som skjer; her verkar det som om han vil ta livet sitt. Det var litt rart. Det var litt meir forståeleg at dei komprimerte handlinga i den andre halvdelen av romanen mykje, sjølv om det av og til gjekk litt fort. Og det er framleis uforståeleg for meg at nokon kan laga teater med Fuglane som grunnlag, og likevel ikkje ta med den fantastiske lina om at flate steinar er til å sitja på.

Guffen tilrår. 

Meir Vesaas på kulturguffebloggen
Tarjei Vesaas: Menneskebonn (1923)
Tarjei Vesaas: Sendemann Huskuld (1924)
Tarjei Vesaas: Guds bustader - (1925)
Tarjei Vesaas: Grindegard (1925)
Tarjei Vesaas: Grinde-kveld (1926)
Tarjei Vesaas: Dei svarte hestane (1928)
Tarjei Vesaas: Klokka i haugen (1929)
Tarjei Vesaas: Fars reise (1930)
Tarjei Vesaas: Sigrid Stallbrokk (1931)
Tarjei Vesaas: Dei ukjende mennene (1932)
Tarjei Vesaas: Sandeltreet (1933)
Tarjei Vesaas: Ultimatum (1934)
Tarjei Vesaas: Det store spelet (1934)
Tarjei Vesaas: Kvinnor ropar heim (1935)
Tarjei Vesaas: Leiret og hjulet (1936)
Tarjei Vesaas: Hjarta høyrer sine heimlandstonar (1938)
Tarjei Vesaas: Kimen (1940)
Tarjei Vesaas: Huset i mørkret (1945)
Tarjei Vesaas: Bleikeplassen (1946)
Ragnvald Skrede: Tarjei Vesaas (1947)
Tarjei Vesaas: Morgonvinden (1947)
Tarjei Vesaas: Tårnet (1948)
Tarjei Vesaas: Signalet (1950)
Halldis Moren Vesaas: Sven Moren og heimen hans (1951)
Tarjei Vesaas: Vindane (1952)
Tarjei Vesaas: 21 år (1953)
Tarjei Vesaas: Avskil med treet (1953)
Tarjei Vesaas: Vårnatt (1954)
Tarjei Vesaas: Fuglane (1957)
Tarjei Vesaas: Ein vakker dag (1959)
Tarjei Vesaas: Brannen (1961)
Tarjei Vesaas: Is-slottet (1963)
Tarjei Vesaas: Bruene (1966)
Halldis Moren Vesaas: Sett og levd (1967)
Fuglane (film, 1968)
Tarjei Vesaas: Båten om kvelden (1968)
Kenneth Chapman: Hovedlinjer i Tarjei Vesaas' diktning (1969)
Halldis Moren Vesaas: I Midtbøs bakkar (1974)
Halldis Moren Vesaas: Båten om dagen (1976)
Olav Vesaas: Tarjei Vesaas om seg sjølv (1985)
Is-slottet (film, 1987)
Olav Vesaas: Rolf Jacobsen - en stifinner i hverdagen (1994)
Olav Vesaas: Løynde land. Ei bok om Tarjei Vesaas (1995)
Ole Karlsen (red.): Klarøygd, med rolege drag (1996)
Over open avgrunn (film, 1997)
Olav Vesaas (red): Tarjei i tale (1997)
Olav Vesaas: A.O. Vinje. Ein tankens hærmann (2001)
Olav Vesaas: Å vera i livet. Ei bok om Halldis Moren Vesaas (2007)
Kimen (Det Norske Teatret, Oslo, 20.1.2018)
Fuglane (Riksteateret, Sogndal kulturhus, 21.3.2019)
Arne Vinje: Store spel. Soga om Vesås i verda (2020)
Fuglane (Det Norske Teatret, Oslo, 26.2.2022)

Mor og barn (Det vestnorske teateret, Bergen, 28.2.2025)

Ein eller annan stad seier Jon Fosse noko slikt som at i skodespela hans er pausane det viktigaste. Det er veldig tydeleg i dette stykket, som hadde urpremiere i 1997. 

Tittelen fortel kven som er med: Ei mor får besøk av sonen sin. Det er lenge sidan sist dei møttest. Praten går ikkje akkurat laust; kanskje av di ho har lett for å snakka medan han er meir av det tause slaget. Ho likar dårleg at han har kontakt med faren, slik ho ikkje har. Ho likar dårleg at han ikkje har kontakt med ho. Ho meiner at han, som har studert filosofi og litteratur, sikkert les og forstår langt fleire og vanskelegare bøker enn ho gjer. Han svarar ikkje så mykje på dette. Ho spør òg kvifor han er i Oslo akkurat no, og det greier han omsider å svara på, omtrent då han er på veg ut.

Det er eit intenst stykke. Det vart framført på scene 2, der publikum sat på tre sider av stova dei to (stort sett) held til i. Me sit tett innpå dei, og gjennom samtalane deira kjem me òg tettare inn på kven dei er. Heilt inntil kjem me rett nok ikkje; han verkar ikkje som ein type som slepper folk inn til nokre av grindene sine.

Guffen tilrår. 

