Douglas Rushkoff: Survival of the Richest (2022)

Det var ikkje den aller lystigaste lesinga, dette. Rushkoff, professor i media-teori og digital økonomi (fritt omsett), skriv om korleis verda er på veg utfor stupet. Mange av grunnane han nemner er velkjende, men han konsentrerer om éin ny ein, i alle fall ny for meg: Dei ekstremt rike er klare over at den økonomiske veksten og velstanden for nokre få er livsfarleg for folk flest. Dette bryr dei seg mindre om, og prøver heller å finna måtar dei og velstanden deira kan veksa, samstundes som dei har ein backup-plan når alt tippar over.

Det verkar nesten som rein fantasi, og det er òg argumentet han ofte vert møtt med når han snakkar med økonomar. Men det han skildrar har jo skjedd. Boka opnar med at han reiser til ein stad langt ute i ørkenen. Han trur han er invitert til å snakka til ei stor forsamling, men han møter berre fem personar. Fem velståande personar, som ville ha tips frå Rushkoff. Kvar er sjansen størst for å overleva klima-katastrofa? Kva kan og bør dei gjera for å greia seg? Osb.

Ei tankevekkande bok. Det er ikkje alltid like lett å halda følgje med tankespranga hans, og nokre av kapitla verkar litt mindre relevante. Men han kjem med kraftige oppmodingar til slutt: Gjer noko. Gå vekk frå tankane om økonomisk vekst; det er dei som har ført oss, og som fører oss, på ville vegar. 

Guffen tilrår. 

Arne Lie Christensen: Vangsgutanes heimbygd (2024)

Fonna Forlag gav i gamle dagar ut Norsk Allkunnebok, eit leksikon i ti band. No er dei i gang med ein ny serie allkunnebøker - relativt tynne hefte med éin artikkel eller eit avgrensa tema. Dette er den tredje i serien, og så langt er det berre blinkskot. Denne er rett nok på eit språk som bryt med føremålsparagrafen til forlaget, men likevel.

Det handlar om Vangsgutane, ein av dei store suksessane til forlaget. Lie Christensen er etnolog, og skildrar det samfunnet som vert presentert i serien. Han har som utgangspunkt at det faktisk er Todalen, heimbygda til Vangsgutane-forfattaren Leif Halse, og han finn mykje som minner. Men han finn òg mykje ulikt, som til dømes klasseskilja. Så store storbønder som han i serien fanst nepp i Todalen. Andre klassespørsmål ein fann i Todalen vert ignorerte i serien; der er det berre bønder og ingen fabrikkarbeidarar.

Han skriv òg at, sjølv om serien i dag verkar ekstremt gamaldags, serien godt kan lesast som moderne for si tid. Og han skriv, slik mange andre òg har sagt, om korleis framstillinga av Larris og familien hans er ei stor skam.

Guffen tilrår.

Dorothy Parker: The Portable Dorothy Parker (2006)

Det er ikkje ofte eg ler høgt av bokmeldingar. Her skjedde det fleire gonger. Dorothy Parker var ein fabelaktig skribent, og sitatet frå Alexander Woolcott på omslaget, "That bird only sings when she's unhappy", er presist. I bokmeldingane sine verkar det som ho trivst best når ho mislikar bøkene ho melder, og ho slaktar med hard hand. 

Her er mykje anna å le av i denne boka. The Portable Dorothy Parker kom fyrste gong ut i 1944, og då var det ho sjølv som valde ut tekstar. Dei tekstane - noveller og dikt - utgjer godt og vel helvta av denne boka. Dikta er sånn middels, men novellene er jamt over vellukka. Det handlar mykje om kvinner, og Parker sparkar oftast oppover: Det handlar mykje om kvinner som lever luksuriøse og keisame liv. Men det handlar òg ofte om kvinner som vert lurte av menn. I alle novellene er det minst éi setning som er så bra at eg les ho to gonger.

Resten av boka er redigert av Marion Meade. Ho har valt ut bokmeldingar, artiklar, eit intervju (som kanskje er fiktivt?), og nokre brev. Det er her boka verkeleg er livleg; Parker skriv meir underhaldande her. Ei fin, fin bok.

Guffen tilrår.

Meir Parker på kulturguffebloggen
John Keats: You Might As Well Live (1970)

How to Rob a Bank (2024)

Det var i Seattle det skjedde i 1990-åra. Nei, eg tenkjer ikkje på musikken, og eg tenkjer heller ikkje på dei mange store firmaa som hadde hovudkontor der. Eller - det siste spelte litt inn. Oppbløminga i business førte til at det opna mange nye bankar i byen, og då vart det òg mange nye filialar å rana, for dei som dreiv med slikt. Ein av politimennene som er intervjua i denne dokumentar snakkar om at det dagleg var bankran.

Dei fleste av ranarane var amatørar. Denne filmen handlar om den eksentriske Scott Scurlock. Han budde i eit stort trehus, var karismatisk og populær, og han hadde ei sterk mistru til samfunnet rundt seg. Han fekk med seg ein kjenning, og saman rana dei den fyrste banken i 1992. Dei var heldige som greidde det, men Scurlock analyserte seg fram til metodar som fungerte. På fire år rana dei 18 eller 19 bankar, og dei kom seg unna med meir enn to millionar dollar. Dei hadde planlagt ein siste dag med ran i 1996, og då ville dei rana fem bankar på ein dag. Det gjekk ikkje, og Scurlock tok livet sitt då han vart omringa av politi.

