Simon Kuper: The Football Men (2011)

Rart. Eg såg denne boka i Stockholm for ein månad sidan. Eg tenkte at ho kunne vera verdt å lesa, og tinga ho frå Amazon. Boka kom, og eg lurte på kvifor eg i alle dagar hadde kjøpt denne. Både medan eg las ho, og no etterpå, er eg glad for at eg gjorde det.

Det er ei litt annleis fotballbok. Kuper er ein kunnskapsrik og velskrivande journalist, som her har samla ei rekkje artiklar om fotballspelarar, managerar, og nokre andre med tilknyting til fotball. Han har ingen illusjonar om at fotballspelarar har noko fornuftig å seia, så han skriv heller om andre sider ved dei, eller om korleis han (eller andre fotballspelarar) vurderer dei han skriv om. Det er ei god vinkling, og sidan Kuper har sans for humor, vert det høgst lesverdig. I staden for å skriva om det målet til Maradona, skriv han om kva det argentinske laget snakka om i garderoben etterpå.

Av ein eller grunn kjem han fleire gonger tilbake til Wayne Rooney, for å streka under at fotballspelarar ikkje er så oppvakte. Alt i innleiinga skriv han at "I do believe that you can access truths about the game by speaking to Arsène Wenger. I don't believe you can access them by speaking to Wayne Rooney". Seinare skriv han at "It's hard to know what Rooney thinks, because he rarely speaks in public, and has never been heard to say an interesting sentence in his life". Og "There are two types of British footballers: ugly ones like Rooney, Paul Gascoigne and Nobby Stiles, and pretty ones like Beckham and Michael Owen. The British public usually prefers the ugly ones". Når han skriv om fem sjølvbiografiar av engelske fotballspelarar, strekar han under at dei fem "are not necessarily stupid", men tek eit atterhald for Rooney. Og Ashley Cole.

Jamt over er her altså litt å smila av. Om Johan Cruijff står det mellom anna at han har så sterk vinnarvilje at han faktisk juksar når han spelar Monopol med ungane sine. Om Beckham står det at stemma hans er så "high-pitched that some words are audible only to certain breeds of dogs". Kuper, som kjem frå Holland, seier det som det er. Han er ikkje redd for at spelarane tek det ille opp, dei fleste av desse les korkje aviser eller bøker, og det skal me som les boka vera glade for.

Guffen tilrår.

Meir fotball på kulturguffebloggen
Odd Iversen og Odd Vanebo: Fotball er mitt liv (1975)
Andreas Hompland: Sogndal e laget (1982)
Jon Haaland: Tommy (1982)
Ola Chr. Nissen: Mini (1992)
Paul McGuigan og Paolo Hewitt: The Greatest Footballer You Never Saw (1997)
John Aizlewood: Playing At Home (1998)
Uli Hesse: Tor! (2003)
David Peace: The Damned United (2006)
Jonathan Wilson: Inverting the Pyramid (2008)
Zlatan Ibrahimovic og David Lagercrantz: Jeg er Zlatan (2011)
Rob Smyth og Georgina Turner: Jumpers for Goalposts (2011)
Rob Smyth, Leif Eriksen, Mike Gibbons: Danish Dynamite (2014)
Rob Smyth og Scott Murray: And Gazza Misses the Final (2014)
Martin Fletcher: 56. The Story of the Bradford Fire (2015)
Diego Maradona (2019)
Steffen (2020)
Alfred Fidjestøl: Mine kamper (2020)
Nils Henrik Smith: 11 meter (2020)
Nils Henrik Smith: Entusiasme og raseri (2021)
Fever Pitch! The Rise of the Premier League, sesong 1 (2021)
Alt for Norge (2021)
FIFA Uncovered (2022)
Fever Pitch! The Rise of the Premier League, sesong 2 (2023)

