Olav Midttun: A. O. Vinje (1960)

Det burde kome fleire bøker som denne. I dag er det oftast slik at biografiar er omfangsrike, og dei kjem gjerne i fleire band. Slike biografiar har absolutt sin verdi, men dei mange detaljane kan føra til at mange lesarar trekkjer seg unna. I denne boka er det heilt annleis, Midttun avgrensar seg til 150 sider. Og, som alle veit, poenget er ikkje kor mange sider ein skriv, det er viktigare kva ein skriv på dei sidene ein fyller. Og her er Midttun eksemplarisk.

Han går biografisk til verks, og følgjer Vinje gjennom oppvekst, skulegang, yrkesliv, bladliv, reising og privatliv. Han tolkar, fortel og forklarar, og i det avsluttande kapitlet flettar han saman trådane. Der skriv han òg kort om korleis Vinje er omtala i litteraturhistorier, og sluttar med to sider med tilrådd lesnad. Der står han sjølv med om lag ein tredel av dei tilrådde bøkene/artiklane, men det kan han godt gjera.

I boka bruker Midttun mykje plass på diktaren Vinje. Sjølv kunne eg like gjerne lese meir om bladmannen Vinje. Det sprutar meir av sakprosaen til Vinje, og der var han langt viktigare enn i poesien. Mange av dikta hans lever godt, og det er vel og bra, men når ein jamfører Dølen med andre aviser frå den tida, er det tydeleg kor friskt Vinje skreiv.

Guffen tilrår.

Meir Midttun på kulturguffebloggen
Rasmus Løland (1961)
Mål og menn (1968)
Livsminne (1971)

Meir Vinje på kulturguffebloggen
Ferdaminne frå sumaren 1860 (1861)
Vetle Vislie: Aasmund Vinje (1906)
Idar Handagard: Aasmund Vinje i Staalediktet (1909)
Lyriske dikt (1910)
Langslet og Rydne: Villmann, vismann og veiviser (1993)
Olav Vesaas: A.O. Vinje. Ein tankens hærmann (2001)
Toril Moi leser A.O. Vinje (2016)
Ottar Grepstad: Vinje-bibliografien (2017)

Olav Midttun: Mål og menn (1968)

Olav Midttun var ein viktig mann på fleire område. Frå midt i 1930-åra veksla han mellom å vera riksprogramsjef i NRK og professor i nynorsk dikting og målføre i Oslo. Samstundes med dette var han redaktør i Syn og Segn - det tok han til med alt 25 år gamal i 1908, og takka ikkje av før 52 år seinare. Målsak og norskdom var den store interessa hans, og han var leiar i Noregs Mållag i fem år, i Noregs Ungdomslag i elleve år, og han var knytt til både Norsk ordbok (som medlem av tilsynsnemnda) og Det Norske Teatret (som målkonsulent).

Boka kom fyrste gong ut i 1953, som eit festskrift til Midttun på 70-årsdagen hans. Denne utgåva er lett utvida, og har ein dekkande tittel. Etter nokre litt meir generelle artiklar, om språk, om kulturarv, og om skular og folkehøgskular, kjem det flotte artiklar om meir eller mindre sentrale målmenn. Nokre av artiklar handlar om tida før Midttun vart sentral i målrørsla, men dei fleste handlar om personar han har møtt og kjent.

Det er forvitneleg lesnad. Av og til vert det litt i meste laget med ros, noko som truleg skuldast at mange av artiklane er skrivne som minneartiklar i Syn og Segn, eller framførte som minneord i gravferder eller avdukingar av minnesmerke. Kor som er - artiklane er proppfulle av god informasjon, slik at også slike som meg, som har ei viss innsikt i den nynorske kulturhistoria, finn mykje nytt å gleda seg over.

Guffen tilrår.

