John Densmore: The Doors Unhinged (2013)

Kva er viktigast? Integritet eller pengar? Integritet eller endå meir pengar? For The Doors var integriteten det viktigaste, i alle fall så lenge vokalisten Jim Morrison var i live. Han vart heilt rabiat då han høyrde at dei tre andre hadde gitt Buick løyve til å bruka "Light My Fire" i ein reklamefilm, til og med med litt endra tekst ("Come on Buick, light my fire"). Det vart aldri noko av den filmen, men bandet får stadig slike tilbod.

Rundt tusenårsskiftet kom Cadillac med eit tilbod bandet ikkje kunne takka nei til - dei skulle få 15 millionar dollar for at Cadillac skulle få bruka ein song i ein reklamefilm. Eller - to av dei attlevande kunne ikkje takka nei. John Densmore hugsa kva Morrison hadde sagt på slutten av 60-åra, og brukte veto-retten sin. Nokre år seinare ville dei to andre ut på turné der dei spelte Doors-songar. Densmore ville ikkje vera med, og vart noko forundra då han såg at dei kalla seg The Doors of the 21st Century, der dei fire siste orda var trykt med langt mindre skrift. I lysingar for konsertane brukte dei eit bilete av Morrison, slik at dei faktisk skapte inntrykk av at det var originalbandet som var på tur. Det var det ikkje, det var to originale og to nye. At Ray Manzarek og Robby Krieger ville turnera utan Densmore var ikkje så overraskande, i sjølvbiografien sin var Manzarek klar på at Densmore var den i bandet som gjekk dårlegast saman med dei andre. Men Densmore fann seg ikkje i dette, han gjekk til sak, og denne boka handlar om den rettssaka.

Densmore vann på alle punkt, og ut frå det som står her verkar det fornuftig, også når ein tek omsyn til at Densmore så til dei grader var part i saka. Og det er bra at integriteten vann, at der faktisk finst nokon som greier å takka nei til mykje pengar. For advokaten til motparten var det heilt uforståelege tankar Densmore kom med, og han prøvde å få juryen til å forstå at Densmore, med ein slik oppførsel, måtte reknast som ein som ville bryta ned alle verdiane Amerika er bygd på.

Så boka endar godt. Det er likevel ikkje noko stort blinkskot, dette, det vert svært mange referat frå avhøyr i retten, med nokre utruleg kjedelege kapittel i mellom.

Guffen er lunken.

Meir The Doors på kulturguffebloggen
Hopkins og Sugerman: No One Here Gets Out Alive (1980)
The Doors (film, 1991)
Ray Manzarek: Light My Fire (1998)
When You're Strange (film, 2009)

Simon Winchester: The Professor and the Madman (1998)

Professoren i tittelen var James Murray, som var redaktør for sjølvaste Oxford English Dictionary. Arbeidet med det verket tok til i 1857, det fyrste bandet kom i 1884, og det siste av dei ti banda kom i 1928. Seinare har det kome i to trykte utgåver til. Eit sentralt grep i verket var at ein ikkje berre skulle lista opp ord, ein skulle òg visa korleis orda hadde vore brukte gjennom åra. Dei knytte til seg svært mange friviljuge, som las bøker for å dokumentera bruken av orda.

Galningen i tittelen var W.C. Minor, ein av dei mest ivrige til å senda inn døme på ordbruken. Han sende inn meir enn 10 000 slike døme, og hadde ei høg stjerne hjå Murray og medarbeidarane hans. Murray prøvde fleire gonger å møta Minor, men det tok nokre år før han fekk det til, og han må ha vorte overraska då han fann ut at Minor budde på eit galehus. Han var plaga av altfor realistiske fantasiar, han trudde at han om nettene vart heimsøkt av både folk og dyr. Han vart innlagt etter at han hadde drepe ein tilfeldig person ei natt, men var såpass ressurssterk at han fekk langt fleire privilegium enn dei andre på galehuset.

Forteljinga om desse to er fantastisk. Livet til Minor er det mest spanande, men Winchester fortel òg mykje om det generelle arbeidet med ordboka. Det i seg sjølv er lærerikt, og det er fascinerande korleis Murray bruker heile livet sitt på dette arbeidet, men det er likevel Minor som er den fargerike i boka.

Guffen tilrår.

