The Many Saints of Newark (2021)

 

Sopranos var ein flott serie. Noko av det fine med han var den opne slutten - vart han drepen? Overlevde han? Det er òg flott at David Chase har sagt nei til å laga ein oppfølgjar, slik at spørsmålet utan svar vert verande utan svar.

Chase har likevel gått tilbake til Sopranos-verda. Denne filmen handlar om hendingar for lenge sidan. Tony Soprano er ein ung mann, og har berre ei mindre rolle. Det handlar meir om Dickie Moltisanti, far til Christopher frå Sopranos. Han er aktiv i ein mafiafamilie, og kjem litt på kant med fleire av dei som arbeider for han (eller det er kanskje mest dei som kjem på kant med han). 

Fyrste del av filmen går føre seg i Newark i New Jersey, seint i 1960-åra. To politimenn har drepe ein svart mann, og det fører til store opprør i gatene. Resten av filmen skjer fem år seinare. 

Det heile er stilreint, og både filming og kulissar er finfine. Historia er derimot heller ordinær, og det heile engasjerer svært lite. Det mest fengande var då Sopranos-kjenningsmelodien dukka opp mot slutten av filmen, og eg fekk lyst til å sjå serien ein gong til.

Guffen kan ikkje tilrå dette. 

Meir Sopranos på kulturguffebloggen
Sesong 1 (1999)
Sesong 2 (2000)
Sesong 3 (2001)
Sesong 4 (2002)
Sesong 5 (2004)
Sesong 6 (2006-07)

Sopranos, sesong 6 (2006-07)

Det drog litt ut før eg vart ferdig med den sjette og siste sesongen av Sopranos, men det er ikkje av di serien har vorte dårlegare. Langt derifrå. Eg skuldar heller på sommar, og på at den sjette sesongen er dobbelt så lang som dei andre sesongane. Dette er framleis framifrå, og eg kan knapt hugsa at eg har sett ein fjernsynserie som har vore like fengande heile vegen.

Det strammar seg til i denne sesongen. Junior, onkelen til Tony, vert meir og meir øren, og tidleg i sesongen skyt han Tony, som ligg lenge på sjukehuset. Fleire av dei nærmaste medarbeidarane til Tony Soprano misser livet. Familien hans raknar endå meir enn før - det toppar seg då sonen prøver å ta livet sitt. Og tilhøvet til dei andre mafia-familiane vert verre og verre. Den aller siste episoden er glimrande - me anar at no skjer det noko snart, men episoden er bygd opp på ein måte Hitchcock ville vore stolt av: Me ventar og ventar, det vert meir og meir tydeleg at noko snart skjer, og me ventar og ventar.

Endå meir enn før er det tydeleg at dette er ein amerikanske serie, og at serien handlar om Amerika. I denne siste sesongen er det mykje nostalgi, både for eit Amerika som ikkje finst lenger, eit Amerika som var tryggare enn samfunnet i dag. Men her er òg mykje samfunnskritikk, og denne vert gjerne formidla av son til Tony, som, kanskje av di han veks opp i ekstremt luksus, er dregen mellom viljen til å gjera noko med alle problema som tårnar seg opp, og den totale apatien.

Så det var stas, dette. Slutten er såpass open at det i teorien kunne kome meir, men etter at James Gandolfini døydde for litt sidan, seier det seg sjølv at det aldri kjem meir. Og det er heilt greitt - det er flott med seriar som gjev seg medan leiken er god.

Guffen tilrår.

Meir Sopranos på kulturguffebloggen
Sesong 1 (1999)
Sesong 2 (2000)
Sesong 3 (2001)
Sesong 4 (2002)
Sesong 5 (2004)
The Many Saints of Newark (2021)

Sopranos, sesong 5 (2004)

Det er ikkje mange fjernsynsseriar eg ser frå opning til slutt. Den eg har likt best dei siste åra er Mad Men, men den tapte seg merkbart frå sesong fire til sesong fem. Eg har òg sansen for Sopranos, og med denne femte sesongen greier dei noko Mad Men ikkje greidde - å halda koken oppe gjennom fem sesongar. Dette er framleis veldig bra.

Det er mykje av det gamle, sjølvsagt. Tony Soprano er sjef for ein mafiafamilie i New Jersey, og rundt han kokar det. Kona hans har kasta han ut. Han slit med psyken. Han møter motstand både frå eigen og andre familiar. Nokre av dei som står han nærmast i mafiaen slit òg, og det er ein sesong med minst to uventa drap.