Meir Midttun på kulturguffebloggen
A. O. Vinje (1960)
Rasmus Løland (1961)
Livsminne (1971)

Olav Midttun: Livsminne (1971)

Olav Midttun var ein av desse som fekk gjort svært mykje. Han var professor i nynorsk dikting i Oslo i to periodar, han var riksprogramsjef i NRK i åtte år på begge sider av andre verdskrigen, han redigerte Syn og Segn i 52 år, han var formann både i Noregs Ungdomslag og Det Norske Samlaget, han var mykje brukt som folketalar, og han gav ut fleire bøker, mellom anna samleutgåver av tekstar av Vinje, som han var svært oppteken av.

Med så mykje på CV-en er det klart at Midttun har mykje å fortelja. Grunnlaget for denne boka er mellom anna lange opptak Sigmund Skard gjorde, der Midttun fortalde om livet sitt. Dag Aanderaa gjorde òg nye intervju med Midttun, og Aanderaa laga eit utkast til manuskript, som Midttun var med og redigerte. Det er vorte ei interessant bok.

Midttun er passeleg smålåten når det gjeld si eiga rolle. Han skriv mykje om folk han har samarbeidd med, og for oss som er interesserte i dei tidlege målmennene er det mykje å henta. Han skriv godt om dei han skriv om, og det er ikkje berre dei gode sidene han dreg fram. Det er bok det går fort å lesa, og Midttun var såpass sentral på så mange område at han godt kunne fått ein større biografi.

Det ein eventuell ny biograf burde ha skrive noko om, er familien til Midttun. Det er ikkje det viktigaste i ei bok som Livsminne, men Midttun burde i alle fall ha fortalt kor stor familie han hadde. Han nemner namna på begge konene sine, men ungane vert berre nemnde sporadisk utover i teksten. Og det burde òg ha stått noko om at så lenge Midttun heile tida var oppteken av arbeid, var det andre som måtte ta seg av ungane.

Guffen tilrår.

Meir Midttun på kulturguffebloggen
A. O. Vinje (1960)
Rasmus Løland (1961)
Mål og menn (1968)

Fleire gamle fjell i syningom på Kulturguffebloggen:
Stefan Frich: Fraa arbeidslive mitt (1922)
Ragnvald Vaage: Isløysing (1924)
Hans Seland: Aar og dagar (1931)
Olav Sletto: Per Spegil (1939)
Johannes Arneson: År eg minnest, menn eg møtte (1961)
Jørund Telnes: Guro Heddelid (1972)
Bjarne Slapgard: Mellom øktene (1975)

Olav Midttun: Rasmus Løland (1961)

Det er rart, dette med biografiar. Slik eg var inne på i går, vert biografiane meir og meir omfattande. Eitt døme på ein eitt-bands biografi som er altfor stor, er biografien Ernst Berge Drange skreiv om Rasmus Løland. Den boka, som kom ut i 2007, er altfor prega av at Drange vil ta med omtrent alt han veit om Løland. Altfor mange detaljar var med, slik at dei viktige poenga og gode miljøskildringane, og dei er det fleire av, drukna i alt det andre.

Boka til Midttun er berre på godt og vel hundre sider. Etter ei innleiing om korleis det norske samfunnet var rundt midten av 1800-talet, skriv han kort og presist om livet til Løland, med vekt på forfattarskapen. Her står òg litt om kvar og korleis Løland levde, men det er ikkje det viktigaste for Midttun. Han går inn i tekstane, og kvir seg ikkje for å koma med kritiske merknader, der han meiner at noko ikkje er godt nok. Han gjev sjølvsagt òg ros der det høver seg slik, men eg sit att med ei kjensle av at Midttun meiner at Løland var meir viktig enn god. Løland førte noko nytt inn i barnelitteraturen.

Det er kort, men det er òg godt. Eg var inne på det då eg skreiv om ei lita bok om Tor Jonsson, det er stas at det ein gong var slik at slike små bøker og hefte vart utgitt. Me treng ikkje vita alt om dei me les biografiar om.

Guffen tilrår.

Meir Midttun på kulturguffebloggen
A. O. Vinje (1960)
Mål og menn (1968)
Livsminne (1971)

Meir Løland på kulturguffebloggen
Hundre år (1910)
Noveller (1972)
Sjølvbiografi (1988)
Austigard og Austigard; Jakten på Bjednekniven (2009)