Per Kristian Olsen: Pussycats (1998)

Eit par år midt i 1960-åra var Pussycats Noreg sitt svar på Beatles. Dei var hylande populære, dei kunne knapt gå i fred på gata, platene deira gjekk til topp på hitlistene, og det var berre spørsmål om tid før resten av verda fekk augene opp for dette fenomenet. Det var i alle fall slik gruppa ville framstå, eller rettare - det var slik manageren deira, Sten Ekroth, ville at dei skulle framstå. Dei var populære, og det var ikkje alltid dei kunne gå i fred, men alle platene deira gjekk ikkje til topps, og utlandet var vel heller uinteresserte.

Denne historia vert eksemplarisk fortalt av Per Kristian Olsen. Han har snakka med alle involverte, mellom anna alle i bandet, manageren, andre musikarar og fans. Det er ei fin historie, men òg ei historie om nokon som veit kva dei vil, men som ikkje veit korleis dei skal få det.

I 1964 reiste fire unge karar frå Tromsø til Stockholm for å verta stjerner. Dei sleit lenge, men kom tilfeldigvis i kontakt med Ekroth. Utan han hadde dette aldri gått. Han hadde mykje pengar å bruka på bandet, og han var frekk og ambisiøs nok til å sjå kvar det var lurt å visa seg. Han skapte oppstyr rundt bandet, og dei vart altså stjerner. Heilt til han gav seg - då famla bandet rundt i blinde. Dei hadde ikkje pengar, dei hadde ikkje tid til å skriva eller øva, dei vart kalla inn til militæret, og i 1968 var det slutt.

Sjølv har eg ikkje noko forhold til bandet, og er ikkje altfor imponert over det eg har høyrt av dei (men eg leitar nok fram eit eller anna no). Boka er i alle fall fin, ho fortel mykje både om bandet og om korleis det var å prøva seg som rockemusikar i Noreg i 1960-åra. Det var ein del famling i blinde.

Guffen tilrår.

Garrison Keillor: Leaving Home (1987)

Garrison Keillor er best kjend for Prairie Home Companion, eit radioprogram som vart sendt kvar veke frå 1974 til 2016 (med nokre opphald, sjølvsagt). Det var eit program med mange ulike innslag. Eit fast innslag var at Keillor fortalde litt nytt frå Lake Wobegon, ein fiktiv småby i Minnesota. I byen bur det mange med norsk opphav og mange med tysk opphav. Desse monologane hadde ei fast opning (Well, it's been a quiet week in Labe Wobegon, Minnesota, my hometown, out there on the edge of the prairie) og like faste sluttord (Well, that's the news from Lake Wobegon, where all the women are strong, all the men are good-looking, and all the children are above average). Denne boka kom i 1987, og utgjevinga kan ha samanheng med at programmet vart lagt ned det året. Det stod opp att to år seinare.

I denne boka har Keillor samla 36 av desse forteljingane sine. Alle er ikkje like gode, og ein viktig grunn til det kan vera at dei vert lesne. Keillor er ein stor opplesar, og mykje av det som verkar som anonym og livlaus humor er kan godt ha fungert svært godt då han las det på radio. Forteljingane handlar om dagleglivet i Lake Wobegon, og mange av historiene sveipar innom fleire av dei mange faste innbyggjarane før dei konsentrerer seg om det som er hovudpoenget akkurat den veka. Lake Wobegon er ein trygg og solid by, og slik er òg dei Keillor fortel om - det er ærlege og skikkelege folk som lever gode og trauste liv. Denne boka burde vore litt mindre traust og skikkeleg; slik det er no vert det litt for livlaust.

Guffen er lunken.