Men det er òg noko nytt. At han og kona ikkje er på talefot er ein ting, og det ordnar seg utover i sesongen. Det som ikkje ordnar seg er syskenbarnet hans, Tony Blundetto, som kjem ut etter fleire år i fengsel. Denne Tony-en er spela av Steve Buscemi, og han er det alltid ein fryd å sjå. Tony B veit ikkje heilt kva han vil, men går etter kvart inn i mafiaen igjen. Med vekslande hell.

Tilhøvet til andre mafiafamiliar tilspissar seg òg, dels på grunn av handlingane til Tony B. Det problemet ser òg ut til å løysa seg, heilt på slutten av siste episode, men om det er ei varig løysing anar eg ikkje enno. Med dei lyse sommarkveldane rett rundt hjørna er det fare for at eg ikkje finn det ut før til hausten igjen. Viss eg greier å venta så lenge.

Guffen tilrår.

Meir Sopranos på kulturguffebloggen
Sesong 1 (1999)
Sesong 2 (2000)
Sesong 3 (2001)
Sesong 4 (2002)
Sesong 6 (2006-07)
The Many Saints of Newark (2021)

Sopranos, sesong 4 (2002)

Det verkar litt rart å skriva om ein ny sesong av Sopranos, berre ein månad eller så etter at eg var ferdig med førre sesong. Det er vel godt nok prov på at eg likar serien, det at eg ser ein ny episode såpass ofte. Noko av det mest gledelege er at serien framleis held eit så høgt nivå.

Mykje er som før, men mykje endrar seg òg. Serien tek ei heilt ny vending i den siste episoden. Etter at Tony har fått med seg Carmela på å kjøpa eit svært luksuriøst strandhus, mest for å gleda ho, får ho endeleg nok av alle damene hans, og kastar han ut. Omtrent samstundes vert rettssaka mot onkel Junior lagt vekk, slik at utgangspunktet er godt for meir drama i neste sesong.

Før me kjem så langt har me altså hatt gode variasjonar av gamle tema. Livet til folk Tony ikkje stolar på, eller som står i vegen for han, er ikkje mykje verdt. Det er mykje damer, det er mykje drikking, og for Christopher vert det for mykje dop. Tony viser ei ny side av seg sjølv denne sesongen, og har meir omtanke for dyr enn for menneske. Han går inn og ut av behandling hjå psykiateren sin. Carmela er oppteken av at Tony skal ordna økonomien sin slik at ho og ungane er trygge viss noko skulle skje med han. Ungane er på veg ut av familien, og er grovt sett i opprør til foreldra heile tida.

Så det skjer mykje, og det skjer mykje godt. Historien vert framleis godt fortalt, det er gode replikkar, gode dialogar, passeleg med humor, og serien seglar etter kvart opp som ein stor favoritt.

Guffen tilrår.

Meir Sopranos på kulturguffebloggen
Sesong 1 (1999)
Sesong 2 (2000)
Sesong 3 (2001)
Sesong 5 (2004)
Sesong 6 (2006-07)
The Many Saints of Newark (2021)

Sopranos, sesong 3 (2001)

Ny glimrande Sopranos-sesong, kort tid etter at eg var ferdig med nummer to. Eg ser Sopranos åleine, og såg denne sesongen nokolunde parallelt med at eg og Marit ser Mad Men 6. Eit opplagt poeng vert synleg - det er langt lettare å hengja med når ein ser sesongane tett på kvarandre. Det er lenge sidan me såg sist sesong av Mad Men, og der er mange samanhengar eg ikkje tek med ein gong.

Eit anna poeng vert òg gradvis synleg. Denne Sopranos-sesongen er langt betre enn den ferskaste Mad Men-sesongen. Samanlikninga er ikkje heilt rettvis; etter tre sesongar var framleis Mad Men glitrande. Viss Sopranos held seg på dette nivået resten av sesongane, er det altså opplagt kva serie som held seg best.

Det handlar framleis om Tony Soprano og dei to familiane hans. Han misser meir og meir kontroll over kone og born - kona hintar meir og meir om at ho vil ut av ekteskapet, eller i alle fall prøva seg i arbeidslivet. Sonen er ei potensiell urokråke på skulen, og det er fascinerande å sjå korleis den storkriminelle faren vert forbanna når sonen driv med relativt uskuldige brotsverk på skulen. Størst problem har han med dottera Meadow, som går på universitet i New York, og vert meir og meir sjølvstendig. Ho vert forbanna på faren når han kritiserer den svarte kjærasten hennar, og det sjølv om han gjer det slutt med ho, vert ikkje forholdet til faren noko betre.