Meir Fosse på kulturguffebloggen
Raudt, svart (1983)
Stengd gitar (1985)
Blod. Steinen er (1987)
Naustet (1989)
Flaskesamlaren (1991)
Bly og vatn (1992)
To forteljingar (1993)
Prosa frå ein oppvekst (1994)
Gitarmannen (1997)
Eldre kortare prosa (1998)
Morgon og kveld (2000)
Det er Ales (2004)
Melancholia (2004)
Leif Zern: Det lysande mørket (2005)
Andvake (2007)
Cecilie N. Seiness: Jon Fosse. Poet på Guds jord (2009)
Jente i gul regnjakke (2009)
Olavs draumar (2012)
Soga om Fridtjov den Frøkne (2013)
Kveldsvævd (2014)
Eskil Skjeldal og Jon Fosse: Mysteriet i trua (2015)
Morgon og kveld (Nationaltheatret, Oslo, 4.12.2015)
Det andre namnet (2019)
Eg er ein annan (2020)
Eit nytt namn (2021)
Kvitleik (2023)
I svarte skogen inne (Det Vestnorske Teateret, Bergen, 2.6.2023)
Jan H. Landro: Jon Fosse. Djupt og enkelt (2022)
Asle og Alida (Grieghallen, Bergen, 4.4.2025)
Vaim (2025)
Gitarmannen (DNS, Bergen, 24.1.2026)
Vaim hotell (2026)
Kjærast (film, 2026)
Bad Moon Rising. Kjærleik (2026)

Lang dags ferd mot natt (Oslo Nye Teater, 24.9.2024)

Det vert jamleg laga lister over det aller meste. Dei som søkjer etter dei beste amerikanske skodespela får opp lister der dette stykket som regel er på topp ti. Eller topp fem. Det er eit fabelaktig, tett stykke, der ein familie på fire omsider opnar opp om alt dei slit med. Alle har visst at det vert brukt for mykje alkohol og for mykje morfin, men ingen tek det opp før den eine av dei sønene får ein kreftdiagnose. Stykket er fint, scenografien er enkel og fin, men likevel vart ikkje dette ei stor stund.

Ein eller annan har tenkt at sidan dei fire på scena er ein familie, kan teateret kanskje setja opp stykket med fire familiemedlemmer? For marknadsføringa sin del var det kanskje ein god idé; for kvaliteten på stykket var det kanskje ikkje det. Eg hadde nok fått meir ut av dette dersom ein i staden hadde sett saman det beste skodespelar-laget, ikkje den beste familien. Den einaste av dei fire som kom godt frå det var faren Nils Ole Oftebro, dei tre andre var uventa veike i rollene sine.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Hvem er redd for Virginia Woolf (Nationaltheatret, Oslo, 23.9.2024)

Eg har lese stykket, og eg har sett det framført før, så eg visste vel kva eg gjekk til. Likevel vart eg imponert og engasjert. Dette var ei god framsyning.

Kortversjonen: Det barnlause ekteparet George og Martha kjem heim frå ein fest for tilsette ved universitetet han arbeider på. Ho fortel at ho har invitert det unge paret Nick og Honey på eit nachspiel - Nick er nytilsett ved universitetet. Dei to gjestane kjem, alle fire drikk altfor mykje, tre av dei seier mykje ufint om alle dei andre, og George og Martha snakkar dels sant, dels usant. Dei har sine innøvde fantasiar, og her slepper dei ut den mest alvorlege av dei.

Det er eit djupt alvor i stykket, men det er òg veldig mykje å le av. Stykket er skrive av amerikanske Edward Albee, og omsetjinga ser ut til å vera god. Dei fire har alle god timing, slik at både sviande og andre replikkar sit som skot. Det kan henda at det heile kunne vore korta noko ned, den andre av dei tre aktene vert litt lang, men elles er det lite å trekkja for.

Guffen tilrår. 

Brev (Kongressen, Ulvik, 24.8.2024)

I helga var det ti år sidan Hauge-senteret i Ulvik opna, og jubileet vart mellom anna markert med denne urpremiera. Stykket er basert på breva Bodil Cappelen og Olav H. Hauge sende til kvarandre i fyrste halvdel av 1970-åra. Me veit korleis det gjekk - Cappelen flytta til Ulvik i 1975, og dei gifta seg tre år seinare. 

Breva er rørande og sterk lesnad. Cappelen er den ivrigaste; Hauge er meir forsiktig, det er av og til mest som om han ikkje trur på det som skjer. 

Dette stykket legg vekta mest på dei tidlegaste breva. Stykket er i alle hovudsak sett saman av utdrag frå breva; der kjem i tillegg nokre setningar frå dagbøkene til Hauge. Fleire av dei tidlege breva vert det lese opp store utdrag av, medan utdraga vert kortare utover i brevvekslinga. Det fungerer stort sett greitt, men ein sjeldan gong burde dei nok teke med litt meir kontekst. Det er ein enkel scenografi, der Morten Svartveit og Kjærsti Odden Skjeldal, uoriginalt nok, sit ved kvar sin skrivepult. I midten sit musikaren Sjur Miljeteig, som var glimrande heile vegen. Skjeldal var òg imponerande; Svartveit vart litt for stiv og uengasjert.