Det er ei fascinerande historie. Det finst mange arkivklipp av Scurlock, og mange av dei andre med hovudroller er intervjua. Det kan vera dei som samarbeidde med Scurlock, og det kan vera dei som prøvde å fanga han.

Guffen tilrår. 

Donnie Brasco (1997)

Heilt grei tidtrøyte. Donnie Brasco (Johnny Depp) vert teken inn i ei mafia-avdeling der Lefty Ruggiero (Al Pacino) har ei sentral rolle. Brasco vert med på litt av kvart, og får etter kvart ei høg stjerne i avdelinga. Dei held til i New York, men Brasco gjer det spesielt bra på ein tur til Florida.

Det er berre ei lita hake ved det heile: Brasco heiter eigentleg Joseph Pistone og arbeider for FBI. Han gjer opptak heile tida, og han har som regel andre agentar ikkje langt unna. Han tenkjer fort; då dei skal inn på ein japansk restaurant må alle ta av seg skorne, og det går jo ikkje: Det er der Brasco har lydopptakaren sin. Han diktar opp ei forteljing om at faren sat i japansk fangenskap under krigen, og at han difor ikkje vil ta mot ordre frå ein japansk hovmeister.

Filmen er basert på ei sann historie. Den verkelege Pistone sytte for at 200 mafia-medlemmer vart arrestert. Ein modig mann, med andre ord, men ein mann som sette jobben langt høgare enn familien.

Guffen tilrår.

Glen E. Friedman: Just a Minor Threat (2023)

Eg vaks eigentleg opp med punk frå England. Den amerikanske fekk eg ikkje like mykje med meg av; unntaket var Dead Kennedys. Det var ikkje før eg vitja USA i 1988 at eg fekk augene litt opp for (delar av) den amerikanske punken, og kanskje spesielt banda frå Washington, DC.

Det som kanskje slo meg aller mest var haldningane deira. Det var noko meir gjennomtenkt og freistande enn øl og vald-haldninga hjå mange engelske band. Det gjorde jo heller ingenting at musikken fenga. Bandet eg likte aller best var Fugazi.

Friedman har tidlegare gjeve ut ei bok med foto av Fugazi. Denne boka handlar om eitt av banda som kom før Fugazi - Minor Threat. Ian MacKaye, som (kanskje litt motviljug) vart ein sjefsideolog for DC-punken, var med i begge banda. Minor Threat var aktive frå 1980 til 1983, og Friedman listar opp dei fem-seks gongene han såg dei eller fotograferte dei. Boka inneheld dei beste av dei rundt 200 bileta han tok av dei. Nokre er ikoniske, som det fantastiske omslagsbiletet der publikum er minst like mykje med som MacKaye, eller bandbileta som er tekne utanfor Dischord House, der MacKaye og trommeslagaren Jeff Nelson budde (og der dei dreiv plateselskapet Dischord frå).

Boka inneheld òg mange tekstar. Guy Picciotto, som seinare vart med i Fugazi, skriv om korleis det var å vera fan av Minor Threat. Andre, som Jello Biafra, skriv om korleis det var å gå på scena etter Minor Threat. Alle tekstane er verde å lesa; alle bileta er verde å sjå.

Guffen tilrår. 

Meir Friedman på kulturguffebloggen
Keep Your Eyes Open (2007)
My Rules (2014)

Meir Fugazi på kulturguffebloggen

Fugazi (1988)
Joe Gross: In on the Kill Taker (2018)

Nick Cave og Seán O'Hagan: Faith, Hope and Carnage (2022)

Eg har aldri likt musikken til Nick Cave noko særleg. Samstundes er det lenge sidan eg har prøvd - då han song i The Birthday Party fekk det bandet mykje ros frå fleire kantar. Eg kjøpte ei av platene deira, men fekk minimalt ut av det. Det er vel einaste gongen eg har handla Cave. Eg har hatt gode vener som har likt han, så eg har høyrt eitt og hitt, men det gjev meg ikkje så mykje.

Eg prøvde meg likevel på denne boka, som har fått uvanleg mykje skryt. Delar av skrytet er vel fortent, men det vert å dra det for langt å kalla dette den beste musikkboka nokosinne.

Boka er sett saman av ei rekkje samtalar. Cave er ikkje interessert i ein kronologisk gjennomgang av liv og verk, det handlar mest om kva han driv med i nyare tid. Nokre tema går att heile tida. Det handlar mykje om musikk og om tekstskriving, og her snakkar Cave fritt om korleis han arbeider. Han er disiplinert, han går på jobb for å skriva tekst og musikk. Han snakkar godt om samarbeidet med andre, spesielt Warren Ellis. 

Og han snakkar mykje om tapet av sonen sin. Sonen var femten år gamal då han døydde, rusa på LSD. Korleis kjem ein seg vidare etter noko slikt? Korleis kan ein skapa musikk etter noko slikt? Cave snakkar om korleis han aldri vert ferdig med det, men at han må finna ein måte å fungera på likevel.

Guffen tilrår.