Og litt Arsenal på kulturguffebloggen
The Gooner (1987-)
Nick Hornby: Fever Pitch (1992)
Fynn og Whitcher: Arsènal (2009)
Peter Storey: True Storey (2010)
Andrew Mangan (red.): So Paddy Got Up (2011)
Philippe Auclair: Thierry Henry. Lonely at the Top (2012)
Dennis Bergkamp: Stillness and Speed (2013)
Patrick Barclay: The Life and Times of Herbert Chapman (2014)
Mangan og Allen: Together (2014)
Fynn og Whitcher: Arsène and Arsenal (2014)
Amy Lawrence: Invincible (2014)
Tony Adams: Sober (2017)
Alan Smith: Heads Up (2018)
Amy Lawrence: 89 (2019)
Arsène Wenger: My life in Red and White (2020)
Arsène Wenger. Invincible (2021)

Andrea Stillman (red.): Ansel Adams in the National Parks (2010)

Det er vel like greitt å opna med noko aldeles opplagt: Ansel Adams (1902-84) var ein glimrande fotograf. Dei beste bileta hans er naturbilete, slik det går fram av denne boka. Han voks opp ved Golden Gate i California, og sjølv om her er bilete frå naturområde frå det meste av USA, inkludert Alaska og Hawaii, er det flest bilete frå det vestlege fastlands-USA. Og aller flest bilete trur eg det er frå Yosemite, parken han heile tida kom tilbake til.

Eg har nemnt fleire gonger at eg likar naturen i det sørvestlege USA. Noko av det som fascinerer er fargane, anten det er i den raudlege Grand Canyon, eller grøne og frodige dalar. Bileta i denne boka er alle i svart/kvitt, utan at det har noko å seia. Adams venta gjerne lenge på det rette ljoset å ta bilete i, og han brukte og mykje tid i mørkerommet før han fekk bileta like kontrastrike og tydelege som han ville.

Innimellom dei rundt 200 bileta kjem det korte artiklar om bileta og livet til Adams. Bortsett frå bileta i desse artiklane er der ingen menneske med på bileta i boka. På nokre få av dei andre bileta kan ein sjå noko menneskeskapt, som ein veg eller ei bru, men stort sett er dette bilete som viser urørt natur. Bileta er altså heller tidlause, og kunne, viss kameraet hadde vore oppfunne, vore tekne for mange hundre år sidan.

Guffen tilrår.

Marcus Gray: Route 19 revisited. The Clash and the making of London Calling (2011)

Morgenbladet kåra i fjor dei hundre beste norske platene gjennom tida, og like etter vart det gjeve ut korte bøker om dei ti platene som kom øvst på den lista. Eg har lese fire av dei bøkene, og i i alle fall tre av dei var det mykje bra, men dei bleiknar likevel mot dette.

Gray har tidlegare skrive ein Clash-biografi. Boka er i utgangspunktet lagt opp på same måte som bøkene frå Morgenbladet-kåringa, men Gray siktar mykje høgare. Boka har i grove trekk fire delar - han fortel relativt komprimert om tida fram til arbeidet med London Calling tok til, han skriv om innspelingsprosessen, han skriv om dei nitten songane på plata, og han skriv om kva som har skjedd med og rundt The Clash fram til i dag.

Den siste delen er den klart minst interessante. Han slit med å setja strek, og tek med altfor mykje, både om band dei fire seinare spelte i, om coverversjonar av songar frå plata, om korleis plata kan ha inspirert andre, og så vidare. Også i opningsdelen vert det av og til litt for detaljert, men den delen er langt meir relevant. Del to, om skriving og innspeling og alt slikt er god, men det verkelege høgdepunktet er del tre. Her skriv Gray om songane på plata (pluss 'Armagideon Time', som vart spelt inn samstundes, og som var b-sida på singelen 'London Calling'), og det gjer han godt. Denne delen er på rundt 200 sider, kvar song får altså eit essay på rundt ti sider. I desse essaya viser Gray kvar dei fekk inspirasjon frå, både for tekst og musikk. Han skriv om kva instrument dei brukte (noko som ikkje alltid er lett å høyra). Han skriv om korleis dei plukka opp dei tre songane dei gjorde eigne versjonar av, og kven som hadde laga originalversjonane av desse. Han skriv om korleis songane er bygde opp, og korleis dei vert framførte. Han jamfører med demoversjonar, og skriv om korleis songane endra seg etter kvart som dei vart framførte på konsertar. Og han skriv om korleis Topper Headon var ein så til dei grader genial trommeslagar.

