Donald Ray Pollock: The Devil All the Time (2011)

Av og til råkar Amazon så til dei grader blink med bøkene dei tilrår. Både forfattaren og boka var heilt ukjende for meg, men eg prøvde meg. Det angrar eg ikkje på - dette er ei glimrande bok.

Handlinga er lagt til den amerikanske Midtvesten. Boka kan minna litt om Flannery O'Connor, i alle fall i starten, der den litt for religiøse Willard Russell meiner at Gud er den einaste som kan redda den kreftsjuke kona hans. Han tek med seg sonen Arvin til ein rydning i skogen for å be. Det hjelper lite, så inspirert av Bibelen tek han til med ofring av dyr. Rydninga vert etter kvart ganske blodig, og det vert etter kvart og resten av boka.

Gjennom boka går det tre historier, som vert eksemplarisk fletta saman mot slutten. Etter at faren òg døyr, vert Arvin plassert i ein familie der det òg bur ei foreldrelaus jente. Ho veit ikkje kvar foreldra er, og veit ikkje det lesarane veit - at far hennar, Roy, ein forvridd predikant, har drepe mor hennar. Arvin tek seg av ho han etter kvart kallar syster si, og etter at ein prest gjer henne gravid, tek han livet av presten og rømmer. Bilen hans bryt saman, og han må haika vidare.

Roy reiser rundt saman med ein kompanjong som sit i rullestol. Dei livnærer seg på ulikt vis, men etter at han andre døyr, bestemmer Roy seg for å reisa attende til byen der dotter hans bur - han har ikkje sett ho på sytten år. Han har ikkje bil, og må haika.

Korkje Roy eller Arvin kvir seg for å vera valdelege viss det trengst. Den tredje historia handlar om eit par, Carl og Sandy, som aktivt oppsøkjer vald. Kvar sommar køyrer dei rundt i nabostatane, plukkar opp mannlege haikarar, får dei til å tru at Sandy vil ha sex med dei, før dei tek livet av dei og fotograferer dei etter at dei er døde, gjerne saman med den avkledde Sandy.

Det er mykje vald, altså, og mykje grotesk vald. Men boka er så godt komponert, med så gode setningar og så gode dialogar, at ein nesten overser det. Det er kanskje ei oppbrukt tilråding, dette, men boka er svært vanskeleg å leggja frå seg.

Guffen tilrår.

Meir Pollock på kulturguffebloggen
Knockemstiff (2008)

Hannah and Her Sisters (1986)

Filmen vert innramma av to thanksgiving-middagar, som vert haldne med to års mellomrom. Me får høyra litt om ting som har hendt før den fyrste middagen, men mest om det som skjer desse to åra. Sentralt står dei tre systrene Hannah, Lee og Holly, og mennene rundt Hannah. Den noverande ektemannen hennar har eit forhold til Lee, medan eks-mannen hennar møter og gifter seg med Holly.

Som i mange av filmane til Woody Allen er dialogane minst like viktige som handlinga. Også denne filmen handlar om New York, og me får sett mykje av denne byen då Lee og ei veninne er på sightseeing med ein arkitekt som viser dei favorittbygningane sine. Det er vel òg relativt vanleg i Allen-filmar at karakterane hans bur i store leilegheitar, fulle av bøker. Dei er i det heile svært kulturinteresserte, dei har og les mykje bøker, dei går i operaen, her møter me ein kunstnar, ein lovande amatørskodespelar, ein arkitekt, ein som er stor diktentusiast, og så bortetter.

Woody Allen spelar ein sånn mann han gjerne spelar - ein usikker hypokonder som er langt meir sjølvoppteken enn han vil vedgå. Nokre av dei beste scenene i filmen er når han går frå dokter til dokter, stadig meir overtydd om at han berre har nokre dagar att. Men heile filmen er ein fryd, og eg tenkjer igjen at eg må sjå fleire av filmane hans. Her er det jo òg gledeleg at han legg inn ein Marx Brothers-referanse - når han er så langt nede at han vurderer sjølvmord, går han på kino, ser Duck Soup, og innser at livet verkeleg er verdt å leva. Og i den same løypa er det stas å sjå att Maureen O'Sullivan frå A Day at the Races. Og det er rart å sjå John Turturro i ei veldig tidleg rolle.

Guffen tilrår.

