Øystein Lønn: Berners datter (2018)

Dette var ei fin forteljing. Me er litt tilbake i tid, kanskje på 1800-talet. Ross lever av å dukka der ingen andre torer, og han dukkar ned til eit forlist skip der han finn verdfulle skattar. Han allierer seg med Berner og ein til, og saman siglar dei frå Sørlandskysten til København, der dei finn ein kjøpar til skattane. Det er altså litt "Terje Vigen", det er litt The Pearl.

Alle tre har dei løyndomar, og alle er dei ordknappe. Dei kjenner kvarandre godt, slik at dei forstår mykje av det som er usagt, og dei samarbeider godt. Dei har klare roller, og dei har ingen innvendingar mot rollene dei får.

Også Lønn er ordknapp, på ein god måte. Han seier mykje med få ord, og han deler ikkje ut informasjon før me treng det. Både forteljinga og forteljemåten er god, og det var ei bok det var ein fryd å lesa.

Guffen tilrår.

Meir Lønn på kulturguffebloggen
Thomas Ribes femte sak (1991)
Hva skal vi gjøre i dag? og andre noveller (1995)

Flannery O'Connor: The Violent Bear It Away (1960)

På 1900-talet tok eg engelsk mellomfag. Me hadde to litteraturkurs, eitt der forelesaren var betre enn bøkene, og eitt der bøkene var betre enn forelesaren. Det siste kurset handla om dei fire bøkene Flannery O'Connor gav ut. Det er fantastiske bøker. Førelesaren var litt for oppteken av den religiøse sida ved bøkene. For nokre av oss var det mindre interessant, men det var likevel stas å lesa bøkene.

O'Connor gav ut to novellesamlingar og to romanar. Det er novellene ho er best kjend for, men også romanane er bra. Dette er den siste boka som kom ut medan ho levde, og ho har full kontroll over stoffet i boka. Ho kombinerer dei religiøse tankane med absurde og valdelege scener (sjølv om valden i denne boka ikkje er like synleg som i andre bøker, her ligg det meir implisitt), og har eit språkleg overskot utan like. Spesielt dialogane er gode. Opningskapittelet er aldeles glimrande.

Hovudpersonen er fjorten år gamle Francis Marion Tarwater. Han har levd så godt som heile livet hjå grandonkelen sin, ein religiøs fanatikar som bur langt ute i skogen i dei amerikanske sørstatane. Grandonkelen døyr medan dei et frukost, og Francis kjenner seg pressa til å gjera dei to tinga han har lova grandonkelen: Han skal gravleggja han, og han skal døypa ein yngre slektning inne i byen.

Ingen av delane går sjølvsagt heilt etter planen. Francis er ikkje heilt stabil i knollen, han er prega av livet med grandonkelen. Han reiser inn til byen, der onkelen hans bur saman med den udøypte son sin, som er lettare utviklingshemma. Onkelen og grandonkelen var usamde om det meste, og etter at onkelen skreiv ein artikkel om grandonkelen, der han vart framstilt som ein totalt forstyrra kar, som eit relikvie frå gamle dagar, hadde dei ikkje kontakt i det heile.

Ei glimrande bok, langt betre enn eg hugsa ho. Eg må nok henta fram dei andre bøkene òg, og viss dei er like gode eller betre enn dette har eg mykje å gle meg til.

Guffen tilrår.

Meir O'Connor på guffekulturbloggen
Wise Blood (1952)
A Good Man is Hard to Find (1955)
Everything That Rises Must Converge (1965)
The Complete Stories (1971)
Mystery and Manners (1972)
Wise Blood (film, 1979)

The Habit of Being (1979)
Rosemary Magee (red.): Conversations with Flannery O'Connor (1987)
Brad Gooch: Flannery (biografi, 2009)
The Cartoons (2012)

A Prayer Journal (2015)
Good Things Out of Nazareth (2019)

Oda Malmin: Steinauge (2018)

Dette var ei uvanleg fin bok. Ho handlar om Randi og Ingeborg, to kvinner frå Jæren. Dei er syskenborn, relativt ulike, men nært knytt til kvarandre. Dei vaks opp på to nabogardar, og i oppveksten hang dei saman heile tida, gjerne saman med Ådne, bror til Ingeborg. Ingeborg overtok garden etter foreldra og har budd der heile livet; Randi har hatt eit litt friare liv.

