Colin Greenwood: How to Disappear (2024)

Det har vore litt Radiohead for meg i det siste. Både før og etter konserten i desember har eg høyrt mykje på dei, og det kjem eg til å halda fram med. Dei er eit glimrande band, med uvanleg mange strengar å spela på. Bassisten Colin Greenwood bruker som regel berre fire av desse strengane, men han er høgst habil - han vert av og til kalla bandets "secret weapon".

Han er òg ein habil fotograf. I denne boka har han samla bilete av bandet - øvingar, fritid, konsertar, osb. Bileta er gode, og det verkar som om dei andre er rimeleg avslappa framfor kameraet hans. Dei er ikkje altfor glade i journalistar og slikt, men her vert dei (truleg) fotograferte slik dei er. 

Innimellom fotografia kjem det tre tekstbolkar, der han kvar gong skriv om tre ulike tema. Det kan vera tidlege øvingar, bassar han har brukt, turnéliv, osb. Desse tekstane er òg fine, og det er vel tydeleg at han, til liks med dei andre i bandet, er oppegåande nok til å ha gått på universitet.

Guffen tilrår.

Meir Radiohead på kulturguffebloggen
Meeting People Is Easy (1998)
Dai Griffiths: OK Computer (2004)
John Aizlewood: Radiohead. Life In A Glasshouse (2022)
Royal Arena, København, 5.12.2025

Styrk Solstad: Dei gav oss ein arv (1985)

I føreordet til denne boka skriv Solstad at han her har samla nokre småstykke han har skrive i aviser på Voss og i Hardanger. Her har han sett saman nokre av desse stykka med stykke som ikkje har vore prenta før. 

Det er ei rar samling. Pronomenet "dei" i tittelen viser til mange av dei som har levd før, men det viser òg til dei to lokalhistorikarane Lars Kindem og Th.S. Haukenæs. Mange av stykka er inspirerte av noko Kindem eller Haukenæs har skrive; ved minst eitt høve er det berre slik at Solstad har skrive det litt om. 

At stykka opphavleg er skrivne for aviser gjer at dei er korte. Fleire av dei vert difor litt knappe, mange gonger under lesinga tenkte eg at her burde det ha stått mykje meir. Unntaket er den siste artikkelen, der Lars Rørlien fortel om livet sitt. Dette er den lengste artikkelen i boka, og den einaste der eg verkeleg lærte noko nytt.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Ida Hegazi Høyer: Ene | skissen (2019)

Nja, dette var vel ikkje den best Høyer-romanen eg har lese. Språket er godt, og her er mange fine skildringar, men det vert litt statisk og tidvis keisamt.

Det handlar om fire kvinner som bur i lag. Dei har alle sine sterke og mindre sterke sider. Dei er så pass ulike at det er nesten rart at dei bur saman - dei kranglar mykje, og nokre av dei mislikar andre sterkt. Den eine av dei er forfattar, og ho forlangar at alle skal leggja til rette for at ho skal få skriva. Viss ho vert invitert på eit forfattarbesøk, sender ho til dømes ei av dei andre. Sjølv om dei er ulike, utfyller dei kvarandre så godt at det er nærliggjande å tru at dei berre er fire sider av den same kvinna. 

Men det går altså litt seint framover, og det er nok den boka av Høyer eg har fått minst ut av.

Guffen er lunken. 

Gitarmannen (DNS, Bergen, 24.1.26)

Den Nationale Scene i Bergen vart i 1994 det fyrste teateret som sette opp eit teaterstykke av Jon Fosse, Og aldri skal vi skiljast. På scena den gongen stod Bjørn Willberg Andersen. Det året spurde Andersen om Jon Fosse ville skriva ein monolog til han, og det gjorde han: I mars 1995 fekk Andersen manuset Hundemannen i posten. Det vart ikkje sett opp då, men det kom ut som jolehelsing frå Det Norske Samlaget i 1997 var tittelen endra.

No vart stykket endeleg sett opp, og eg trur det var ei verdspremiere. Det er eit fint og kompakt stykke. Forteljaren er ein gatemusikant. Han kjem inn på ein bar, og han snakkar til oss i publikum som om han snakkar til andre på ein bar. Han kjøper seg ei øl, han spelar og syng litt for oss. Han fortel kvifor han er i denne byen - han møtte ei kvinne, og før det vart slutt mellom dei hadde dei fått ein son. Då vil ikkje gitarmannen flytta frå byen, så han vert her - han spelar litt kvar dag, utan at det er mykje å leva av. Han har ikkje fått det gode livet me alle drøymer om, men han har godteke at det er slik det er.

