House of Cards, sesong 4 (2016)

Etter ein litt skuffande tredjesesong tok serien seg opp igjen. Den amerikanske presidenten Frank Underwood er i gang med valkampen, og tidleg i serien rekna eg med at denne sesongen kom til å slutta med sjølve valdagen. Så langt kom ikkje serien, men det skjedde langt meir enn sjølve valkampen.

Forholdet mellom Underwood og kona Claire er merkeleg. Dei søv i kvart sitt rom, dei har (eller hadde, for Frank sin del) elskarar/elskarinner, og då serien tek til har Claire så godt flytta ut. Dei vert samde om å flytta saman att, og ting tek ei merkeleg vending - dei greier å få det demokratiske landsmøtet til å røysta Claire fram som visepresidentkandidat. Målet er altså å få eit ektepar som president og visepresident.

Parallelt med valkampen kokar det minst to andre stader. Det er bråk i Syria, og mot slutten av sesongen kidnappar amerikanske ICO-sympatisørar ein familie, som dei ikkje vil sleppa fri før Underwood slepp fri ein syrisk leiar USA har fanga. Og like mykje bråk vert det når ein journalist grev litt for grundig i historia til Underwood. Han har mange svin på skogen, og det er heller ikkje vanskeleg å finna folk som mislikar han nok til at dei fortel det dei veit. Når sesongen sluttar er alt uavklara, og det er jo eit godt utgangspunkt for sesong fem.

Guffen tilrår.

Meir House of Cards på kulturguffebloggen
Sesong 1 (2013)
Sesong 2 (2014)
Sesong 3 (2015)
Sesong 5 (2017)
Sesong 6 (2018)

Alfred Hauge: Cleng Peerson. Landkjenning (1964)

Alfred Hauge var djupt oppteken av utvandringspioneren Cleng Peerson. I 1963 gav han ut reiseskildringa Gå vest, der han reiste gjennom det norske Amerika, til ei viss grad i Peerson sine fotspor. Då var han langt inne i arbeidet med ein trilogi om Peerson. Den fyrste boka kom i 1961, dette er den andre.

Her fortel han om utvandrarane frå 1825, dei som reiste frå Stavanger i sluppen Restauration. Det var ikkje dei fyrste frå Noreg som reiste til Amerika, men det er oftast dei som vert rekna som dei fyrste. Peerson var ein slags leiar, men han var flinkare til å snakka enn å handla. Han hadde alt vore ein tur til Amerika, kom attende til Stavanger i 1824, overtalte folk til å reisa året etter, og reiste sjølv i førevegen for å ta mot dei.

I denne romanen er det litt annleis, her reiser han like godt saman med dei andre i Restauration. Det er truleg eit grep Hauge gjer for å la Peerson vera med overalt, boka er fortalt i eg-form. Hauge gjer seg så fri som ein romanforfattar kan vera, han let òg Peerson stå i vegkanten og sjå den langt eldre kona si (som han ikkje hadde mykje kontakt med) verta gravlagd - i røynda døydde ho nesten ti år seinare.

Tidvis er dette ein fin roman, der Hauge fortel godt om reisa over havet i ein altfor liten båt, og om korleis dei fann seg til rette i eit altfor stort land. Peerson vert ikkje presentert som ein rein helt, det kjem ofte fram at andre har mistillit til han. Og i og med at det er Peerson som fører ordet i boka, må ein gå ut frå at han skjuler mykje av kritikken. Men tidvis er det òg skrale saker. Det vert litt for detaljert, oftast då Hauge vil skriva faglitteratur og ikkje skjønnlitteratur. Han skriv for mykje om kva som skjedde med dei andre frå båten, og i dei sekvensane er det som om boka stoppar opp.

Guffen er lunken.

Meir Alfred Hauge på kulturguffebloggen
Cleng Peerson. Hundevakt (1961)
Gå vest - (1963)
Cleng Peerson. Ankerfeste (1965)
Ungdom (1977)