Guffen tilrår.

Meir Olav H. Hauge på kulturguffebloggen
Knut Johansen (red.): Tankar om dikting. Til Olav H. Hauge (1978)
Kjære Olav. Kjære Bodil (Ulvik, 18.4.2012)
Knut Olav Åmås: Mitt liv var draum. Ein biografi om Olav H. Hauge (2004)
Den andre mannen i meg (2014)

Tid for glede (Det Norske Teatret, Oslo, 13.10.2022)

Ein i publikum seier: Det er ikkje ofte eg går i teatret, diverre, og som regel er det av di eg ser eit stykke basert på litteratur eg kjenner, eller eit stykke skrive av forfattarar eg set høgt. Ein i publikum seier: Dette var heilt annleis - eg kjende ikkje forfattaren, Arne Lygre, frå før, og eg ante heller ikkje kva stykket handla om. Og ein i publikum seier: Alt dette er jo eit strålande utgangspunkt.

Framsyninga var veldig, veldig bra. Det heile opnar med at ei mor og ei dotter som går ned til ei elv, ein stad mora likar godt. Dei ventar på tvillingbroren til dottera, men før han kjem dukkar det opp to andre grupper. Når broren kjem fortel han at han kjem til å reisa vekk frå alt. Den andre akta går føre seg heime hjå kjærasten hans. Han får besøk av mor til tvillingbroren, før det kjem mange fleire folk her òg. Dei snakkar heile tida med kvarandre, dei utfordrar kvarandre, dei kranglar, dei ropar, dei syng, men det eine poenget dei heile tida kjem tilbake til er at dei er glade, at dei har noko å vera glade for. Og denne positiviteten er det verdt å ta med seg.

Det heile er laga på ein leiken måte. Dei leikar med språket, dei leikar med kvarandre, dei går med kostymar som ikkje er tidsrette (fram til dei kastar av seg det meste midt i andre akt. Det verkar òg som ein leik med teatersjangeren, der dei tek det meste heilt ut. Kostymane (i fyrste akt) er overdådige; scenografien er minimal, men effektfull.

Guffen tilrår.

Meir Det Norske Teatret på kulturguffebloggen
Olav Dalgard: Lars Tvinde (1966)
Arthur Klæbo: Edvard Drabløs (1967)
Ivar Eskeland: Du store alpakka. Soga om Gisle Straume (1987)
Innsirkling (9.2.11)
Bikubesong (Det Norske Teatret, Oslo, 23.4.2013)
Alfred Fidjestøl: Trass alt. Det Norske Teatret 1913-2013 (2013)
Haugtussa (Voss kulturhus, 8.5.2015)
Kan nokon gripe inn (Det Norske Teatret, Oslo, 28.1.17)
Snøkvit (14.10.2017)
Kimen (Det Norske Teatret, Oslo, 20.1.2018)
Fuglane (Det Norske Teatret, Oslo, 26.2.22)
Inn frå regnet (Det Norske Teatret, Oslo, 17.9.22)

Fuglane (Det Norske Teatret, Oslo, 26.2.22)

Dette er den tredje dramatiseringa av Fuglane eg ser. Dei tre har vore heilt ulike. Den fyrste, med ein suveren Nils Sletta, var den beste, og det var nok òg den som la seg tettast opp til romanen. Det er rett nok nokre år sidan eg las romanen, men eg hadde fleire gonger ei kjensle av at denne dramatiseringa endra litt på språket. Merkeleg nok kutta dei òg ut nokre av gullkorna, som "Du mitt nebb imot stein" eller "tvers gjennom tvers" eller til og med "Flate steinar er til å sitja på".

Det heile opnar forsiktig, truleg litt for forsiktig, men det tek seg heldigvis opp etter kvart. Mattis og Hege bur for seg sjølv; ho strikkar og strikkar, han uroar henne. Stemninga mellom dei er dårleg, dei ropar meir enn dei snakkar. Mattis har ikkje fast arbeid, og den eine dagen han arbeider, i åkeren på nabogarden, går ikkje spesielt godt. Det går betre den gongen han to unge jenter reddar han frå ein holme ute på vatnet, men så går det dårlegare igjen når han gjev tømmerhoggaren Jørgen skyss over vatnet. 

Scenedekoren er den same heile tida: Stiliserte grantre som heng ned frå taket. Bortsett frå det er det stort sett tomt, det einaste som dukkar opp er nokre vedkubbar. Språket og forteljinga gjer at det fengar meir og meir, men det er òg ting som irriterer. Røystene til dei to jentene vert endra til nokre barne-TV-greier, og av og til vert det for mange repetisjonar og for mykje roping. Framsyninga vert altfor lang. 

Guffen er lunken.