Meir Keillor på kulturguffebloggen
Happy to Be Here (1981)
Lake Wobegon Days (1985)
We Are Still Married (1989)
Lake Wobegon Summer 1956 (2001)
In Search of Lake Wobegon (2001)
Liberty (2008)
Life Among the Lutherans (2009)
The Keillor Reader (2014)
That Time of Year (2020)
Lake Wobegon Virus (2020)

Jon Fosse: Det andre namnet (2019)

For ei flott bok. Jon Fosse skriv slik berre han kan, og manar fram nokre fabelaktige skildringar og situasjonar. Me er stader me har vore før, både i skrivestil og handling, men kor ufatteleg flott det er. Boka inneheld to delar av det som skal verta ein septologi, og viss resten av det verket held like høgt som nivå som her er det berre å gle seg.

Eg-personen er biletkunstnaren Asle. Han bur i Dylgja, nokre timar nord for Bjørgvin. Han bur og arbeider åleine, men har litt kontakt med naboen Åsleik. Han har ein god ven i Bjørgvin, ein annan kunstnar som heiter Asle. Romanen opnar med at Eg-Asle køyrer til Dylgja, før han kjem på at han må køyra tilbake til Bjørgvin for å sjå korleis den andre Asle har det. Han andre har det ikkje såg godt, det er hakket før han frys i hel. Eg-Asle reddar han, får han etter mykje møye til lækjarvakta, og etter kvart kan eg-Asle reisa attende til Dylgja, saman med hunden til han andre Asle.

Asle kjem med mange tilbakeblikk, både til gode og vonde dagar. Han saknar kona si, Ales, som døydde for mange år sidan. Han tenkjer tilbake på barndomen, der idyllen vart broten på ekkelt vis. Han tenkjer på samtalar med han andre Asle, og samtalar med Åsleik. Når han fortel om eigen kunst snakkar han mykje om lyset i bileta, om mørket i bileta, og bruker mange gonger uttrykket "Det lysande mørket". Svenske Leif Zern har skrive ei bok om diktinga til Fosse, og den boka heiter Det lysande mørket. 

Ja, boka er skriven utan punktum, og boka er skriven i denne repeterande stilen til Fosse, men eg fattar ikkje at det er noko å gjera eit poeng av. Det går heilt fint å lesa ei bok utan punktum, og det treng heller ikkje vera slik at ein forstår alt. Er den andre Asle ein verkeleg person, eller er det berre Asle i eit tidlegare liv, eit liv då han drakk? Ho som anten heiter Guro eller Silje, og bur i nummer 3 eller nummer 5 - er det ei kvinne Asle møtte då han drakk, sjølv om han ikkje hugsar noko, eller blandar ho han saman med ein annan Asle? Det er ikkje så viktig.

Guffen tilrår.

Meir Fosse på kulturguffebloggen
Raudt, svart (1983)
Stengd gitar (1985)
Blod. Steinen er (1987)
Naustet (1989)
Flaskesamlaren (1991)
Bly og vatn (1992)
To forteljingar (1993)
Prosa frå ein oppvekst (1994)
Gitarmannen (1997)
Eldre kortare prosa (1998)
Morgon og kveld (2000)
Det er Ales (2004)
Melancholia (2004)
Leif Zern: Det lysande mørket (2005)
Andvake (2007)
Cecilie N. Seiness: Jon Fosse. Poet på Guds jord (2009)
Jente i gul regnjakke (2009)
Olavs draumar (2012)
Soga om Fridtjov den Frøkne (2013)
Kveldsvævd (2014)
Eskil Skjeldal og Jon Fosse: Mysteriet i trua (2015)
Morgon og kveld (Nationaltheatret, Oslo, 4.12.2015)
Eg er ein annan (2020)
Eit nytt namn (2021)
Kvitleik (2023)
I svarte skogen inne (Det Vestnorske Teateret, Bergen, 2.6.2023)
Jan H. Landro: Jon Fosse. Djupt og enkelt (2022)
Mor og barn (Det Vestnorske Teateret, Bergen, 28.2.2025)
Asle og Alida (Grieghallen, Bergen, 4.4.2025)
Vaim (2025)
Gitarmannen (DNS, Bergen, 24.1.26)

Six Feet Under, sesong 1 (2001)

Dette var ikkje all verda. Me såg ein episode då serien gjekk på NRK for mange, mange år sidan, og fann ut at me skulle prøva på nytt no. Me kan ikkje ha vore altfor imponerte den gong då, men dei fyrste episodane her var helst lovande. Diverre vart det tyngre og tyngre utover i sesongen, og det skal vel litt til at me dreg i gang neste sesong.