Meir utvandring på kulturguffebloggen
L.A. Stenholt: Knute Nelson (1896)
Johan Bojer: Vår egen stamme (1924)
Ole E. Rølvaag: Giants in the Earth (1927)
Ole E. Rølvaag: Peder Victorious (1929)
Ole E. Rølvaag: Their Fathers' God (1931)
Hjalmar R. Holand: The Kensington Stone (1932)
Hjalmar R. Holand: My First Eighty Years (1957)
Erik Wahlgren: The Kensington Stone, a Mystery Solved (1958)
Hjalmar R. Holand: A Pre-Columbian Crusade to America (1962)
Gudrun Hovde Gvåle: O.E. Rølvaag. Nordmann og amerikanar (1962)
Theodore C. Blegen: The Kensington Rune Stone (1968)
Utvandrarna (1971)
Nybyggarna (1972)
Einar Haugen: Norsk i Amerika (1975)
Anders Buraas: De reiste ut (1982)
Lars Chr. Sande (red.): De som dro ut (1986)
Kristian Prestgard: Fra Heidal til Decorah (1996)
Gjerde & Qualey: Norwegians in Minnesota (2002)
Sverre Mørkhagen: Farvel Norge (2008)
Garrison Keillor: Life among the Lutherans (2009)
Gotaas og Kvarsvik: Ørkenen Sur (2010)
Sverre Mørkhagen: Drømmen om Amerika (2012)
Sverre Mørkhagen: Det norske Amerika (2014)
Odd S. Lovoll: Across the Deep Blue Sea (2015)
David M. Krueger: Myths of the Rune Stone (2015)
Odd S. Lovoll: Two Homelands (2018)
Odd S. Lovoll: Colonel Hans Christian Heg and the Norwegian American Experience (2023)

Henrik Krohn: Ei liti ferd fraa Sogndal til Fjerland (1868)

Av tidlege nynorske reiseskildringar er det ingen som kan måla seg med Ferdaminne, som Aasmund Olavsson Vinje gav ut i 1861. Der Vinje gjekk frå Kristiania til Trondheim i 1860, går Henrik Krohn ein kortare tur om lag ti år etterpå. Han eigde ein stor fruktgard i Sogndal, og saman med ein anonym musikarven går han frå Sogndal til Veitastrond og over breen (der han er samlast, vel) til Fjærland. Planen er å gå heile vegen attende til Sogndal, men dei tek i staden båt frå Fjærland. Dei har med seg lokalkjende store delar av turen.

Det er ein tur utan den store dramatikken, det mest dramatiske er då musikaren held på å gli ut på veg ned ein bratt bre. Sikring driv dei ikkje med. Det er heller ikkje dramatikken som gjer denne boka lesverdig. Krohn var ein av dei tidlege målmennene i Bergen, og skriv godt. Han er full av respekt for bygdefolket, og klagar ofte over at byfolk ikkje greier å sjå kor høgt bygdefolk bør setjast. Krohn skildrar òg naturen rundt seg godt, og det er stas å sjå kor godt han får fram gleda ved å vera i naturen. Det dreg litt ned at det mot slutten kjem eit langt dikt om Geirstad-Trond, ein lokal helt, men det får me heller leva med.

Boka har eit føreord av Johannes Gjerdåker, der han gjev eit greitt oversyn over livet og arbeidet til Krohn.

Guffen tilrår.

Meir Gjerdåker på kulturguffebloggen
Vidare enn Voss. Johannes Gjerdåker 75 år (Voss, 15.9.11)
Johannes Gjerdåker-kveld (Voss, 24.1.14)

Glimesteinar frå islandsk visetradisjon (2017)

Saving Private Ryan (1998)

Den fyrste halvtimen av denne filmen er rimeleg blodig. Det er D-dagen, der allierte soldatar prøver å ta seg i land i det tysk-okkuperte Frankrike. Det vert eit blodbad utan like, dei tyske soldatane ligg i bunkerar og skyt ned det aller meste som rører seg. Det handheldne kameraet og dei konsekvente nærbileta gjer at me er på stranda der invasjonen skjer. Det er brutalt, det er ekkelt, og det gjev inntrykk.

Resten av filmen er ikkje like inntrykksfull. Tilbake i USA vert det oppdaga at tre av fire soldatbrør i ein familie nyleg har mist livet, og ei gruppe soldatar som overlevde invasjonen får i oppdrag å finna den fjerde og få han heim til USA. Den fjerde, som altså er menig Ryan frå filmtittelen, har hoppa ut i fallskjerm ein stad i Frankrike, så det vert litt nål i høystakk-leiting. Dei finn han, sjølvsagt, men før han kan sendast heim misser dei fleste i den åtte mann store redningsgruppa livet.

Den leiteaksjonen er ikkje altfor original. Soldatgruppa er sett saman av ulike typar, sjølvsagt - ein er hissig, ein er røynd, ein er fersk, ein er modig, ein er feig, osb. Dei er alle lunkne til dette oppdraget, og må fleire gonger overtalast til å halda fram. Skytescener er her nok av. Det er relativt vanlege greier, altså, og det heile vert i lengste laget.

Guffen er lunken.

Dear Mr. Watterson (2013)

Mr. Watterson er sjølvsagt Bill Watterson, teiknaren som skapte Calvin and Hobbes. Etter ti år slutta serien i 1995, og i dei tjue åra som har gått har Watterson lege endå lågare enn før. Han vil (stort sett) vera usynleg, og er det (stort sett).