Meir Vesaas på kulturguffebloggen
Tarjei Vesaas: Menneskebonn (1923)
Tarjei Vesaas: Sendemann Huskuld (1924)
Tarjei Vesaas: Guds bustader - (1925)
Tarjei Vesaas: Grindegard (1925)
Tarjei Vesaas: Grinde-kveld (1926)
Tarjei Vesaas: Dei svarte hestane (1928)
Tarjei Vesaas: Klokka i haugen (1929)
Tarjei Vesaas: Fars reise (1930)
Tarjei Vesaas: Sigrid Stallbrokk (1931)
Tarjei Vesaas: Dei ukjende mennene (1932)
Tarjei Vesaas: Sandeltreet (1933)
Tarjei Vesaas: Ultimatum (1934)
Tarjei Vesaas: Det store spelet (1934)
Tarjei Vesaas: Kvinnor ropar heim (1935)
Tarjei Vesaas: Leiret og hjulet (1936)
Tarjei Vesaas: Hjarta høyrer sine heimlandstonar (1938)
Tarjei Vesaas: Kimen (1940)
Tarjei Vesaas: Huset i mørkret (1945)
Tarjei Vesaas: Bleikeplassen (1946)
Ragnvald Skrede: Tarjei Vesaas (1947)
Tarjei Vesaas: Morgonvinden (1947)
Tarjei Vesaas: Tårnet (1948)
Tarjei Vesaas: Signalet (1950)
Halldis Moren Vesaas: Sven Moren og heimen hans (1951)
Tarjei Vesaas: Vindane (1952)
Tarjei Vesaas: 21 år (1953)
Tarjei Vesaas: Avskil med treet (1953)
Tarjei Vesaas: Vårnatt (1954)
Tarjei Vesaas: Fuglane (1957)
Tarjei Vesaas: Ein vakker dag (1959)
Tarjei Vesaas: Brannen (1961)
Tarjei Vesaas: Is-slottet (1963)
Tarjei Vesaas: Bruene (1966)
Halldis Moren Vesaas: Sett og levd (1967)
Fuglane (film, 1968)
Tarjei Vesaas: Båten om kvelden (1968)
Kenneth Chapman: Hovedlinjer i Tarjei Vesaas' diktning (1969)
Halldis Moren Vesaas: I Midtbøs bakkar (1974)
Halldis Moren Vesaas: Båten om dagen (1976)
Olav Vesaas: Tarjei Vesaas om seg sjølv (1985)
Is-slottet (film, 1987)
Olav Vesaas: Rolf Jacobsen - en stifinner i hverdagen (1994)
Olav Vesaas: Løynde land. Ei bok om Tarjei Vesaas (1995)
Ole Karlsen (red.): Klarøygd, med rolege drag (1996)
Over open avgrunn (film, 1997)
Olav Vesaas (red): Tarjei i tale (1997)
Olav Vesaas: A.O. Vinje. Ein tankens hærmann (2001)
Olav Vesaas: Å vera i livet. Ei bok om Halldis Moren Vesaas (2007)
Kimen (Det Norske Teatret, Oslo, 20.1.2018)
Fuglane (Riksteateret, Sogndal kulturhus, 21.3.2019)
Arne Vinje: Store spel. Soga om Vesås i verda (2020)
Fuglane (Det Vestnorske Teateret, Bergen, 5.4.2025)

Meir Det Norske Teatret på kulturguffebloggen
Olav Dalgard: Lars Tvinde (1966)
Arthur Klæbo: Edvard Drabløs (1967)
Ivar Eskeland: Du store alpakka. Soga om Gisle Straume (1987)
Innsirkling (9.2.11)
Bikubesong (Det Norske Teatret, Oslo, 23.4.2013)
Alfred Fidjestøl: Trass alt. Det Norske Teatret 1913-2013 (2013)
Haugtussa (Voss kulturhus, 8.5.2015)
Kan nokon gripe inn (Det Norske Teatret, Oslo, 28.1.17)
Snøkvit (14.10.2017)
Kimen (Det Norske Teatret, Oslo, 20.1.2018)
Inn frå regnet (Det Norske Teatret, Oslo, 17.9.22)
Tid for glede (Det Norske Teatret, Oslo, 14.10.2022)

Oppdrag Mottro (Gamlekinoen, Voss, 18.9.2019)

Linda Eide har lenge brukt samtalane med mor si, Mottro, i artiklar og bøker og andre ting. I 2018 laga ho ei framsyning med utgangspunkt i desse tekstane, og i haust turnerer ho med denne. Ho hadde to framsyningar på Voss, heimbygda hennar, denne veka.

Ho står heilt åleine på scena. Av og til snakkar ho med Mottro på telefon - Mottro vert spela av Liv Bernhoft Osa. Med utgangspunkt i desse samtalane prøver Eide å finna ut meir om det livet Mottro hadde før ho vart mor. Korleis var familien då ho voks opp? Korleis var livet då ho arbeidde på skip som gjekk verda rundt? Korleis var det då ho møtte han ho seinare skulle gifta seg med? Korleis var det å i praksis vera åleinemor - mannen hennar heldt fram som sjømann.

Det er mykje å le av, sjølvsagt. Eide har eit stort humoristisk talent, når ho går gjennom gamle fotoalbum ser ho kva bilete som kan få folk til le. Ho har òg full kontroll over språket. Eg har sett andre framsyningar med Eide, og her verkar ho litt meir strukturert i rørslene - eg mistenkjer at her har ein regissør fortalt ho kvar og korleis ho skal stå og gå.