I mafiafamilien hans hanglar det òg. Mange av dei nærmaste murrar mykje, og den einaste av dei nære han ikkje kjem på kant med er Silvio Dante. Verst er forholdet til Ralph Cifaretto, som ikkje var med i dei to fyrste sesongane. Han er svært vanskeleg å lika, men han vert likevel forfremma av Soprano. Det minkar ikkje akkurat murringa.

Og som eit bakteppe til alt dette er timane Soprano har hjå den kvinnelege psykologen sin. Tilhøvet deira går opp og ned i takt med humøret til Soprano. Når ting går på skinner for han er han nett som ein katt når dei to snakkar saman; når resten av livet hans er eit helvete er han ikkje lett å snakka med.

Guffen tilrår.

Meir Sopranos på kulturguffebloggen
Sesong 1 (1999)
Sesong 2 (2000)
Sesong 4 (2002)
Sesong 5 (2004)
Sesong 6 (2006-07)
The Many Saints of Newark (2021)

Sopranos, sesong 2 (2000)

Ja, eg veit eg er seint ute med å sjå Sopranos. Eg likte opningssesongen då eg såg han tidlegare i år; denne er endå betre. Alle verkar sikrare på det dei gjer, både framom og bak kamera. Ikkje minst gjeld det James Gandolfini, som spelar hovudrolla. Han briljerer, og vert mafiabossen Tony Soprano på ein så overtydande måte at det etter kvart vert vanskeleg å sjå at nokon annan kunne spelt denne rolla.

Det er familiar det handlar om, i fleire retningar. Kjernefamilien til Soprano slit, litt av di dei to ungane hans vil vera meir sjølvstendige, men mest av di han ikkje kvittar seg med elskarinna si. Kona finn ut av det, og protesterer tydelegare og tydelegare. Soprano har òg problem med systera, som trulovar seg med ein gangster Soprano ikkje toler trynet på, og med mora og onkelen. Og i mafiafamilien er ein av dei mest trugne medarbeidarane hans informant for FBI.

Og det går unna. Alle episodane er solide, nokre er på grensa til magiske. Eg ser serien åleine, stort sett når eg syklar i kjellaren eller når eg er på tur. Det ser ut til å verta lite reising resten av året, så eg vonar på mange sykkelkveldar framover.

Guffen tilrår.

Meir Sopranos på kulturguffebloggen
Sesong 1 (1999)
Sesong 3 (2001)
Sesong 4 (2002)
Sesong 5 (2004)
Sesong 6 (2006-07)
The Many Saints of Newark (2021)

Sopranos, sesong 1 (1999)

Eg har ei kjensle av at Sopranos gjekk på NRK for lenge sidan. Det vil altså seia at eg kunne ha sett serien før, men eg er generelt dårleg på å fylgja med på seriar når dei går på fjernsyn. Det er lettare på DVD, sjølvsagt. Og når heile Sopranos-serien dukka opp som eit joletilbod frå Platekompaniet, var det eit lett val å ta.

Er serien verdt ventinga? Eg trur det. Det som ber serien er Tony Soprano, som er ein karakter med langt fleire dimensjonar enn folk rundt han. Han er høgt på strå i mafiaen i New Jersey, og kan difor sjølvsagt vera hard og valdeleg når det trengst. Samstundes er han djupt usikker, og går jamleg til psykiater. Dei samtalane er dei einaste der han verkeleg opnar seg, og der han tidvis nesten seier alt som det er, og det bryt stort med korleis han er til vanleg. Han vert òg sett på kraftigare og kraftigare medisinar, og det gjer han både meir oppfarande og flinkare til å hallusinera.

Serien vekslar (sjølvsagt) mellom korte og lange liner. Dei lange linene handlar om kven som skal ta mafiamakta etter at Jackie Aprile døyr av kreft. Det står mellom Tony og onkelen hans, Junior. Tony let Junior ta over, men ingen av dei to stolar på den andre. Mot slutten av sesongen er det tilnærma open krig mellom dei to. Bortsett frå dei gongene dei er i same rom.

Dei korte linene er mindre interessante. Det er vald, det er kriminalitet, det er damer, og det er mange personar som ikkje er like spanande som Tony. Men i det heile var det likevel ein grei sesong dette, med nok av potensielle konfliktar i neste sesong.

Guffen tilrår.

Meir Sopranos på kulturguffebloggen
Sesong 2 (2000)
Sesong 3 (2001)
Sesong 4 (2002)
Sesong 5 (2004)
Sesong 6 (2006-07)
The Many Saints of Newark (2021)