Det handlar om familien Fisher. Dei driv eit gravferdsbyrå i Los Angeles, og serien opnar med at faren døyr i ei bilulukke. Ein av sønene har arbeidd saman med faren heile livet. Den andre sonen kjem heim på grunn av ulukka, og går etter kvart inn i drifta av byrået. Mora prøver å vera ein bindelekk i familien, medan dottera, som framleis går på high school, ikkje veit heilt kva ho vil.

Det heile minner meir om ein såpeserie frå gamle dagar enn ein moderne og vellaga fjernsynsserie, kanskje av di serien alt er (nesten) tjue år gamal. Kvar episode handlar om ei gravferd, saman med det som skjer og ikkje skjer i privatlivet til dei ulike familiemedlemmane. Den heimeverande sonen er homo, og i løpet av sesongen kjem han ut av skåpet. Den bortkomne sonen har møtt ei kvinne på flyet heim - dei veit kjærastar, men han slit med å takla den litt forstyrra broren hennar (og for så vidt resten av familien hennar). Dottera får seg òg kjærast, men han er òg ustabil - han fortel for mykje frå sexlivet deira, og er småkriminell. Mora vinglar mellom to menn - ein ho hadde eit forhold til også då mannen hennar levde, og sjefen i blomehandelen der ho får seg jobb. Ingen av desse personane er spesielt engasjerande, ingen av dei står godt til kvarandre, og dei siste episodane såg me vel berre av di me ville verta ferdige med det.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Johan Harstad: Ferskenen (2018)

Forfattaren Frode Brandeggen takla ikkje heilt at den omfangsrike romanen Konglomeratisk pust vart ignorert. Det neste han skreiv var langt knappare i forma - han skreiv i alt femten korte kriminalromanar om den usannsynleg dyktige privatdetektiven Ferskenen. Dei er samla her, saman med rundt 250 fotnotar skrivne av ein tysk annotatør, Bruno Algner. Resultatet er fabelaktig, og det vert berre meir og meir meiningsfylt å fylgja forfattarskapen til Johan Harstad.

Dei femten romanane, som gjerne berre har tre-fire korte kapittel, er svært knappe. Alt, absolutt alt, som ikkje treng å vera med er vekke. Ferskenen fangar alle bandittane, som så godt som utan unntak gjev opp med ein gong dei ser Ferskenen. Det er mykje å smila av, og nokre av dei er hylande morosame.

Dei mange fotnotane er langt meir ordrike enn romanane. Nokre er like knappe som romanane, medan nokre av dei går over fleire sider. Algner kjende Brandeggen personleg, og fortel gjerne om møta dei hadde, om livet til Brandeggen, eller om heilt andre ting. Så det heile er altså svært så fornøyeleg, og svært så stas å lesa.

Guffen tilrår.

Meir Harstad på kulturguffebloggen
Herfra blir du bare eldre (2001)
Ambulanse (2002)
Buzz Aldrin, hvor ble det av deg i alt mylderet? (2005)
Hässelby (2007)
Bsider (2008)
Darlah (2009)
Osv. (2010)
Buzz Aldrin, hvor ble det av deg i alt mylderet (fjernsynsserie, 2011)
Motorpsycho. Blissard (2012)
Manifest for folk flest (2013)
Max, Mischa og Tetoffensiven (2015)
Under brosteinen, stranden! (2024)

Kjell Aukrust: Flåklypa Tidende 1-3 (2009)

Kjell Aukrust var ein mangfaldig kunstnar. I Flåklypa Tidende er det humoren som dominerer, også når det kjem korte tekstar av meir samfunnskritisk karakter. Stort sett er dette finfin lesnad.