Det er òg mykje alvor i framsyninga, og det er eigentleg her ho er best. Om lag midt i kjem det ei forteljing om då syster til Mottro døydde i svært ung alder, og måten den historia vert fortalt, og måten Eide får folk på låtten etterpå er meisterleg gjort. Under den historia er det heilt stille i salen.

Guffen tilrår.

Meir Eide på kulturguffebloggen
Oppdrag Mottro (bok, 2012)

Fuglane (Sogndal kulturhus, 21.3.2019)

Fuglane er den aller beste romanen som er skriven. Han handlar om Mattis, som igjen er ein av dei finaste karakterane som er skildra i ein roman. Han bur på landsbygda, der han ikkje passar heilt inn. Han taklar ikkje heilt fysisk arbeid. Han snakkar ikkje godt med andre folk. Han vil helst snakka om fuglar, eller med fuglar. Han forstår ikkje alt med ein gong, men når han forstår noko, kjem han med treffsikre kommentarar. Han bur saman med systera Hege, og forholdet mellom dei vert skipla når tømmerhoggaren Jørgen leiger seg inn hjå dei. Jørgen og Hege vert eit par, og Mattis finn ikkje ut av denne endra situasjonen.

Eg såg Fuglane på Det Norske Teatret i januar 1998. Det var ei makelaus framsyning, med ein fabelaktig Nils Sletta i hovudrolla. Denne framsyninga var sett i scene av Riksteatret, som har vore på turné med stykket i nokre månader. Det vert litt urettvist å jamføra dei to versjonane - Riksteatret sin versjon vert sjølvsagt prega av dei må ta med seg alt av kulissar og rekvisittar i bussen. Men likevel: Dette tok ikkje heilt av. Det var bra, det er ei fin historie, og fleire scener og replikkvekslingar fungerer svært godt. Den beste scena var den der Mattis ser at toreveret har felt ei av dei to trea som er kalla opp etter han og systera - han kjenner eit behov for å vita om det er han eller Hege som er råka. Men det var ikkje heilt der oppe.

Og jo meir eg tenkjer på det, jo meir kjem eg fram til at Mattis var den viktigaste grunnen til at det ikkje var heilt på stell. Eg har lese betre Mattisar, eg har sett betre Mattisar både på scene og på film. Her vart han for overdriven, han snakka anten for høgt eller for lågt, han hadde ein slags pukkelrygg, og var ikkje heilt som den Mattisen i boka, den Mattisen det er uråd å ikkje verta glad i.

Guffen tilrår.

Meir Vesaas på kulturguffebloggen
Tarjei Vesaas: Menneskebonn (1923)
Tarjei Vesaas: Sendemann Huskuld (1924)
Tarjei Vesaas: Guds bustader - (1925)
Tarjei Vesaas: Grindegard (1925)
Tarjei Vesaas: Grinde-kveld (1926)
Tarjei Vesaas: Dei svarte hestane (1928)
Tarjei Vesaas: Klokka i haugen (1929)
Tarjei Vesaas: Fars reise (1930)
Tarjei Vesaas: Sigrid Stallbrokk (1931)
Tarjei Vesaas: Dei ukjende mennene (1932)
Tarjei Vesaas: Sandeltreet (1933)
Tarjei Vesaas: Ultimatum (1934)
Tarjei Vesaas: Det store spelet (1934)
Tarjei Vesaas: Kvinnor ropar heim (1935)
Tarjei Vesaas: Leiret og hjulet (1936)
Tarjei Vesaas: Hjarta høyrer sine heimlandstonar (1938)
Tarjei Vesaas: Kimen (1940)
Tarjei Vesaas: Huset i mørkret (1945)
Tarjei Vesaas: Bleikeplassen (1946)
Ragnvald Skrede: Tarjei Vesaas (1947)
Tarjei Vesaas: Morgonvinden (1947)
Tarjei Vesaas: Tårnet (1948)
Tarjei Vesaas: Signalet (1950)
Halldis Moren Vesaas: Sven Moren og heimen hans (1951)
Tarjei Vesaas: Vindane (1952)
Tarjei Vesaas: 21 år (1953)
Tarjei Vesaas: Avskil med treet (1953)
Tarjei Vesaas: Vårnatt (1954)
Tarjei Vesaas: Fuglane (1957)
Tarjei Vesaas: Ein vakker dag (1959)
Tarjei Vesaas: Brannen (1961)
Tarjei Vesaas: Is-slottet (1963)
Tarjei Vesaas: Bruene (1966)
Halldis Moren Vesaas: Sett og levd (1967)
Fuglane (film, 1968)
Tarjei Vesaas: Båten om kvelden (1968)
Kenneth Chapman: Hovedlinjer i Tarjei Vesaas' diktning (1969)
Halldis Moren Vesaas: I Midtbøs bakkar (1974)
Halldis Moren Vesaas: Båten om dagen (1976)
Olav Vesaas: Tarjei Vesaas om seg sjølv (1985)
Is-slottet (film, 1987)
Olav Vesaas: Rolf Jacobsen - en stifinner i hverdagen (1994)
Olav Vesaas: Løynde land. Ei bok om Tarjei Vesaas (1995)
Ole Karlsen (red.): Klarøygd, med rolege drag (1996)
Over open avgrunn (film, 1997)
Olav Vesaas (red): Tarjei i tale (1997)
Olav Vesaas: A.O. Vinje. Ein tankens hærmann (2001)
Olav Vesaas: Å vera i livet. Ei bok om Halldis Moren Vesaas (2007)
Kimen (Det Norske Teatret, Oslo, 20.1.2018)
Arne Vinje: Store spel. Soga om Vesås i verda (2020)
Fuglane (Det Norske Teatret, Oslo, 26.2.2022)
Fuglane (Det Vestnorske Teateret, Bergen, 5.4.2025)