Boka kunne nok vore hakket strammare redigert, men alt i alt var dette stas.

Guffen tilrår.

Meir The Clash på kulturguffebloggen
Johhny Green og Garry Barker: A Riot of Our Own (1997)
Bob Gruen: The Clash (2002)
Pat Gilbert: Passion is a Fashion. The Real Story of the Clash (2004)
Frode Grytten: Brenn huset ned (2013)
Micajah Henley: Sandinista! (2024)

Chinatown (1974)

Jack Nicholson er ein solid skodespelar, som i nokre tilfelle ber heile filmen åleine. Her er mykje godt skodespel i denne filmen, men Nicholson, som er med i omtrent kvar einaste scene, er igjen den beste. Han spelar privatdetektiven Jake Gittes, ein figur det er svært vanskeleg å lika. Han spesialiserer seg i saker der ein ektefelle mistenkjer at den andre held på med noko utanomekteskapleg, og butikken går bra, heilt til han vert lurt av ei som gjev seg ut for å vera kona til Hollis Mulwray, sjef for vassdepartementet i Los Angeles. Han tek Mulwray på fersken, bileta vert trykte i ei avis, og seinare same dag kjem den verkelege kona til Mulwray (Faye Dunaway) til kontoret hans for å fortelja at ho tek ut søksmål mot Gittes.

Deretter går historia roleg, kanskje litt for roleg, framover. Ho vert fortalt på ein eksemplarisk måte, der me gradvis skjønar meir og meir av kva som har skjedd. Gittes har det på same måten, sjølvsagt, og han ligg heile tida eit lite hakk før dei gamle kollegaene hans i politiet. Det som tidleg i filmen verkar som ei utruskapshistorie utviklar seg til ei historie om (mykje) pengar, falske identitetar, incest, korrupsjon, hat og mord. Ein fin film.

Guffen tilrår.

En katt i Paris (2010)

Eit litt tilfeldig filmval dette. Me er i Oslo, og måtte finna på noko nokre timar i går ettermiddag. Me sjekka kinoprogrammet, og denne filmen gjekk på eit høveleg tidspunkt. Det var bra.

Det kan seiast mykje positivt om denne filmen, og eg gjer det gjerne. Historia er fin. Dotter til ein kvinneleg politisjef har ein katt, og denne katten lever eit dobbeltliv. Om nettene er han med ein innbrotstjuv, og saman flyttar dei seg raskt over taka i Paris, på leit etter nye stader dei kan bryta seg inn. Dei kjem litt på kant med ein forbrytarbande leia av erkefienden til politisjefen, og den siste halvparten av filmen jaktar dei på kvarandre, alle saman. Det er kidnappingar, dei jaktar kvarandre over taka, dei har ein runde innom dyrehagen, og det heile sluttar på taket av Notre Dame. Her er mykje humor, og her er mykje fin musikk.

Men det finaste av alt er teikningane. Denne teiknefilmen er teikna, her er ikkje noko dataanimerte greier. Eg har ikkje noko problem med dataanimasjon, men samstundes er det fint å sjå ein film som er laga på gamlemåten. Og han er laga med skeive, fine teikningar - husveggane er ikkje alltid loddrette; vindauga er slettes ikkje i lodd og vater, osb. Eg koste meg med denne filmen, og det gjorde dei to minste òg: Det fyrste Ivar (5) sa etter filmen var at denne må me kjøpa når han kjem på DVD.

Guffen tilrår.

Sigmund Løvåsen: Mamsell Iversen (2009)

Bokhandelen på Amfi på Voss er eigentleg berre sånn middels. Men han ligg omtrent vegg i vegg med daglegvarebutikken eg oftast handlar i, og når dei reklamerer med sal hender det at eg tek turen innom. Eg plukka med meg nokre bøker sist veke, denne var ei av dei.

Handlinga er lagt til Trysil, omtrent. Pauline Lindstad er drepen, og alle mistenkjer alle. Rykta går fort, og boka handlar mest av alt om korleis folkesnakket kan verta så intenst at til slutt vert rykte sanning. Me møter ei lang rekkje personar, og fleire av desse vert urettvist mistenkte for mordet, eller stempla som mordar.