Hobbiten: Femhærerslaget (2014)

Den tredje filmen i Hobbiten-trilogien stadfestar vel inntrykket eg hadde etter dei to fyrste filmane: Det hadde gått heilt fint å samla denne historia i berre éin film, i staden for å laga ein trilogi. Filmen i midten fungerte greitt; denne var direkte veik.

Det heile opnar akkurat der film to slutta: Draken Smaug massakrerer ein by. Etter at draken vert drepen flyktar folket i byen mot fjellet dvergane har teke, og der samlar òg andre seg - ein alvehær, ein dverghær, ei eller to samlingar med orkar, trollmannen Gandalv, osb. Det meste av filmen handlar om slaget som utspelar seg, og som endar med at dei gode vinn. Kvar einaste scene verkar som noko me har sett før. Eg trur eg duppa av nokre minutt midt i filmen, utan at eg er redd for at eg gjekk glipp av noko. Så sluttar det heile med at hobbiten Bilbo kjem tilbake til heimen sin, der det, i alle fall jamført med den store verda utanfor, er berre velstand og harmoni.

Guffen kan ikkje tilrå dette.

Meir Tolkien på kulturguffebloggen
Hobbiten (1937)
Ringenes herre: Ringens brorskap (2001)
Ringenes herre: To tårn (2002)
Ringenes herre: Atter en konge (2003)
Hobbiten. En uventet reise (2012)
Hobbiten: Smaugs ødemark (2013)

Sharry Wilson: Young Neil (2014)

Eg les mange bøker om eller av musikarar, og nemner ofte at forfattarane legg altfor stor vekt på oppvekståra. Det er ikkje der dei gode historiene ligg, og ofte er det ikkje meir enn ein altfor detaljert gjennomgang av slektshistorie og familiemedlemmar og skulegang og lærarar og slikt. Og så kjem denne boka - som berre handlar om tida fram til Neil Young reiser frå Winnipeg som tjueåring. Boka er eit blinkskot.

Me følgjer Young frå skule til skule, frå skuleår til skuleår. Far hans var journalist, og familien flytta fleire gonger. Young vaks altså opp fleire stader i Canada, både i små og store byar, og gjekk sjølvsagt på fleire ulike skular. Det vart ikkje betre av at han fekk polio, og var fleire månader i det varmare Florida nokre år, til han vart sterkare. Han var skuleflink, i alle fall så lenge han tok skulen på alvor, men var heilt uinteressert i å driva med sport. Det som gjorde han litt populær var at faren etter kvart vart ein landskjent sportsjournalist, og at han fann glede i musikken.

I Winnipeg, der han budde dei siste tenåra, gjorde han stor suksess som gitarist og seinare vokalist i bandet The Squires. Gradvis merka han at han var langt meir ambisiøs enn dei andre, og han tek rolla som bandleiar alvorleg - må nokon ut av bandet, sparkar han dei. Det er ikkje noko liv i velstand, men han greier seg. Etter at foreldra skilde seg budde han hjå mora, men han bad ofte faren, som budde i Toronto, om hjelp med pengar. Det fekk han ikkje alltid, faren var lenge skuffa over at Young nedprioriterte skulen.

Wilson fortel alt dette og meir til på ein glimrande måte. Av og til vert ho for detaljert, til dømes når ho snakkar om gitarar og forsterkarar som vart brukte av andre musikarar i byen, men stort sett var dette vel verdt bryet.

Guffen tilrår.

Meir Neil Young på kulturguffebloggen
Scott Young: Neil and Me (1984)
Jimmy McDonough: Shakey (2002)
Sam Inglis: Harvest (2003)
Durchholz og Graff: Neil Young. Long May You Run (2010)
Waging Heavy Peace (2012)
Koengen, Bergen (1.8.2014)
Special Deluxe (2014)

Catch Me If You Can (2002)

Ein film eg kjem til å sjå fleire gonger? Neppe. Ein heilt grei film frå sofakroken? Ja.

Filmen er basert på historia om Frank Abagnale jr., ein svindlar utan like. Han vaks opp i New York, og frå han var femten levde han godt på forfalsking av sjekkar og identifikasjonspapir. Han skal ha gitt seg ut for å vera pilot, advokat, dokter og sosiolog, og bløffa seg meir eller mindre gjennom livet. Han vart til slutt arrestert, men fekk eit godt forhold til FBI-agenten som heile tida låg eit lite steg bak han. Etter at han kom ut hjelpte han både FBI og andre med tips om korleis falsknarar arbeidde. Dette fortel han om i ein sjølvbiografi. Problemet med den boka skal vera at mykje av det som står der er reint oppspinn - han er altså ein så notorisk svindlar at han til og med bløffar i sjølvbiografien sin.