Kimen (Det Norske Teatret, Oslo, 20.1.2018)

Kimen er ein av dei store romanane til Tarjei Vesaas. Boka kom ut hausten 1940, og tek opp eit tema som var ekstra aktuelt då: Kor langt kan vanlegvis normale menneske som jaktar i flokk gå? Ein framand kjem til ei øy, der han oppfører seg rart nok til at folk skjønar at han ikkje er frisk. Han drep ei jente på øya, og dei fleste prøver å finna han. Dei finn han, han vert slegen i hel, og når dagen vert til kveld og kvelden vert til natt skjønar dei kva dei har gjort. Dei skjønar kanskje ikkje kvifor dei har gjort det, men det går opp for dei kva som verkeleg har hendt.

At ein roman er glimrande er sjølvsagt ikkje det same som at det automatisk kan lagast godt teater av han. Ei av utfordringane i dette tilfellet er at det er få replikkar i Kimen. Eller - det er sjølvsagt mange replikkar, men det er ikkje replikkane som driv handlinga framover, i alle fall ikkje i den fyrste delen av boka. Dette løyser Det Norske Teatret på ein ikkje altfor vellukka måte: Dei åtte skodespelarane er alle på scena så godt som heile tida, og altfor ofte går dei inn i forteljar-roller, der dei fortel kva som skjedde, kvar handlinga er, og så bortetter. Det vert relativt stilleståande, og framsyninga vert altså langt svakare enn romanen.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Meir Vesaas på kulturguffebloggen
Tarjei Vesaas: Menneskebonn (1923)
Tarjei Vesaas: Sendemann Huskuld (1924)
Tarjei Vesaas: Guds bustader - (1925)
Tarjei Vesaas: Grindegard (1925)
Tarjei Vesaas: Grinde-kveld (1926)
Tarjei Vesaas: Dei svarte hestane (1928)
Tarjei Vesaas: Klokka i haugen (1929)
Tarjei Vesaas: Fars reise (1930)
Tarjei Vesaas: Sigrid Stallbrokk (1931)
Tarjei Vesaas: Dei ukjende mennene (1932)
Tarjei Vesaas: Sandeltreet (1933)
Tarjei Vesaas: Ultimatum (1934)
Tarjei Vesaas: Det store spelet (1934)
Tarjei Vesaas: Kvinnor ropar heim (1935)
Tarjei Vesaas: Leiret og hjulet (1936)
Tarjei Vesaas: Hjarta høyrer sine heimlandstonar (1938)
Tarjei Vesaas: Kimen (1940)
Tarjei Vesaas: Huset i mørkret (1945)
Tarjei Vesaas: Bleikeplassen (1946)
Ragnvald Skrede: Tarjei Vesaas (1947)
Tarjei Vesaas: Morgonvinden (1947)
Tarjei Vesaas: Tårnet (1948)
Tarjei Vesaas: Signalet (1950)
Halldis Moren Vesaas: Sven Moren og heimen hans (1951)
Tarjei Vesaas: Vindane (1952)
Tarjei Vesaas: 21 år (1953)
Tarjei Vesaas: Avskil med treet (1953)
Tarjei Vesaas: Vårnatt (1954)
Tarjei Vesaas: Fuglane (1957)
Tarjei Vesaas: Ein vakker dag (1959)
Tarjei Vesaas: Brannen (1961)
Tarjei Vesaas: Is-slottet (1963)
Tarjei Vesaas: Bruene (1966)
Halldis Moren Vesaas: Sett og levd (1967)
Fuglane (film, 1968)
Tarjei Vesaas: Båten om kvelden (1968)
Kenneth Chapman: Hovedlinjer i Tarjei Vesaas' diktning (1969)
Halldis Moren Vesaas: I Midtbøs bakkar (1974)
Halldis Moren Vesaas: Båten om dagen (1976)
Olav Vesaas: Tarjei Vesaas om seg sjølv (1985)
Is-slottet (film, 1987)
Olav Vesaas: Rolf Jacobsen - en stifinner i hverdagen (1994)
Olav Vesaas: Løynde land. Ei bok om Tarjei Vesaas (1995)
Ole Karlsen (red.): Klarøygd, med rolege drag (1996)
Over open avgrunn (film, 1997)
Olav Vesaas (red): Tarjei i tale (1997)
Olav Vesaas: A.O. Vinje. Ein tankens hærmann (2001)
Olav Vesaas: Å vera i livet. Ei bok om Halldis Moren Vesaas (2007)
Fuglane (Riksteateret, Sogndal kulturhus, 21.3.2019)
Arne Vinje: Store spel. Soga om Vesås i verda (2020)
Fuglane (Det Norske Teatret, Oslo, 26.2.2022)
Fuglane (Det Vestnorske Teateret, Bergen, 5.4.2025)