Joel Allen Schroeder har likt serien heile livet. Det er han ikkje åleine om, og i denne filmen prøver han å finna ut kvifor serien vart og er så populær. Det lukkast han diverre dårleg med. Han snakkar med andre som likar serien, og dei har stort sett ingenting å seia. Han snakkar med folk i forlaget til Watterson, og dei har litt meir å seia. Han snakkar med (altfor mange) andre teiknarar, og dei har litt å seia, sjølv om alle seier omtrent det same. Og han snakkar med dei som arbeider på arkivet der originalteikningane til Watterson ligg - for meg var det dei det gav mest meining å høyra på.

Eitt emne dominerer i filmen. Watterson ville at serien hans berre skulle vera serie, så han ville ikkje at teikningane skulle brukast på kort eller t-skjorter eller andre ting, han ville ikkje laga Calvin og Hobbes-dokker, og han ville ikkje at det skulle lagast film av serien. Han ville laga teikneserie, og i ei av bøkene han gav ut skriv han varmt om korleis teikneseriar er eit fantastisk medium, og korleis sidene med teikneseriar i sundagsavisene tidlegare var reine festsider. No er det ikkje det same, men han lengtar attende. Dette vert det snakka mykje om, men det kjem ikkje fram noko nytt.

Guffen er lunken.

Relatert på kulturguffebloggen
Bill Watterson: Calvin and Hobbes. Sunday Pages 1985-1995 (2001)
Nevin Martell: Looking for Calvin and Hobbes (2009)
Exploring Calvin and Hobbes (2015)

Groundhog Day (1993)

Phil Connors er vermeldar på ein lokal fjernsynsstasjon i Pittsburgh. Kvar februar vert han sendt til småbyen Punxsutawney, der det er tradisjon at ei jordrotte signaliserer kor lang tid det er att av vinteren. Han vil (ikkje uventa) vekk frå byen så fort som råd, men uveret gjer at han må overnatta der. Når han vaknar morgonen etter, merkar han at alle oppfører seg som dagen før. Og det same skjer dagen etter. Og alle dei påfølgjande dagane. Connors er den einaste som merkar at livet kjem i reprise; for alle andre er kvar dag ny. Fyrst er han oppgitt, etter kvart skjønar han at han bruka denne kunnskapen.

Det er ikkje noko dårleg utgangspunkt for ein komedie. Difor er det skuffande at dei ikkje bruker dette utgangspunktet til noko fornuftig. Det tek ikkje lang tid før filmen går på tomgang, og det heile utviklar seg til ein film der det einaste det handlar om er om han får ho. Det vert mindre livlaust og mindre originalt, og meir og meir keisamt.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

John Steinbeck: The Pastures of Heaven (1932)

Denne romanen er ein tidleg slektning av Bikubesong. Boka kunne like gjerne vore ei novellesamling, der novellen har det til felles at dei skjer i det same geografiske området. I Bikubesong er området i hovudsak avgrensa til Murboligen; i Pastures of Heaven er området avgrensa til dalføret boka er kalla opp etter. Men så lenge Steinbeck (og Grytten) kallar boka for ein roman, er det jo det det er.

Pastures of Heaven er busett av ulike folk, sjølvsagt. Ulik fortid, ulike draumar, ulike måtar å løysa desse draumane på. Dei to systrene som ikkje får restauranten til å bera seg før dei inkluderer kroppane sine i salssummen. Den avstandsforelska mannen som i løyndom byggjer eit hus drøymedama vil ha, men som etter at huset er ferdig finn ut at ho er trulova med ein annan. Familiefaren som byggjer eit stort hus med tanke på framtidige generasjonar, før han finn ut at det einaste barnet hans vil flytta til San Francisco. Boka er full av varme og gode historier, i eit landskap Steinbeck skulle skriva mykje meir om i seinare bøker. Før Pastures of Heaven hadde han berre gjeve ut éi bok.

Guffen tilrår.

Meir Steinbeck på kulturguffebloggen
Cup of Gold (1929)
The Red Pony (1933)
To a God Unknown (1933)
Tortilla Flat (1935)
In Dubious Battle (1936)
The Harvest Gypsies (1936)
Of Mice and Men (1937)
The Long Valley (1938)
The Grapes of Wrath (1939)
The Grapes of Wrath (1940, film)
The Moon is Down (1942)
Cannery Row (1945)
The Pearl (1947)
The Wayward Bus (1947)
Burning Bright (1950)
East of Eden (1952)
Sweet Thursday (1954)
East of Eden (1955, film)
The Short Reign of Pippin IV (1957)
The Winter of Our Discontent (1961)
Travels With Charley (1962)
Journal of a Novel (1969)
Jackson J. Benson: John Steinbeck. Writer (1984)
Of Mice and Men (1992, film)
America and Americans. And Selected Nonfiction (2002)
Geert Mak: USA. En reise (2012)