Det er altså eit fint stykke. Andersen snakkar om lag slik Fosse snakkar - litt usikkert, av og til ein nervøs latter, og sjølvsagt finn me òg her dei gode repetisjonane. 

Guffen tilrår. 

Meir Fosse på kulturguffebloggen
Raudt, svart (1983)
Stengd gitar (1985)
Blod. Steinen er (1987)
Naustet (1989)
Flaskesamlaren (1991)
Bly og vatn (1992)
To forteljingar (1993)
Prosa frå ein oppvekst (1994)
Gitarmannen (1997)
Eldre kortare prosa (1998)
Morgon og kveld (2000)
Det er Ales (2004)
Melancholia (2004)
Leif Zern: Det lysande mørket (2005)
Andvake (2007)
Cecilie N. Seiness: Jon Fosse. Poet på Guds jord (2009)
Jente i gul regnjakke (2009)
Olavs draumar (2012)
Soga om Fridtjov den Frøkne (2013)
Kveldsvævd (2014)
Eskil Skjeldal og Jon Fosse: Mysteriet i trua (2015)
Morgon og kveld (Nationaltheatret, Oslo, 4.12.2015)
Det andre namnet (2019)
Eg er ein annan (2020)
Eit nytt namn (2021)
Kvitleik (2023)
I svarte skogen inne (Det Vestnorske Teateret, Bergen, 2.6.2023)
Jan H. Landro: Jon Fosse. Djupt og enkelt (2022)
Mor og barn (Det Vestnorske Teateret, Bergen, 28.2.2025)
Asle og Alida (Grieghallen, Bergen, 4.4.2025)
Vaim (2025)

Mímir Kristjánsson: Frihet, likhet, Island (2015)

Då Mímir Kristjánsson var rundt tretti år fekk han restskatt på nesten 70 000 kroner. Han tok den enkle løysinga og reiste mot straumen - han flytta til Island, der far hans framleis budde, for å prøva å skaffa seg eit liv der. Denne boka fortel om tida hans der - han får ikkje så store inntekter, men han får drukke litt, han får nærkontakt med opptil fleire damer, og han reiser litt rundt på Island saman med nokre besøkande nordmenn. Han reiser òg på besøk til Noreg, der han eigentleg held fram på same viset, og boka endar med at han bestemmer seg for å flytta tilbake til Noreg. I fylgje boka var det dette som skjedde; i fylgje eit etterord kan det henda at han har teke seg skáldaleyfi, skaldeløyve, for å friska opp nokre av hendingane. Det kan altså henda at me må ta noko av dette med ei klype salt.

Det er ei underhaldande bok. Kristjánsson skriv godt, han kan skriva humoristisk, og det er tydeleg at han er veldig glad i Island. Det er ikkje det same som at han ikkje er kritisk - han skriv mykje om finanskrisa, og korleis det vart lagt godt til rette for at nokon få utvalde skulle gjera det godt økonomisk, samstundes som økonomien på Island gjekk til pises. 

Eg var på Island for nesten 25 år sidan, og hadde det kjekt der. Eg reiser gjerne tilbake ein gong, og då kan det godt henda at eg lese denne boka opp att: Her er så mykje nyttig informasjon, både praktisk og historisk, at boka godt kan fungera som ei reisebok.

Guffen tilrår. 

Meir Kristjánsson på kulturguffebloggen
Mamma er trygda (2019)
Mímir Kristjánsson og Sofie Marhaug: Hjelp, de drar til Sveits! (2024)
Pabbi (2024)

Per Hohle (red.): Fra varde til varde (1971)

Denne boka inneheld 11 artiklar som alle er henta frå årbøkene til DNT. I føreordet skriv Hohle at det var vanskeleg å velja ut "10-12" artiklar frå dei "flere tusen" artiklar som hadde stått på trykk. Denne omtrentlegheita er gjennomgåande i boka - det burde absolutt ha stått kva årbok kvar artikkel er henta frå, og det kunne gjerne ha stått ein setning eller to om kven forfattarane var.