Boka handlar om kva som bind folk saman, og kva som bind oss saman med landskapet rundt oss. Ingeborg kjenner kvar flekk på garden, og er svært medviten om kvar ho kjem frå. Likevel drøymer ho om noko anna, noko ein annan stad, og ho tenkjer mykje på korleis det kunne vore om Ådne hadde levd lenge til at han hadde teke over garden.

Boka vekslar mellom notida, då dei begge er noko oppe i åra, og minne frå oppveksten deira. Randi har hamna på sjukehus, og Ingeborg vitjar ho ofte. Det kjem fram at Randi i alle år har bore på ein løyndom kva som eigentleg hende då Ådne døydde. Dette uroar Ingeborg, som har trudd at dei to kunne dela alt.

Det er debutboka til Malmin, og ho har ein imponerande autoritet i skrivinga si. Ho fortel ikkje meir enn ho treng, og fortel òg historia på ein finfin måte. Språket er godt, og er lett krydra med jærske ord, der det høver seg.

Guffen tilrår.

Meir Malmin på kulturguffebloggen
Skinliv (2021)

Rune Timberlid: Red Mercury (2003)

Utgangspunktet for denne boka er så vestlandsk som det kan verta. Der andre bøker kan handla om fly eller tog som vert kidnappa, handlar denne om ei kidnapping av ferja Lærdal, som går mellom Fodnes og Mannheller. Det er det inste av dei mange ferjerutene som krysser Sognefjorden, og med kidnapparane om bord køyrer ferja heilt ut til enden av Sognefjorden, legg kursen litt nordover, og held fram innover Førdefjorden.

Timberlid er lokalkjend langs fjordane. Det burde vore ein fordel for boka, men det vert òg ein bakdel: Han finn det for godt å vera turistguide, og fortel om natur og kultur i grendene ferja fer forbi. Desse avsnitta (som er korte, men som det er mange av) er malplasserte, og dreg ned det som måtte vera av spaning.

Kva som skjer? Dei som kidnappar ferja er nokre lokale luringar, som treng nokre millionar for å realisera draumen om å kjøpa ein bar eller to i Thailand. Tilfeldigvis er den amerikanske ambassadøren ombord, og sidan han er den amerikanaren som kjenner terror-rørslene i verda best, dreg politi og regjering fort ein konklusjon om at det er ambassadøren som er det eigentlege målet, og at kidnapparane er muslimske terroristar. Mot slutten av boka dukkar den eine ubåten etter den andre opp ved sida av ferja, men han som (på ikkje altfor overtydande vis) reddar dagen er politimannen Rolf Randen, som òg var ein av dei som vart kidnappa.

Guffen er lunken.

Mark Lewisohn: The Beatles. Tune In, del II (2013)

Dette er band to av den fyrste delen av denne svært omfattande Beatles-biografien. Saman det det fyrste bandet har eg no vore gjennom litt over 1500 fabelaktige sider. Mark Lewisohn går ekstremt langt ned i kjeldene - desse sidene dekkjer tida fram til 1. januar 1963. Dei står altså framleis på trappene til eit verkeleg gjennombrot, og har berre gjeve ut éin singel. Det seier litt om framdrifta når den fyrste konserten med Ringo Starr som medlem i bandet vert omtalt på side 1293.

Javisst er det mange detaljar, men det er likevel ei uvanleg god bok. Lewisohn skriv svært godt, han har full kontroll på stoffet sitt, og ser samanhengar dei fleste andre ville ha gått glipp av. Lewisohn har vore Beatles-historikar heile livet, og det er tydeleg. Han refererer til obskure konsert-opptak, han har vore innom i ei rekkje private fotoalbum, og teiknar eit bilete av The Beatles som er ulikt alt anna. Eg gler meg stort til dei neste banda.

Er det noko å trekkja for? Sjølvsagt. Som i det fyrste bandet har han ei uforståeleg veksling mellom informative fotnotar og informative sluttnotar. Viss han er redd for at sluttnotane ville teke for mykje plass som fotnotar er han på villspor - dei som les så detaljert bok som dette ville ikkje protestert om ho var femti sider lengre. Det andre som trekkjer ned er at alle sentrale personar vert omtala med førenamn. Som regel er det heilt greitt, men når George Martin og George Harrison er i same rom, og Lewisohn skriv om noko George seier eller gjer, er det nokre stader uråd å vita kven av dei det handlar om.