Meir Det Norske Teatret på kulturguffebloggen
Olav Dalgard: Lars Tvinde (1966)
Arthur Klæbo: Edvard Drabløs (1967)
Ivar Eskeland: Du store alpakka. Soga om Gisle Straume (1987)
Innsirkling (9.2.11)
Bikubesong (Det Norske Teatret, Oslo, 23.4.2013)
Alfred Fidjestøl: Trass alt. Det Norske Teatret 1913-2013 (2013)
Haugtussa (Voss kulturhus, 8.5.2015)
Kan nokon gripe inn (Det Norske Teatret, Oslo, 28.1.17)
Snøkvit (14.10.2017)
Fuglane (Det Norske Teatret, Oslo, 26.2.22)
Inn frå regnet (Det Norske Teatret, Oslo, 17.9.22)
Tid for glede (Det Norske Teatret, Oslo, 14.10.2022)

Snøkvit (Det Norske Teatret, Oslo, 14.10.17)

Helgetur til Oslo; eg og Halldis gjekk i teater. Det Norske Teatret har fått Maria Tryti Vennerød og Julian Skar til å dikta ein ny versjon av Snøkvit. Det var ein versjon som fenga både liten og stor.

Mange element frå eventyret er med, men mykje er nytt. Noko av det nye gjer eventyret langt meir aktuelt; det handla mellom anna om korleis nokre er altfor opptekne av korleis dei ser ut, det handla om korleis foreldre bestemmer for mykje over ungane sine, og det handla òg litt om å behandla andre med respekt.

I denne versjonen vil Snøkvit heller vera med ein fattig og ruskete gartnarson enn å liggja som ein pyntegjenstand inne. Ho trivst betre saman med dei sju dvergane enn saman med dei sju hofflakeiane til dronninga. Ho støttar planen deira om å sprengja slottet, og sjølv om dronninga bruker heksetriks greier dei å fella ho. Og så viser det seg at ho ikkje er ei skikkeleg dronning, ho er berre ei vanleg kvinne frå skogen.

Guffen tilrår.

Meir Det Norske Teatret på kulturguffebloggen
Olav Dalgard: Lars Tvinde (1966)
Arthur Klæbo: Edvard Drabløs (1967)
Ivar Eskeland: Du store alpakka. Soga om Gisle Straume (1987)
Innsirkling (9.2.11)
Bikubesong (Det Norske Teatret, Oslo, 23.4.2013)
Alfred Fidjestøl: Trass alt. Det Norske Teatret 1913-2013 (2013)
Haugtussa (Voss kulturhus, 8.5.2015)
Kan nokon gripe inn (Det Norske Teatret, Oslo, 28.1.17)
Kimen (Det Norske Teatret, Oslo, 20.1.2018)
Fuglane (Det Norske Teatret, Oslo, 26.2.22)
Inn frå regnet (Det Norske Teatret, Oslo, 17.9.22)
Tid for glede (Det Norske Teatret, Oslo, 14.10.2022)

Kan nokon gripe inn (Det Norske Teatret, Oslo, 28.1.17)

Hm. Dette vart ikkje like bra som eg hadde vona. Stykket er bygd opp rundt eit utval av songane til Stein Torleif Bjella. Seks personar (og fem musikantar) ventar på eit tog som er forseinka. Dei syng Bjella-songar, og gjev oss dermed eit lite innblikk i kven dei er.

Tekstane til Bjella er jamt over finfine, og han framfører dei på ein suveren måte. Han tek sjeldan av, han syng lågmælt om stort og smått. I dette stykket verkar som om ingen trur heilt på den krafta som ligg i desse tekstane. Fleire av tekstane vart heilt øydelagd av at songane vart ropt ut. Det vert heilt feil. Dei songane som fungerte best var dei rolege. Både arrangement og melodiar er endra - arrangementa var vellukka, medan mange av melodiane vart for svake.

Men heilt gale var det likevel ikkje. Utanom songane er det svært få replikkar, men Bjella har sjølv nokre av desse. Han spelar stasjonsmeistaren, som med jamne mellomrom dukkar opp for å fortelja at toget er forseinka. Her er det litt å le av, og det er òg fin humor når ein av dei seks seier fram opningslinene på "Det er den draumen". Andre av replikkane er mindre vellukka; nokre er der berre for å skapa ein halvgod overgang til neste song.

Guffen er lunken.