Nokre stader er det rett nok unødvendig. Ein artikkel er skriven av Nicolai Rygg, som mellom anna var sentralbanksjef. Fotturen han fortel om vart gjort då han hadde den jobben, og store delar av artikkelen handlar om akkurat det - korleis folk rundt omkring i fjellbygder tek mot ein slik storkar. I nokre av dei andre artiklane vert liknande haldningar uttrykte, altså at her kjem det fint folk frå byen som må leva eit enkelt liv.

Artiklane i boka dekkjer store delar av landet, og det er bra. Nokre turar går høgt til fjells, andre går i skogkledd landskap. Det er altså stor variasjon, og det er det òg i skrivekunsten som vert vist fram. Nokre stadar kjem det veldig fine naturskildringar, andre gonger er det meir klisjefullt.

Guffen er lunken. 

Meir om fjell på kulturguffebloggen
Alf B. Bryn: Tinder og banditter (1943)
Andreas Backer: Til fjells med Andreas Backer (1944)
Den norske himalayaekspedisjonen: Tirich Mir til topps (1950)
Tryggve B. Steen: Jo Gjende og hans samtid (1959)
Arvid Møller: Gjendine (1976)
Arvid Møller: Jotunkongen (1981)
Arvid Møller: Fjellfører i Jotunheimen (1982)
Ragnar Frislid: Gjende (1982)
Vera Henriksen (red.): Spiterstulen gjennom 150 år (1986)
Joe Simpson: Touching the Void (1988)
Jon Krakauer: Eiger Dreams (1990)
Gangdal og Holm: Everest. Den tunge veien (1995)
Jon Gangdal: Til topps på Mount Everest (1996)
Jon Krakauer: Into thin Air (1997)
Per Roger Lauritzen: Claus Heiberg. Veiviser i krig og fred (1999)
Reinhold Messner: All 14 Eight-Thousanders (1999)
Conrad Anker og David Roberts: The Lost Explorer (1999)
Greg Child: Over the Edge (2002)
Per Roger Lauritzen og Johan Christian Frøstrup: Fjellpionerer (2007)
Eivind Eidslott og Jørn H. Moen: Besseggen (2008)
Michael Kodas: High Crimes (2008)
Lars Monsen og Trond Strømdahl: Norge på langs (2009)
Graham Bowley: No Way Down (2010)
Jarle Trå: Livet i fjella (2010)
Henrik Svensen: Bergtatt (2011)
Peter Zuckerman og Amanda Padoan: Buried in the Sky (2012)
Dagfinn Hovden: Tindekliv på Sunnmøre (2012)
Arne Larsen: Storen (2014)
Alex Honnold og David Roberts: Alone on the wall (2015)
Mark Horrell: Seven Steps from Snowdon to Everest (2015)
Sigri Sandberg: Frykt og jubel i Jotunheimen (2015)
Everest (2015)
Anne-Mette Vibe: Therese Bertheau. Tindestigerske og lærerinde (2016)
Jan Aasgaard: Jotunheimen gjennom historien (2016)
Free Solo (2018)
Sveinung Engeland: Høyde over havet (2021)
Trango. Et ønske om å leve sterkt (2025)

Christopher Nielsen: Da pønken kom til Lefsevika (2014)

Ei slags kriminalforteljing frå punkemiljøet i Nord-Trøndelag. Forteljaren, Halvor Hals, er privatdetektiv, og denne forteljinga opnar slik privatdetektivforteljingar skal opna: Hals vaknar, er fyllesjuk og opnar dagen med å rusa seg, før ein klient kjem inn: Ei passeleg pirrande kvinne vil at Hals skal finna ut kva som eigentleg skjedde då bror hennar, Stian, døydde heilt tilbake i 1981. Hals får nokre detaljar, før han reiser til Lefsevika.

Stian hadde spelt i Kaillkjæft, det einaste punkebandet i Lefsevika. Dei gav ut ein singel, men vegen vidare vart stoppa av musical differences og vel så det: Vokalisten, Hold Brillan, er glad i Elvis, medan Stian hatar Elvis som presten. Ein dag forsvinn Stian, og noko seinare vert han funnen død i eit fjellvatn. Den offisielle versjonen er at det var sjølvmord, noko som vart understøtta av eit sjølvmordsbrev. Halvor Hals snakkar med dei attlevande, og gradvis greier han å nøsta opp kva som har skjedd.

Det er ein fin teikneserie. Nielsen har ein særeigen teiknestil, og han er samstundes ein glitrande forteljar, men full kontroll på språket. 

Guffen tilrår.