Guffen tilrår.

Meir The Beatles på kulturguffebloggen
A Hard Day's Night (film, 1964)
John Lennon: In His Own Write (1964)
John Lennon: A Spaniard in the Works (1965)
Magical Mystery Tour (film, 1967)
Yellow Submarine (film, 1968)
Jann Wenner: Lennon Remembers (1970)
Let It Be (film, 1970)
Williams/Marshall: The Man Who Gave The Beatles Away (1975)
Mark Shipper: Paperback Writer (1978)
The Rutles/All You need is Cash (film, 1978)
Brown og Gaines: The Love You Make (1983)
John Lennon: Skywriting by Word of Mouth (1986)
Ian MacDonald: Revolution in the Head (1994)
The Beatles Anthology (fjernsynsserie, 1995)
The Beatles: Anthology (2000)
Ringo Starr: Postcards from the Boys (2004)
Joshua M. Greene: Here Comes The Sun (biografi om George Harrison, 2006)
Howard Sounes: Fab. An intimate Life of Paul McCartney (2010)
George Harrison. Living in the material World (film, 2011)
Hunter Davies (red.): The John Lennon Letters (2012)
Good Ol' Freda (2013)
Mark Lewisohn: The Beatles. Tune In, del I (2013)
Tom Doyle: Man on the Run (2014)
Paul Du Noyer: Conversations with McCartney (2015)
Michael Seth Starr: Ringo. With a Little Help (2015)
The Beatles. Eight Days A Week (2016)
Sgt. Pepper's Musical Revolution (2017)
George Harrison: I Me Mine (2017)
Tony Barrell: The Beatles on the Roof (2017)
The Beatles: Get Back (bok, 2021)
Paul McCartney: The Lyrics (2021)
The Beatles. Get Back (fjernsynsserie, 2021)
McCartney 3, 2, 1 (2021)
Kozinn og Sinclair: The McCartney Legacy, Volume 1 (2022)
Kenneth Womack: Living the Beatles Legend. The Untold Story of Mal Evans (2023)

Sjón: Skugga-Baldur (2003)

I gamle dagar budde eg tvers over vegen frå Haugen Bok i Volda. I dag sel dei berre bøker på nettet, men i dei dagar var dei ein av dei finaste bokhandlane i landet. Dei hadde stort utval, og i kjellaren var det alltid stort utval av bøker til redusert pris. Eg trur det var der eg fann denne boka. Eg likte ho då, og eg likte ho no.

Både historien, og måten han vert fortalt på, er finfine. Det heile går føre seg i 1883. Femten år tidlegare kom ei kvinne med Downs syndrom til Island. Ein forskar/urtegranskar tek ho til seg som hushjelp. Han er litt på kant med presten. Kvinna døyr, og ein av tenarane til presten hentar liket. I dagane etter går presten på revejakt, der han vert teken av eit snøras.

Stort meir er det ikkje å seia om historia, i alle fall ikkje utan å røpa absolutt alt. For det er ei bok med fleire overraskingar, og det er ei bok med uvanleg godt og poetisk språk. Stas.

Guffen tilrår.

Jacob B. Bull: Hans Nielsen Hauge (1908)

Dette var ei rar bok. Det er ein roman, der Bull fritt fortel om livet til Hauge. Hauge (1771-1824) var ein av dei viktigaste lekpredikantane i Noreg, og han brukte det meste av tida si på å reisa rundt i Sør-Noreg, der han samla truande til møte. Han vart ofte sett i fengsel for dette - som regel vart han sett fri etter nokre dagar, men frå 1804 sat han fengsla i rundt ti år.

Bull fortel altså dette på ein rar måte. Boka går i ring, det verkar som om annakvart kapittel er den same samtalen mellom Hauge og ein lensmann/fogd/fut. Lensmannen skuldar Hauge for vranglære, og for å bryta Konventikkelplakaten frå 1741; Hauge sit mild som eit lam og forklarar at han berre snakkar om det som står i Bibelen, og at han har løyve til å samla folk til møte. Det meste av boka er dialogar, og Bull prøver aldri å få fram kva Hauge stod for. Det er greitt at Bull ikkje har meint å skriva nokon biografi, men alt han får fram er at Hauge var snill og god, og at det var nokre stygge embetsfolk som ville han vondt. Og akkurat det sat vel att frå det eg lærte i skulen.

Guffen kan ikkje tilrå dette.