Meir Bjella på kulturguffebloggen
Sævelid, Voss (12.7.12)
USF, Bergen (29.1.14)
Vossajazz 2014
Hedleberget, Voss (24.6.15)
Voss kulturhus (21.4.16)
USF, Bergen (4.12.16)
Jordsjukantologien nr. 1 (2017)
Fiskehuset (2021)
USF, Bergen (5.11.21)
Kvemmadokkje, Ulvik (16.7.2022)
Hedleberget, Voss (16.8.2025)

Meir Det Norske Teatret på kulturguffebloggen
Olav Dalgard: Lars Tvinde (1966)
Arthur Klæbo: Edvard Drabløs (1967)
Ivar Eskeland: Du store alpakka. Soga om Gisle Straume (1987)
Innsirkling (9.2.11)
Bikubesong (Det Norske Teatret, Oslo, 23.4.2013)
Alfred Fidjestøl: Trass alt. Det Norske Teatret 1913-2013 (2013)
Haugtussa (Voss kulturhus, 8.5.2015)
Snøkvit (14.10.2017)
Kimen (Det Norske Teatret, Oslo, 20.1.2018)
Fuglane (Det Norske Teatret, Oslo, 26.2.22)
Inn frå regnet (Det Norske Teatret, Oslo, 17.9.22)
Tid for glede (Det Norske Teatret, Oslo, 14.10.2022)

Begynnelser (Trøndelag teater, 7.9.2016)

Eg var på ein konferanse i Bodø, og på veg heim la eg inn ei overnatting i Trondheim for å få med meg dette. Stykket er skrive av Carl Frode Tiller, ein forfattar eg set høgt, og i orkestergrava sat Motorpsycho, eit band eg set ekstremt høgt. Alt låg såleis til rette for ein finfin kveld, og det var akkurat det det vart.

Stykket fyrst: Det heile opnar med at hovudpersonen, Terje, tek livet sitt. Så går me bakover i livet hans, og vert gradvis kjend med kona (som vert eks-kona), med mora, og med systera. Familien er ikkje ulik andre familiar Tiller har skrive om, det er ikkje så stabilt, det er mykje drikking, og tonen mellom familiemedlemmane vekslar mellom å vera god og mindre god. Terje har òg eit sjølvbilete som ikkje samsvarar heilt med røynda.

Det heile vert fortalt på fleire måtar. Det fysiske skodespelet vert kombinert med film, der filmen av og til fortel historia åleine (som i sjølvmordet til Terje), eller filmen vert kombinert med skodespelet - anten filmen viser kulissane, eller skodespelarane snakkar med folk på filmen. Det fungerer svært godt, også visuelt er det ei vellukka framsyning.

Motorpsycho, som no for tida berre har to medlemmar, har sagt at ingen framsyningar skal vera heilt like, musikalsk sett. Det stemmer nok, men det er nok mykje likt likevel. Det var stort spenn i musikken deira, av og til var det tungt og hardt, andre gonger var det mjukare. Dei veksla mellom ulike instrument, og dei veksla mellom å stå i orkestergrava og på scena.

Guffen tilrår.

Meir Tiller på kulturguffebloggen
Skråninga (2001)
Bipersonar (2003)
Innsirkling (2007)
Folkehelsa (2009)
Innsirkling 2 (2010)
Innsirkling (DNT 9.2.11)
Portrett av ein varulv (2011)
Innsirkling 3 (2014)
Kven er redd? (2015)
Begynnelser (2017)
Flukt (2021)
Det framande landet (2022)
Arbeidarhjerte, bok 1 (2024)
Arbeidarhjerte, bok 2 (2025)

Meir Motorpsycho på kulturguffebloggen
USF, Bergen, 17.10.2009
Vossajazz, Voss, 26.3.2010
Øyafestivalen, Oslo, 14.8.2010
Byscenen, Trondheim, 18.3.2011
Johan Harstad: Motorpsycho. Blissard (2012)
Bergen Kjøtt, Bergen, 24.3.2012
Den norske Opera, Oslo, 11.11.2012
Røkeriet, Bergen, 13.4.2013
Ekstremsportveko, Voss, 27.6.2013
Røkeriet, Bergen, 27.3.2014
Slottsfjell, Tønsberg, 18.7.2015
Marius Lien (red.): Supersonic Scientists (2015)
Den store Motorpsychodagen, Trondheim 12.12.2015
Røkeriet, Bergen, 9.4.2016
Landmark, Bergen, 26. og 27.9.2016
Moldejazz, 21.7.2018
Lars Ramslie: A Boxful of Demons (2018)
Hulen, Bergen, 11. og 12.4.2019
Motorpsycho. Into the Maelstrom (2019)
Grieghallen, Bergen, 12.6.2021
Kulturhuset i Bergen, 19.4.2022
Union Scene, Drammen, 14.10.2022
Den Nationale Scene, Bergen, 31.5.2023
USF, Bergen, 16.9.2023
Verkstedhallen, Trondheim, 23.9.2023
Marius Lien: Motorpsycho og Ståle Storløkken. The Death Defying Unicorn (2023)
USF, Bergen, 27.3.2025
Høvleriet, Haugesund, 28.3.2025
Folken, Stavanger, 29.3.2025
Rockefeller, Oslo, 22.3.2026