Alle desse personane vert etter kvart eit problem i boka. Det vert for mange av dei, og me vert ikkje spesielt godt kjende med andre enn Mamsell Iversen, som kjenner dei fleste i bygda. Ho er interessant nok, men resten av bygdefolket fer berre forbi, den eine med endå rarare namn enn den andre. Både personnamn og stadnamn verkar tilgjort spesielle, det kan godt henda at begge delar er relativt autentiske, altså at stadnamna finst, eller at dei mange klengenamna var i bruk, men det vert litt i meste laget.

Språket i boka er godt, og prega av området det heile skjer i. Her er setningar og hendingar som er tenkt morosame, verkar det som, men som vanleg er, når det ikkje er mi form for humor: Slike freistnader irriterer meg berre.

Guffen er lunken.

Meir Løvåsen på kulturguffebloggen
Brakk (2006)

Kjell Aukrust. En biografi (2020)

Pierre Assouline: Herge. The Man Who Created Tintin (2009)

Belgiske Herge (1907-1983) var ein av dei store, tidlege teikneserieskaparane. Det fyrste Tintin-heftet kom i 1930, og det er jamt over høg kvalitet på dei i alt 23 albuma han lagde. Livet til Herge hadde òg sine dramatiske periodar, slik at det meste skulle liggja til rette for at ein god biograf skulle få til ei lesverdig bok om han. Slik er det ikkje - ikkje heilt.

Den viktigaste grunnen til det er at Herge var ekstremt reservert. Få folk kom tett innpå han, og i intervju var han nærmast redd for å seia for mykje. Mot slutten av livet fekk ein journalist intervjua han i timevis, men før intervjuvet vart trykt angra Herge, og han forlangte å få endra svara sine. Det har såleis vore vanskeleg for Assouline å koma tett innpå Herge.

Kvifor var Herge så redd for å uttala seg? Det er det sikkert fleire grunnar til, men den andre verdskrigen var viktig. Belgia var okkupert frå 1940 til 1944, og i heile okkupasjonstida laga Herge teikneseriar for ei nazivenleg avis. Etter at landet vart fritt igjen, var det mange som ikkje ville trykkja teikningane hans. Herge vart heller aldri straffa for det han hadde gjort, medan andre som hadde gjort liknande ting fekk store bøter og/eller store fengselsstraffer. Det var ei utbreitt oppfatning at han hadde brukt det kjende namnet sitt til å sleppa unna. I åra etter krigen var han så upopulær at han seriøst vurderte å flytta til Argentina.

Det vart det ikkje noko av, men det tenkte reisemålet hans indikerer at han faktisk var nazivenleg. Så gale var det nok ikkje, skriv Assouline, men Herge var djupt konservativ. Det var ikkje før dei siste tiåra av livet sitt, frå 1960-åra og utover, at han vart radikalisert. Då var han igjen godteken av det belgiske folket, og vart etter kvart ein svært velståande mann.

Både privat og på jobben var han eigenrådig. Ingen av dei som arbeidde for han vart krediterte for teikningane sine, sjølv om dei teikna mykje av serien. Han var gift to gonger, men fekk ingen ungar. Den andre kona hans, Fanny, ville gjerne ha ungar, og etter ei lang tid gav Herge etter, og dei adopterte ein gut. Etter to veker var Herge så lei av å ha denne ungen i hus heile tida at han tvinga Fanny til å returnera ungen til adopsjonsbyrået. Det seier mykje om korleis han såg seg sjølv, og det seier òg litt om kor vanskeleg Assouline må ha hatt det at denne guten vert omtalt som ein "orphan boy, seven or eight years old, from an overseas country".

I det heile vert boka ganske livlaus og kjedeleg. Språket er stivt, og sjølv om Assouline har hatt tilgang til arkiv og brev, kjem han aldri heilt innpå Herge. Han bruker mykje plass på å referera handlinga i alle albuma, etter kvart som dei kjem ut, og av og til verkar det som om han gjer dette av di han endeleg har fått noko han kan skriva detaljert om.

Guffen er lunken.

Meir Tintin på kulturguffebloggen
På eventyr med Tintin - enhjørningens hemmelighet (2011)