Meir Allen på kulturguffebloggen
Annie Hall (1977)
Manhattan (1979)
Manhattan Murder Mystery (1993)
Whatever Works (2009)
Woody Allen. Manhattan, Movies and Me (dokumentar, 2012)
Apropos of Nothing (bok, 2020)

Ragnar Hovland: Frå Ragnar til alle (2013)

Denne boka inneheld e-postar Ragnar Hovland sende til andre tilsette i Det Norske Samlaget i tida han var hovudkonsulent der. Det er altså tekstar i kortformat, og det er eit format Hovland vanlegvis beherskar godt. Tenk Sjølvmord i skilpaddekafeen, tenk (delar av ) Åleine i Alpane, tenk Innsida i Dag og Tid (i alle fall dei fire-fem fyrste åra).

Difor er det eit stort vonbrot at det omtrent ikkje er noko å le av her. Han sender ut e-postar om ferieturar til Sogn og Fjordane, han skriv litt om livet som hovudkonsulent, han har dei beste fråversmeldingane eg har sett, han skriv ørlite om livet på Samlaget, men det heile glir fort og lett forbi. Av og til kjem det eit smil, ein sjeldan gong kjem det litt humring, men i det store og heile er det ikkje så mykje å skryta av.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Meir Hovland på kulturguffebloggen
Alltid fleire dagar (1979)
Vegen smal og porten trong (1981)
Sveve over vatna (1982)
Under snøen (1983)
Bussen til Peking (1984)
Professor Moreaus løyndom (1985)
Utanfor sesongen (1988)
Sjølvmord i skilpaddekafeen (1989)
Mercedes (1989)
Love Me Tender (1989)
Konspirasjonar (1990)
Paradis (1991)
Gjest Bårdsen døyr åleine ved Nilens breidd (1991)
Helleve, Hovland, Kaldestad: Langs kvar ein veg (1992)
Over Bali og Hawaii (1992)
Eline og Julie tar ferja (1994)
Helleve, Hovland, Kaldestad: Vegen til Navan (1995)
Dr. Munks testamente (1996)
Helleve, Hovland, Kaldestad: Waterloo (1997)
Halve sanninga (1997)
Åleine i Alpane (1999)
Psst! Kubanske notat (2000)
Ei vinterreise (2001)
Norske gleder (2002)
1964 (2006)
Fredlaus (2006)
Dr. Munks popleksikon (2008)
Kunsten å komme heim (2011)
Stille natt (2011)
Helleve, Hovland, Kaldestad: Hadde eg berre ei elv så lang skulle føtene fly (2011)
Ragnar Hovland - 60 år i svevet (Bergen, 22.3.12)
Folgerø/Tokvam: Ler dei no, så har eg vunne. Eit møte med Ragnar Hovland (2012)
Om noko skulle skje (2016)
Litt betyr det no likevel (2019)

Arvid Bryne: Hildringstimer (2001)

Eg har lese eit par av bøkene til Bye dei siste åra, og kom over denne biografien i Fjærland i sommar. Det var eit greitt kjøp; Bryne gjev oss eit godt innblikk i livet til Bye. Han konsentrerer seg om oppvekst og arbeid; livet med kone og ungar vert berre omtalt i forbifarten.

For Bryne er Bye ein nasjonsbyggar, ein som samla nasjonen og førte han framover. Han var NRK-tilsett i den tida då NRK var den einaste kringkastaren i landet, og han brukte rolla der godt. Han var den fyrste som konsekvent inviterte gjestar frå Nord-Noreg. Han var konsekvent på sida til dei svake i samfunnet. Han tok tidleg opp kampen for at krigssiglarane skulle få hjelp, og la òg ned mykje arbeid for Redningsselskapet. I det heile var kystkulturen noko Bye arbeidde mykje for.

Han var òg internasjonalt orientert. Han studerte og arbeidde i USA (der han òg var fødd), og arbeidde òg nokre lærerike år i BBC i London. Som NRK-journalist hadde han ei relativt fri rolle, og laga ei rekkje innslag frå alle kantar av verda.

Så Bryne gjev oss eit godt portrett av Bye, men alt er ikkje like bra. Når han fortel om korleis Bye engasjerte seg for krigssiglarar eller redningsselskap, vert historia til desse altfor detaljert presentert. Her misser boka framdrift. Boka er elles godt komponert, men god veksling mellom samtidige kjelder, og intervju med dei som vert omtala.

Guffen tilrår.

Meir Bye på kulturguffebloggen
Munnspill under åpen himmel (1966)
Spinn, mitt hjul (1971)
Å skyte en teddybjørn (1987)
Asbjørn Bakke: Erik Bye (2017)

William Gay: Wittgenstein's Lolita (2006)

Denne boka var kortare enn eg rekna med - her er ei novelle, eit utdrag frå (den upubliserte) romanen The Iceman, og eit heilt greitt biografisk oversyn til slutt. at boka var kort gjer eigentleg ingenting; det var langt meir gledeleg at boka var minst like god som eg rekna med. Eg las debutromanen hans tidlegare i år, og vart imponert nok til at eg tinga resten av det han gav ut før han døydde i fjor.