Avisa er sjølvsagt oppdikta. Aukrust har laga eit fabelaktig persongalleri i og rundt avisa, og dei fleste av desse dukkar opp heile vegen. Dei har alle svært solide namn, og har sine klare særdrag. Til sist i boka vert dei tolv mest sentrale portrettert, og dei fire sidene er Aukrust i eit nataskal: Gode teikningar, gode namn, og ei finstemt språkkjensle. Om Myrullbråten, ein av dei som bur på Krokryggen Gamlehjem, står det at han er "ivrig TV-titter og skjøt under "Naturmagasinet" i NRK en jerv med hagle på kanal 3. Så senere månens bakside ved hjelp av et speil i nakken. Fylte 85 år i år, og uttalte i den anledning at hvis han fikk leve livet om igjen, ville han hatt midtskill".

Slik eg forstår det er denne boka sett saman av høgdepunkt frå Flåklypa Tidende. Den avisa var ei fast spalte i Mannskapsavisa, seinare i Forsvarets Forum, og til sist i Dagbladet. Nokre spalter og moment går att gjennom heile boka. Forfattaren Hallstein Bromskimlet skriv framhaldssoga "Eg baska meg trøytt", der Hjalte og Guringuten ikkje gjer så mykje anna enn å gå på Kooperativen for å handla sukker og gjær. Reodor Felgen lagar stadig nye oppfinningar. Olram Slåpen frå Knøsesmauet i Bergen sender stadig inn dårlege vitsar, som vert analysert (og slakta) av redaksjonen. Det kjem rapportar frå Krokryggen. Osb. Dei fleste av desse gjengangarane fungerer godt, medan nokre få går tom for piff ein stad rundt midten av boka.

Guffen tilrår.

Meir Aukrust på kulturguffebloggen
Simen. Muntre historier (1958)
Ingjald Hoel: Slik var'n Kjell (1974)
Slipp ham inn! (1979)
Sigmund Løvåsen: Kjell Aukrust. En biografi (2020)
Aukrust - Gud velsigne vår herre (2020)

Einar Ullestad: Det leikar på Solfeng (1980)

Nja. Dette er ei høgst lokal bok. Eg var i utgangspunktet litt skeptisk, men las ho av di eg skriv ein artikkel om far til forfattaren. Under lesinga kom det mange moment eg kan ta med i den artikkelen, mellom anna om då faren viste Arne Garborg rundt på Voss. Boka var i det heile langt betre enn eg trudde, og med litt strengare redigering kunne dette faktisk vorte retteleg bra.

Nokre manglar er openberre. Ullestad var ikkje gamle karen då familien Bernhoft Osa flytta inn i nabolaget, og han vart ein nær ven av Sigbjørn Bernhoft Osa. Mot slutten av boka står det fleire korte kapittel om Osa, og det ligg litt på sida av det boka eigentleg handlar om. Det burde òg vore fleire presise dateringar av det han skriv om, og omtalane av eit par folk går langt, langt utover grensene for kva som burde koma på prent. Boka var skriven i ei tid då det ikkje var etiske retningsliner å støtta seg på, men ho var ikkje skriven i ei tid utan folkeskikk.

Men her er altså òg mykje som fungerer. Boka handlar om oppvekståra til Ullestad, og han skriv godt om familien, om korleis han gradvis plukka opp meir kunnskap, og om korleis det var å veksa opp nær Vangen. Han var fødd i 1908, og hadde ein far (Anders) som var sentral i mykje og mangt i kulturlivet på Voss, og som òg var vertskap for fleire kjende personar.

Guffen er lunken.