Filmen er heilt grei. Det er godt skodespel, ei god historie og eit godt komponert manus.

Guffen tilrår.

John Steinbeck: The Wayward Bus (1947)

Det var vel ikkje den mest solide Steinbeck-romanen, dette. Juan Chicoy lever dels av ein liten verkstad/kafé han driv saman med kona, og dels av å køyra buss, Ei lita og brokete forsamling reisande kjem med den gjennomgåande Greyhound-bussen, og Juan skal køyra dei vidare langs ein sideveg. Det er mykje regn, og dei må ta ein dårleg sideveg for å koma forbi ei stor elv. Bussen køyrer seg fast, Juan går for å henta hjelp, og boka sluttar med at han kjem tilbake og får bussen laus sjølv.

Det er ikkje bussturen som er det viktige i boka. Alle på bussen har eller har hatt draumar om noko heilt anna. Nokre er godt kjende frå før, men vert uvener på turen. Nokre vert betre kjende. Nokre trur at dei vert betre kjende. Nokre skjønar alt som skjer, andre skjønar nesten ingenting. Ei ung kvinne er så attraktiv at alle mennene som vil verta kjend med ho er ei plage; ei anna er så normal at det er ei plage at ingen menn vil verta kjend med ho. Nokre har ein drøymetur, andre skriv imaginære brev der dei fortel om kor keisam turen er.

Og det tek aldri heilt av. Det vert ein roman på det jamne, der ein godt kan beundra handverket til Steinbeck, men der det likevel ikkje vert den heilt store leseopplevinga.

Guffen er lunken.

Meir Steinbeck på kulturguffebloggen
Cup of Gold (1929)
The Pastures of Heaven (1932)
The Red Pony (1933)
To a God Unknown (1933)
Tortilla Flat (1935)
In Dubious Battle (1936)
The Harvest Gypsies (1936)
Of Mice and Men (1937)
The Long Valley (1938)
The Grapes of Wrath (1939)
The Grapes of Wrath (1940, film)
The Moon is Down (1942)
Cannery Row (1945)
The Pearl (1947)
Burning Bright (1950)
East of Eden (1952)
Sweet Thursday (1954)
East of Eden (1955, film)
The Short Reign of Pippin IV (1957)
The Winter of Our Discontent (1961)
Travels With Charley (1962)
Journal of a Novel (1969)
Jackson J. Benson: John Steinbeck. Writer (1984)
Of Mice and Men (1992, film)
America and Americans. And Selected Nonfiction (2002)
Geert Mak: USA. En reise (2012)

Punx (2015)

Ein fjernsynsserie i fire delar om norsk punkhistorie. Det burde fenga meg stort, men eg sit vel att med ei kjensle av at ting kunne vore gjort betre.

Det positive fyrst: Her er enormt mykje bra musikk, og her er mange fjernsynsopptak eg for lenge sidan hadde gløymt, eller aldri hadde sett før. Musikk og intervju med dei tidlege banda, konsertopptak med nyare band - her er mykje som svingar. Det var stas å høyra att band frå Blitz-miljøet i åttiåra, og det var òg stas med musikk av nyare band eg knapt kjenner. Thomas Robsahm, som har laga serien, har intervjua ei lang rekkje av dei sentrale personane, og det er alltid ei god presentasjonsform.

Den store innvendinga går på utvalet Robsahm har gjort, både når det gjeld musikk, men òg litt på intervjuobjekt. Kvifor vert til dømes Jo Nesbø intervjua? Og kvifor vert det gjort så stort nummer av band som ikkje spelte punk, men som anten var sett saman av medlemmar frå tidlegare punkeband, eller som var ein del av det same miljøet? Dei fire middelmådige banda som vert kalla "dei fire store" får alle bra med plass her, men ingen av dei var jo punkeband. Det hadde vore langt meir interessant viss Robsahm hadde brukt meir tid på fanziner, eller på Blitz-miljøet, eller på reine punkeplateselskap, eller på fleire punkeband. Kanskje færre ville sett på serien, kanskje det ville vore vanskelegare å få NRK til å visa han, men eg trur det hadde vorte meir interessant. No vart det altfor mykje på altfor kort tid, og for folk som ikkje kjende denne kulturen frå før må det ha vore vanskeleg å hengja med.

Guffen er lunken.