Det er altså novella "Wittgenstein's Lolita" som får mest plass her. Me er igjen ute på landsbygda i dei amerikanske sørstatane, og hovudpersonen bur for seg sjølv. Ein snau kilometer vekke ligg eit stort herskapshus, og han mistenkjer at mannen der har teke livet av hunden hans. Han vert kjend med kona i huset, og dei to får eit nært forhold. Dei fortel kvarandre historier, både sanne og usanne, og vert etter kvart kjærastar.

Referatet over seier ingenting om korleis det er å lesa Gay. Han har eit rikt og vidunderleg språk, med ei rekkje fine poetiske vendingar. Setningane kan vera komplekst oppbygde, men ikkje verre enn at ein lett heng med. Eg gler meg alt til neste Gay-bok.

Guffen tilrår.

Meir Gay på kulturguffebloggen
The Long Home (1999)
Provinces of Night (2001)
I Hate to See that Evening Sun Go Down (2002)
Twilight (2006)
Time Done Been Won't Be No More (2009)
Little Sister Death (2015)
The Lost Country (2018)

Jan Roar Leikvoll: Eit vintereventyr (2008)

Denne romanen er vel meir vinter enn eventyr. Handlinga er lagt til ein arbeidsleir, som minner ikkje så reint lite om ein tysk konsentrasjonsleir. Romkameraten til eg-personen seier tidleg i boka at "arbeid sette oss fri".

Eg-personen er svak, men likevel sterk nok til at han overlever arbeidsoppgåvene han får. Han vert rett nok redda av at romkameraten hans, Hans, er ein av favorittane til kommandanten. Det er kaldt, det er trist, det er ein stad der ingen stolar på kvarandre, og der det ikkje skal mykje til før du vert straffa. Kvar dag kjem det hundrevis av nye menneske; dei fleste vert drepne, og dei fleste av desse igjen vert brende opp. Resten vert brukt som mat for arbeidarane.

Eg-personen drøymer om eit betre liv, slik alle andre gjer det. Han trur ikkje på det sjølv, men vona er der, i alle fall. Han framstår som svak, men er likevel i stand til å ta livet av andre, når det trengst. Der er altså ein sterk vilje til å overleva, men det er etter kvart alt han har.

Så det er ikkje noko lystig bok, dette, men det er ei god bok, som er velskriven og godt komponert.

Guffen tilrår.

Meir Leikvoll på kulturguffebloggen
Fiolinane (2010)
Bovara (2012)
Songfuglen (2013)
Forkynnaren (2015)
Heimatt (2019)

Til ungdommen (2012)

Av og til vert dokumentarfilmar heilt annleis enn regissøren hadde tenkt. Slik var det med dei to franske regissørane som i september 2001 skulle laga ein dokumentarfilm om brannmenn i New York, og slik var det med Kari Anne Moe, som laga denne filmen. Planen var å følgja fire ungdomspolitikar gjennom skuledebattar og valkamp i 2001, ein frå Framstegspartiets ungdom, ein frå Unge høgre, ei frå Sosialistisk ungdom, og ei frå AUF. Det meste gjekk etter planen. Heilt til 22. juli.

Terrorhandlingane på Utøya ligg som eit bakteppe til heile filmen. Me veit at det kjem, men det skjer ikkje før rundt halve filmen er gått. Me ser nokre ungdommar, som alle er politisk interesserte og aktive, men som i ulik grad er trygge på korleis dei skal oppføra seg under debattar. Ho frå AUF skal på sommarleir på Utøya, og ho vert filma der. Der er mellom anna ei scene der ho ringjer til mora og seier noko slikt som at ho ville berre melda at ho var i live, og at sjølv om det styrtregnar og ho ikkje har golv i teltet, skal ho overleva dette. Og det var altså ein eller to dagar før.

Den mest gripande delen av filmen er eit langt opptak der ho fortel om korleis ho overlevde den 22. Ho er sjølvsagt den av dei fire som er mest prega av det som skjedde der, men det påverkar òg dei andre tre. Ho frå SU er muslim. Dei to frå høgresida var begge sikre på at dei skulle gjera gode val, i alle fall skuleval, men slik gjekk det jo ikkje.

Tittelen på filmen er henta frå det diktet av Nordahl Grieg alle song i vekene etter Utøya, og eg reknar med at filmen hadde ein annan arbeidstittel. Tittelen er i alle fall midt i blinken, filmen kan gjerne sjåast som ein honnør til dei ungdommane som arbeidde politisk før sommaren 2011, og dei som arbeider like intenst etterpå.

Guffen tilrår.